Azərbaycanın qədim və zəngin mədəniyyət mərkəzlərindən olan Bərdə şəhəri orta əsrlərdə İslam dünyasına onlarla görkəmli alim bəxş etmişdir. Bu ustad elmi xadimlərdən biri də tam adı Hafiz Əbu Əli Hüseyn ibn Əli ibn Muhəmməd ibn Hüseyn ibn Tahir ibn Xalid ibn İdris ibn Bəkir ibn Həbib ibn Zəhir ibn Asim ibn Müdərrək Bərdəi olan böyük hədis hafizidir.

Misirdə aşkar edilmiş ərəbdilli islam papirusları ölkənin İslam fəthindən sonrakı ilk onilliklərdə formalaşan idarəçilik sistemi, iqtisadi münasibətlər və ictimai həyat barədə mühüm məlumatlar təqdim edir. Bu sənədlər müsəlmanların Misirdə yerli inzibati ənənələrdən istifadə etdiyini, papirusun isə uzun müddət rəsmi yazışmalar və sənədləşmə üçün əsas material olaraq qaldığını göstərir.

Səudiyyə Ərəbistanının Mədinə bölgəsində aparılan arxeoloji tədqiqatlar zamanı erkən İslam tarixi ilə bağlı mühüm tapıntılar üzə çıxıb. Ölkənin Mədəni İrs Qurumu tərəfindən açıqlanan məlumata görə, Mədinə bölgəsinin Məhəd rayonunda həyata keçirilən arxeoloji araşdırmalar nəticəsində ümumilikdə 1774 yeni tarixi abidə və iz qeydə alınıb.

İnsan İslam irsi haqqında düşünəndə və əsrlər boyu müxtəlif elm və bilik sahələrində yazılmış o geniş miqyaslı əsərləri görəndə, ağlına tez-tez bu sual gəlir. Bu, öz zənginliyi və müxtəlifliyi ilə heyrətamiz bir mənzərədir: təfsir və hədisdə, fiqh və onun üsullarında, dil və ədəbiyyatda, tarix, təbabət və astronomiyada sayısız-hesabsız kitablar, həmçinin Bağdad və Dəməşqdən, Bakıdan,Bərdədən, Kordova və Qayravandan, Nişapur və Səmərqənddən hər tərəfdən axan adlar... Sanki bu sivilizasiya öz yaddaşını tamamilə mətnlərə əmanət etmişdir.

Məktub senatda oxunduqda salonu dərin bir sükut bürüdü. Senat üzvləri qorxu və təəccüblə bir-birilərinə baxdılar.

İslam dünyasının ən müqəddəs məkanı hesab edilən Kəbə hər il yüz minlərlə zəvvarın ziyarət etdiyi dini mərkəz olmaqla yanaşı, həm də əsrlərlə formalaşmış zəngin tarixi və memarlıq irsi ilə diqqət çəkir. Kəbəni örtən məşhur “Kisvə” örtüyü isə İslam tarixinin ən mühüm dini simvollarından biri hesab olunur.

"Qədim palçıq məscidləri İslam dünyasının zəngin memarlıq irsinin mühüm nümunələridir və əsrlər boyu həm dini, həm də mədəni əhəmiyyətini qoruyub saxlamışdır."

1525-ci ildə İstanbulda yeniçərilər yenidən üsyan edərək şəhərin böyük bir hissəsini talan etdilər. O dövrdə vəzirlik pillələrini sürətlə qalxan Veziriazam Makbul İbrahim Paşa, 1524-cü ildə Misirdə üsyan edən Hain Əhməd Paşanı yatırmaq üçün səfərə çıxmışdı. Bunu fürsət bilən onun əleyhdarları yeniçəriləri qızışdıraraq üsyana təhrik etdilər.

O, gənc bir çoban idi. Uqbə bin Əbu Muaytın qoyunlarını otarırdı. Bir gün yanına iki nəfər yaxınlaşaraq susadıqlarını dedilər və süd istədilər. Gənc çoban onlara unudulmaz bir cavab verdi: “Var, amma verə bilmərəm! Bu qoyunlar mənə əmanət edilmişdir. Sahibinin icazəsini almadan süd verə bilmərəm, əks halda əmanətə xəyanət etmiş olaram.”

"Mən Mosul yaxınlığındakı Nəmr ibn Qasit xanədanına mənsubam. Atam valilik etdiyi dövrdə Bizans ordusu şəhərə hücum etdi. Kiçik yaşlarımda əsir düşdüm və ailəmi itirdim. Uzun müddət bizanslıların əlində qaldığım üçün 'Rumi' (Rumlu/Bizanslı) ləqəbi ilə tanındım. Daha sonra məkkəli İbn Cüdan məni satın aldı və beləliklə yolum Məkkəyə düşdü."

Dünyanın elə bir mədəniyyəti yoxdur ki, orada pişiklər haqqında ya müsbət, ya da mənfi fikirlər formalaşmasın. Müsəlman çoxluqdan ibarət olan Azərbaycan cəmiyyətində də pişiklərə müxtəlif yanaşmalar var. Bu araşdırma İslam və Xristian sivilizasiyalarında pişiklərə olan yanaşmaları araşdırır və tarix boyunca bu heyvanlara münasibətin necə dəyişdiyini izah edir. İslam mədəniyyəti tarix boyu güclü mənəvi və mistik elementlərə sahib olmuş, bu da incəsənət, elm, təbabət və zoologiyada çoxsaylı iz qoymuşdur.

Ramazan ayının iyirmi səkkizi tarix boyu geosiyasi coğrafiyanın və sosial transformasiyaların formalaşmasında həlledici günlərdən biri olmuşdur. Bu tarixdə "Əndəlüs" bir sivilizasiya obyekti kimi doğulmuş, hadisələr Britaniyadakı "Alman kimliyi"ndən qaçışdan tutmuş, fikir və gözəllik ilhampərilərinin gedişinə qədər geniş bir spektri əhatə etmişdir.