ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranın danışıqları davam etdirmək istədiyini və Vaşinqtonun bu təklifi qəbul etdiyini açıqlayıb. Bununla belə, Tramp ABŞ və İran arasında əldə olunan atəşkəsin artıq başa çatdığını bildirib. Onun sözlərinə görə, tərəflər arasında yeni diplomatik təmas imkanları qalır. İran və ABŞ arasında gərginliyin artdığı bir dövrdə danışıqların bərpası üçün Qətər və Pakistan kimi vasitəçilər də səylərini davam etdirirlər. Mümkün danışıqların əsas mövzularının Hörmüz boğazında təhlükəsizlik, regional sabitlik və hərbi qarşıdurmanın qarşısının alınması olacağı gözlənilir. Trampın açıqlaması Vaşinqton və Tehran arasında həm hərbi, həm də diplomatik kanalların paralel davam etdiyini göstərir.

Qətər və Misir ABŞ-İran arasında əldə olunan memorandumun icrası və regionda təhlükəsizliyin gücləndirilməsi yollarını müzakirə edib. Qətərin Baş naziri və xarici işlər naziri Şeyx Məhəmməd bin Əbdülrəhman bin Casim Al Tani ilə Misirin xarici işlər naziri arasında telefon danışığı zamanı diplomatik prosesin davam etdirilməsi məsələləri diqqət mərkəzində olub. Tərəflər Hörmüz boğazında sərbəst gəmiçiliyin qorunmasının regional və qlobal təhlükəsizlik üçün mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıblar. Qətər və Misir ABŞ-İran anlaşmasının qorunması və yeni eskalasiyanın qarşısının alınması istiqamətində səyləri dəstəkləyirlər. Ekspertlər hesab edirlər ki, Hörmüz boğazında sabitliyin təmin olunması enerji bazarları və beynəlxalq ticarət üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.

Qətər diplomatlarının ABŞ və İran arasında əldə olunmuş anlaşma memorandumunu qorumaq və yeni eskalasiyanın qarşısını almaq üçün İrana səfər etdiyi bildirilir. Mənbələrə görə, Qətər nümayəndə heyəti İran rəsmiləri ilə danışıqlar apararaq gərginliyin azaldılması və daha geniş diplomatik prosesin davam etdirilməsi üçün imkanları müzakirə edir. Qətər və Pakistan əvvəlki aylarda ABŞ-İran danışıqlarında mühüm vasitəçi rolunu oynayıb. Tərəflər arasında əldə olunan memorandumun cəmi üç həftə əvvəl imzalandığı və vasitəçilərin bu razılaşmanın qorunmasına çalışdığı qeyd olunur. Yeni diplomatik təşəbbüslərin əsas məqsədi mövcud anlaşmanı möhkəmləndirmək və gələcək sülh çərçivəsi üçün zəmin yaratmaqdır. ABŞ-İran qarşıdurmasının yenidən gərginləşdiyi bir vaxtda Qətərin səyləri regional sabitlik baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilir.

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin rəhbəri Rafael Qrossi İranın Buşehr nüvə stansiyasındakı vəziyyətin izlənildiyini bildirib. O, ABŞ zərbələri ilə bağlı yayılan məlumatlardan sonra agentliyin obyekt ətrafındakı vəziyyəti nəzarətdə saxladığını açıqlayıb. Qrossi nüvə obyektlərinə qarşı istənilən hücumun qəbuledilməz olduğunu vurğulayıb. İran mediasının məlumatına görə, MAQATE rəhbəri Buşehr stansiyasına hər hansı zərər dəydiyini təsdiqləməyib. Buşehr nüvə obyekti İranın enerji və nüvə proqramının mühüm hissələrindən biri hesab olunur. Regionda artan hərbi gərginlik fonunda nüvə obyektlərinin təhlükəsizliyi beynəlxalq təşkilatların əsas diqqət mərkəzindədir. MAQATE vəziyyəti izləməyə davam etdiyini bildirib.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın Qətərin vasitəçiliyi ilə İranla aparıldığı bildirilən danışıqlarla bağlı qeyri-adi susqunluğu diqqət çəkir. ABŞ Dövlət Departamenti və Ağ Ev son diplomatik təmaslarla bağlı rəsmi açıqlama verməyib. ABŞ və İran arasında gərginliyin artdığı bir vaxtda Qətər və Pakistan kimi ölkələr tərəflər arasında əlaqə kanallarının açıq saxlanılması üçün vasitəçilik səyləri göstərirlər. Tramp daha əvvəl Qətərin bu prosesdəki rolunu dəfələrlə yüksək qiymətləndirib. Lakin NATO sammitindən Türkiyədən qayıtdıqdan sonra ABŞ Prezidenti İran məsələsi ilə bağlı heç bir açıqlama verməyib. Onun son 24 saat ərzində yalnız bir sosial media paylaşımı etməsi və həmin paylaşımın hava limanının adının dəyişdirilməsi ilə bağlı olması diqqət çəkib. Analitiklər bildirirlər ki, Trampın səssizliyi mümkün diplomatik manevrlər və ABŞ-İran münasibətlərində həssas mərhələ ilə əlaqəli ola bilər.

