#ABŞ

ABŞ ilə İran arasında davam edən sülh səyləri neft bazarında qiymətlərin sabit qalmasına səbəb olub. Brent markalı neft həftə ərzində 0,3 faiz ucuzlaşıb. Cümə günü qiymət bir barel üçün 71,76 ABŞ dolları səviyyəsində qeydə alınıb. Bazar iştirakçıları danışıqların müsbət nəticələnəcəyinə ümid edirlər. Bu həftə neft qiymətləri ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsinin başlanmasından bəri ən aşağı səviyyələrdən birinə enib. Analitiklər bazarın siyasi proseslərə həssaslığının davam etdiyini bildirirlər. Danışıqların gedişi qiymətlərə təsir göstərən əsas amillərdən biri olaraq qalır.

Tehranda Əli Xamenei ilə keçirilən vida mərasimi ölkə daxilində birlik mesajı kimi qiymətləndirilir. Təhlilçi Abbas Aslani hesab edir ki, mərasim iqtisadi çətinliklər və müharibə fonunda iranlıları bir araya gətirə bilər. Onun sözlərinə görə, Tehranda və digər şəhərlərdə böyük izdiham gözlənilir. Aslani bildirib ki, mərasim İran hüdudlarından kənara da siyasi mesaj verir. O, Əli Xameneini ABŞ və İsrailə qarşı müdafiə siyasətinin əsas fiquru kimi xarakterizə edib. Təhlilçi mərasimin ABŞ ilə danışıqların davam etdiyi bir vaxtda keçirildiyini vurğulayıb. Onun fikrincə, vida mərasimi İran cəmiyyətində birliyi gücləndirə bilər.

Hörmüz boğazından keçən ticarət gəmilərinin sayı artmağa başlayıb. Mütəxəssislər bildirirlər ki, daha çox gəmi avtomatik tanınma sistemini aktiv saxlayaraq boğazdan keçir. Bununla yanaşı, bölgədə dəniz minaları ilə bağlı qeyri-müəyyənlik hələ də qalır. Minaların mövcudluğunu təsdiqləyən sübutların olmadığı qeyd edilir. Gəmiçilik şirkətləri ehtiyat məqsədilə alternativ marşrutlardan istifadə edirlər. Gəmilər əsasən cənub və şimal dəhlizlərinə üstünlük verirlər. Hörmüz boğazındakı vəziyyət beynəlxalq dəniz daşımalarına təsir göstərməkdə davam edir.

İran Silahlı Qüvvələrinin baş komandanı Əmir Hatəmi ABŞ və İsrailə qarşı sərt bəyanat səsləndirib. O bildirib ki, İran Əli Xameneinin ölümünün cavabsız qalmasına imkan verməyəcək. Hatəmi bu açıqlamanı Tehranda keçirilən dəfn mərasimi zamanı verib. İran tərəfi fevralın 28-də baş vermiş hava zərbəsinə görə ABŞ və İsraili məsul hesab edir. Baş komandan ölkəsinin öz maraqlarını müdafiə etməkdə qətiyyətli olduğunu vurğulayıb. Açıqlama bölgədə gərginliyin davam etdiyi bir vaxta təsadüf edib. Tehran vəziyyətlə bağlı sərt mövqeyini bir daha nümayiş etdirib.

İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf ABŞ və İsraili müvəqqəti razılaşmanın şərtlərinə əməl etməyə çağırıb. O bildirib ki, öhdəliklər yerinə yetirilməzsə, Tehran cavab tədbirləri görəcək. Qalibaf ABŞ-nin İranla hərbi qarşıdurmaya gedə bilməyəcəyini iddia edib. O, İsrailin hədələrini əsassız təbliğat adlandırıb. İran rəsmisi müharibə zamanı ABŞ və İsrailin məqsədlərinə çata bilmədiyini də bildirib. Onun sözlərinə görə, hərbi əməliyyatlar uğursuzluqla nəticələnib. Qalibafın açıqlaması bölgədə davam edən gərginlik fonunda səsləndirilib.

NATO liderləri gələn həftə Ankarada keçiriləcək zirvə görüşünə hazırlaşırlar. ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsinin alyans daxilində müəyyən gərginlik yaratdığı bildirilir. Avropa ölkələrinin əksəriyyəti hərbi əməliyyatları dəstəkləməsə də, üzərlərinə götürdükləri öhdəlikləri yerinə yetiriblər. Məlumata görə, müharibə Donald Trampla bəzi Avropa liderləri arasında münasibətlərə də təsir göstərib. Buna baxmayaraq, NATO rəsmiləri zirvə görüşünün uğurla keçəcəyinə ümid edirlər. Görüşün əsas məqsədlərindən biri alyans daxilində birliyin qorunmasıdır. Ankara sammiti beynəlxalq diqqət mərkəzində olacaq.

