#ABŞ–İran münasibətləri

Son 72 saat ərzində aparılan peyk müşahidələrinə görə, İrana məxsus 52 gəmi ABŞ ordusunun yaratdığı dəniz blokadası xəttini keçərək hərəkət edib. Fars Xəbər Agentliyinin dünən gecə yerel saatla 22:00-a qədər olan məlumatlarına istinadən bildirdiyinə görə, bu gəmilərdən 31-i neft tankeri, 21-i isə müxtəlif yük gəmiləridir. Eyni zamanda, strateji Hörmüz boğazından keçən cəmi 30 gəmidən 11-nin (6 neft tankeri və 5 yük gəmisinin) birbaşa İrana aid olduğu qeydə alınıb.

28 aprel 2026-cı ildə Bişkekdə keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının iclasında iştirak edən İranın Müdafiə nazirinin müavini Rza Təlayi Nik beynəlxalq münasibətlərdə güc balansının dəyişdiyini bəyan edib. O, ABŞ-ın dünya siyasətini təkbaşına diktə etmək qabiliyyətini itirdiyini və Vaşinqtonun qeyri-qanuni tələblərindən vaz keçmək məcburiyyətində olduğunu vurğulayıb.

BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş Hörmüz boğazındakı gəmi hərəkətinin məhdudlaşdırılmasının qlobal qida böhranını tətikləyə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edərək, dünya iqtisadiyyatının "nəfəs alması" üçün boğazın dərhal açılmasına çağırıb. BMT Təhlükəsizlik Şurasındakı çıxışı zamanı o bildirib ki, dəniz yollarının təhlükəsizliyi hazırda beynəlxalq nizam üçün ciddi bir sınağa çevrilib.

Almaniya Kansleri Fridrix Mers bazar ertəsi etdiyi çıxışda ABŞ-ın İrana qarşı apardığı siyasəti və diplomatik gedişatı kəskin şəkildə tənqid edərək, Vaşinqtonun Tehran tərəfindən "alçaldıldığını" bildirib. Mers vurğulayıb ki, İran rəhbərliyi, xüsusilə də İnqilab Keşikçiləri Korpusu amerikalı rəsmiləri nəticəsiz danışıqlar üçün Pakistana qədər gətirtmək və sonra onları əliboş geri göndərməklə bütöv bir milləti rəzil edir.

Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti Donald Tramp İranla davam edən gərginlik fonunda hər hansı bir təzyiq altında olmadığını və zamanın Tehran rəhbərliyinin əleyhinə işlədiyini vurğulayıb. Çatışmaları dərhal bitirmək yönündəki gözləntiləri rədd edən Tramp bu prosesdə özünü ən rahat və qətiyyətli tərəf kimi təqdim edib. O İranın hərbi baxımdan ağır zərbələr aldığını iddia edərək Tehranın dəniz və hava qüvvələrinin demək olar ki tamamilə sıradan çıxarıldığını irəli sürüb.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatlarının qlobal təsirləri ilə bağlı təcili xəbərdarlıq yayıb. BMT İnkişaf Proqramının rəhbəri Aleksandr De Kroo hərbi münaqişələr səbəbindən Hörmüz boğazında yaşanan tıkanıklığın qlobal miqyasda ağır insani nəticələr doğuracağını vurğulayıb. O qeyd edib ki ticarət axınının dayanması nəticəsində gübrə və yanacaq tədarük zəncirlərinin qırılması dünya miqyasında kənd təsərrüfatı istehsalına birbaşa zərbə vurur. De Kroo müharibə bu gün dayansa belə yaşanan dağıntıların otuz milyondan çox insanı yoxsulluq həddindən aşağı itələyəcəyini bildirib.

Suriya rəsmiləri ABŞ-İsrail və İran arasındakı münaqişə səbəbindən bir neçə həftəlik fasilədən sonra mayın birindən etibarən Doha və Ciddədən Dəməşq Beynəlxalq Hava Limanına uçuşların bərpa ediləcəyini elan ediblər. Suriya Mülki Aviasiya və Hava Nəqliyyatı Baş İdarəsinin verdiyi məlumata görə "Qatar Airways" Dohadan Dəməşqə hər gün müntəzəm reyslər həyata keçirəcək. Eyni zamanda Səudiyyə Ərəbistanının "Flynas" aviaşirkəti də gələn həftənin cümə günündən etibarən Ciddədən Suriyanın paytaxtına həftədə üç uçuş reallaşdıracağını təsdiqləyib.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp "MS Now" şəbəkəsinə verdiyi bəyanatda İrandakı son vəziyyəti qiymətləndirib.Prezident Tramp bildirib ki, Amerika Birləşmiş Ştatları və İsrailin İrandakı hərbi kampaniyası rejimi tam bir xaos vəziyyətinə salıb. Onun sözlərinə görə, həyata keçirilən əməliyyatlar nəticəsində üç idarəetmə səviyyəsi və onlara yaxın olan bütün şəxslər sıradan çıxarıldığı üçün İrandakı rəhbərlik hazırda qeyri-müəyyən və dumanlı bir vəziyyətdədir.

İranın Məhkəmə Hakimiyyətinin rəhbəri Qulamhüseyn Möhsüni Ejei ABŞ Prezidenti Donald Trampın Hörmüz boğazı ilə bağlı bəyanatlarına kəskin reaksiya verib. Ejei sosial media hesabından etdiyi açıqlamada Amerika ordusunun bu stratejik su yoluna yaxınlaşmağa cəsarət edə bilməyəcəyini iddia edib. O İran ordusunun bölgədəki varlığını yüksək qiymətləndirərək dünən boğazda qayda pozuntusuna yol verən üç gəmiyə qarşı hüquqi tədbirlərin görüldüyünü bildirib.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqayi Tehran rəhbərliyinin Amerika Birləşmiş Ştatları ilə keçirilməsi planlaşdırılan ikinci raund danışıqlara qatılmaq üçün hələlik qəti bir qərar qəbul etmədiyini açıqlayıb. Bəqayi mövzu ilə bağlı verdiyi bəyanatda hazırda müzakirə mərhələsinin davam etdiyini vurğulayıb.