Livan Prezidenti Cozef Aun İsraillə danışıqlar aparmaq qərarını müdafiə edərək bu siyasətdən geri çəkilməyəcəyini açıqlayıb. O bildirib ki, hökumətin mövqeyi Livanın milli maraqları və suverenliyinin qorunması prinsiplərinə əsaslanır. Aun qeyd edib ki, danışıqlar prosesinin məqsədi Livan xalqına aydın şəkildə izah edilməli və atılan addımlar şəffaf olmalıdır. ABŞ vasitəçiliyi ilə İsrail və Livan arasında əldə olunan çərçivə razılaşması ölkə daxilində ciddi müzakirələrə səbəb olub. Razılaşmanın tərəfdarları onun gərginliyin azaldılmasına kömək edə biləcəyini düşünürlər. Tənqidçilər isə sənədin Livanın İsrail qarşısında mövqeyini zəiflədə biləcəyini iddia edirlər. Prezident Aunun açıqlaması Livanda İsraillə münasibətlər və təhlükəsizlik siyasəti ətrafında davam edən siyasi mübahisələr fonunda verilib.

Qətər ABŞ və İranı qarşılıqlı anlaşmaya sadiq qalmağa və diplomatik danışıqları davam etdirməyə çağırıb. Qətərin Baş naziri və xarici işlər naziri Şeyx Məhəmməd bin Əbdülrəhman bin Casim Al Tani Misirin xarici işlər naziri ilə telefon danışığında regiondakı son vəziyyəti müzakirə edib. O bildirib ki, mövcud anlaşmanın qorunması və tərəflər arasında dialoqun davam etdirilməsi yeni hərbi eskalasiyanın qarşısını almaq üçün vacibdir. Qətər həmçinin Hörmüz boğazında naviqasiya azadlığının təmin edilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Rəsmi Doha hesab edir ki, bu su yolunda təhlükəsiz keçidin qorunması həm regional sabitlik, həm də qlobal enerji bazarları üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. ABŞ və İran arasında gərginliyin artması fonunda Qətər vasitəçilik və diplomatik əlaqələrin saxlanılması istiqamətində səylərini davam etdirir. Ekspertlər bildirirlər ki, Hörmüz boğazında hər hansı ciddi böhran dünya enerji təchizatına və beynəlxalq ticarətə təsir göstərə bilər.

Beynəlxalq Enerji Agentliyi ABŞ və İran arasında artan hərbi gərginliyin qlobal enerji bazarlarının bərpasına ciddi təhlükə yaratdığını açıqlayıb. IEA xəbərdarlıq edib ki, qarşıdurmanın yenidən alovlanması enerji böhranının uzanmasına və neft təchizatında əlavə problemlərin yaranmasına səbəb ola bilər. Agentliyin son hesabatında bildirilib ki, Yaxın Şərqdəki qeyri-sabitlik hasilat və ixrac proseslərini pozmağa davam edir. ABŞ və İran arasında müvəqqəti sakitlik diplomatik danışıqlar üçün imkan yaratsa da, hərbi əməliyyatların yenidən başlama ehtimalı qalır. IEA qeyd edib ki, qlobal neft tələbatı bu il 2020-ci ildən sonra ilk dəfə azalma istiqamətindədir. Ekspertlər hesab edirlər ki, Hörmüz boğazı və regiondakı enerji infrastrukturuna yönələn risklər dünya bazarlarında qiymət dəyişkənliyini artıra bilər. Agentlik enerji bazarlarının sabitləşməsi üçün Yaxın Şərqdə davamlı diplomatik həllin vacibliyini vurğulayıb.