ABŞ Suriyanın Livanda "Hizbullah"ın silahsızlaşdırılmasında daha fəal rol almasını istəyir. Donald Tramp bununla bağlı son həftələrdə bir neçə dəfə açıqlama verib. Lakin Suriya diplomatik yanaşmaya üstünlük verdiyini nümayiş etdirir. Suriyanın xarici işlər nazirinin Livana səfəri zamanı Nəbi Berri ilə görüş keçirməsi bunun göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Müşahidəçilər hesab edirlər ki, Dəməşq hərbi müdaxilə əvəzinə siyasi dialoqa üstünlük verir. Suriya ilə Livan arasında münasibətlər uzun illərdir mürəkkəb olaraq qalır. Son diplomatik təmaslar bu münasibətlərdə yeni mərhələnin başlanğıcı kimi dəyərləndirilir.

Somalidə fəaliyyət göstərən Afrika İttifaqının sülhməramlı missiyası fəaliyyətini dayandırmaq təhlükəsi ilə üzləşib. ABŞ-ın Birləşmiş Millətlər Təşkilatının bu missiyaya dəstəyinin qarşısını almağı planlaşdırdığı bildirilir. Təxminən 12 min nəfərlik missiya Somalinin hökumətinə təhlükəsizlik sahəsində dəstək verir. Missiya "Əl-Şəbab" silahlı qruplaşmasına qarşı əməliyyatlarda iştirak edir. Məlumatlı mənbələr qərarın missiyanın gələcəyinə ciddi təsir göstərə biləcəyini bildirirlər. "Əl-Şəbab" ölkənin cənub və mərkəzi bölgələrinin bir hissəsinə nəzarəti davam etdirir. Qərarın Somalidə təhlükəsizlik vəziyyətinə təsiri diqqətlə izlənilir.

ABŞ Ədliyyə Nazirliyi Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinə göndərdiyi məktubda Vaşinqtonun məhkəmə araşdırmaları ilə əməkdaşlıq etməyəcəyini bildirib. Tramp administrasiyası məhkəmənin ABŞ vətəndaşları üzərində hər hansı səlahiyyətə malik olduğunu rədd edir. Nazirlik bu mövqeyin məktub vasitəsilə rəsmən bildirildiyini açıqlayıb. Vaşinqton Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin amerikalılarla bağlı araşdırma aparmaq hüququ olmadığını hesab edir. Bu addım ABŞ ilə məhkəmə arasında fikir ayrılıqlarını yenidən gündəmə gətirib. Məsələ beynəlxalq hüquq və dövlət suverenliyi baxımından müzakirələrə səbəb ola bilər. Tramp administrasiyası məhkəmə ilə əməkdaşlıq etməmək mövqeyini qoruyur.

Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanının xarici işlər nazirləri ABŞ ilə İran arasında Qətərdə aparılan dolayı danışıqları müzakirə ediblər. Pakistan Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, telefon danışığında danışıqların gedişi ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb. Tərəflər əldə olunan irəliləyişdən məmnun olduqlarını bildiriblər. Nazirlər dialoqun davam etdirilməsinin vacibliyini vurğulayıblar. Onlar danışıqların növbəti mərhələlərinin uğurla davam edəcəyinə ümid etdiklərini ifadə ediblər. Telefon danışığı bölgədə davam edən diplomatik səylər fonunda baş tutub. Vasitəçilik təşəbbüslərinin davam etməsi tərəflər tərəfindən müsbət qiymətləndirilib.

Təhlilçi Rob Qayst Pinfold hesab edir ki, Hörmüz boğazına nəzarət İran rəhbərliyi üçün dəyişdirilməsi mümkün olmayan əsas məsələlərdəndir. Onun sözlərinə görə, bu mövzuda İran daxilində fikir ayrılığı yoxdur. Tehran boğaz üzərində nəzarət üçün inzibati mexanizmlər formalaşdırıb. Təhlilçi hesab edir ki, mövcud vəziyyət hərbi yolla dəyişdirilə bilməz. Onun fikrincə, yalnız ABŞ ilə İran arasında əldə olunacaq razılaşma yeni şərait yarada bilər. Belə bir razılaşma baş verməyənədək bölgədə hazırkı vəziyyət davam edəcək. Hörmüz boğazı qlobal enerji daşımalarının əsas marşrutlarından biri olaraq qalır.