İran ABŞ və İsraillə artan gərginlik fonunda ölkənin infrastrukturuna mümkün hücumlara qarşı sərt xəbərdarlıq edib. İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Məhəmməd Baqir Zülqədr bildirib ki, ölkənin strateji obyektlərinə qarşı hər hansı zərbə cavabsız qalmayacaq və belə bir vəziyyətdə İsrail də hədəfə çevrilə bilər. Tehran son hadisələrdən sonra müdafiə və cavab tədbirlərinə hazır olduğunu nümayiş etdirir. ABŞ və İran arasında hərbi qarşıdurma riskləri artarkən, region ölkələri daha geniş münaqişənin qarşısını almaq üçün diplomatik təşəbbüsləri gücləndirirlər. Qətərin Vaşinqton və Tehran arasında vasitəçilik səylərini davam etdirdiyi bildirilir. Ekspertlər hesab edirlər ki, tərəflər arasında etimadsızlıq yüksək olaraq qaldığı üçün hər hansı yanlış addım yeni eskalasiyaya səbəb ola bilər. Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik vəziyyəti diplomatik danışıqlar və hərbi hazırlıq arasında həssas mərhələdə qalır.

ABŞ və İran arasında mümkün diplomatik danışıqların bərpası ehtimalı olsa da, əsas problemin tərəflər arasında dərin etimadsızlıq olduğu bildirilir. Hərbi analitik Aleks Əlfirraz Şirs hesab edir ki, hazırkı şəraitdə danışıqların real nəticə verməsi çətin görünür. Onun sözlərinə görə, qarşılıqlı inam yaradılmadan aparılan müzakirələr daha çox simvolik xarakter daşıyacaq. Ekspert bildirib ki, danışıqlar zamanı ABŞ və İsrail tərəfindən İrana qarşı iki dəfə hücum həyata keçirilməsi Tehranın Vaşinqtona münasibətini daha da sərtləşdirib. O qeyd edib ki, İran hakimiyyətinin ABŞ-a qarşı düşmən münasibəti uzunmüddətli siyasi və təhlükəsizlik amillərinə əsaslanır. Əlfirraz Şirsin fikrincə, İran daxilində əsas suallardan biri ABŞ-ın verdiyi vədlərə nə dərəcədə etibar edilə biləcəyidir. Analitik vurğulayıb ki, real diplomatik irəliləyiş üçün ilk növbədə etimad və təhlükəsizlik zəmanətləri ilə bağlı mexanizmlər yaradılmalıdır.

Böyük Britaniyanın Dəniz Ticarət Əməliyyatları Agentliyi Hörmüz boğazında təhlükə səviyyəsini ən yüksək kateqoriyada saxlamağa qərar verib. Qurum ABŞ və İran arasında davam edən hərbi qarşıdurmanın bölgədən keçən ticarət gəmilərinə qarşı riskləri artırdığını bildirib. Dünyanın əsas enerji arteriyalarından biri olan Hörmüz boğazı qlobal neft və qaz tədarükündə mühüm rol oynayır. Burada hər hansı blokada, hücum və ya təhlükəsizlik böhranı beynəlxalq enerji bazarlarında qiymət artımına və tədarük zəncirində pozuntulara səbəb ola bilər. Hazırkı vəziyyət fonunda beynəlxalq dənizçilik qurumları gəmiləri yüksək ehtiyat tədbirləri görməyə çağırır. ABŞ-İran qarşıdurmasının genişlənməsi isə Hörmüz boğazının gələcək təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları artırır.

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) Suriyada terrorçu qruplara qarşı keçirilən təhlükəsizlik əməliyyatlarına tam dəstəyini ifadə edib, eyni zamanda ABŞ Prezidenti Donald Trampın Suriyanın terrorizmi dəstəkləyən dövlətlər siyahısından çıxarılması prosesinə başlanılması barədə qərarını müsbət addım kimi qiymətləndirib.