Səhralarla anılan bir coğrafiyada üzmək üçün su tapmaq ilk baxışdan qeyri-adi görünə bilər. Lakin Omanın dağlarına doğru irəlilədikdə və ya İordaniyanın Ölü dənizinə endikdə mənzərə kəskin şəkildə dəyişir: açıq rəngli qaya divarları arasında firuzəyi rəngli gölməçələr peyda olur, şəlalələr dar dərələri yarır və bəzi yürüş marşrutları axırda suya girməyi tələb edir.

Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Prezidenti Şeyx Məhəmməd bin Zayed Al Nəhyan ABŞ Prezidenti Donald Trampla telefon danışığı aparıb. Liderlər Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə ABŞ arasındakı əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi məsələlərini müzakirə ediblər. Tərəflər əlaqələrin qarşılıqlı maraqlar əsasında daha da gücləndirilməsinin yollarını nəzərdən keçiriblər. Telefon danışığında Yaxın Şərqdə baş verən son hadisələr də müzakirə olunub. Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin rəsmi xəbər agentliyi müzakirə edilən regional məsələlərin təfərrüatlarını açıqlamayıb. Danışıq Hörmüz boğazı ətrafında gərginliyin davam etdiyi bir vaxta təsadüf edib. İran və Oman boğazda kommersiya gəmiçiliyinin bərpası üçün razılaşma üzərində işləyirlər. Tramp isə bir gün əvvəl Omanın bu istiqamətdəki fəaliyyətinə görə Maskata qarşı hərbi gücdən istifadə ilə hədələmişdi.

Çinin dövlət nəzarətində olan iki böyük gəmiçilik şirkəti Yaxın Şərqin əsas dəniz keçidlərindən istifadəni məhdudlaşdırıb. Şirkətlər iyulun sonlarından tankerlərini Hörmüz və Bab əl-Məndəb boğazlarından uzaq saxlayırlar. Buna əsas səbəb bölgədə təhlükəsizlik risklərinin artmasıdır. Çin tankerləri neft yüklərini Körfəzdən kənarda, o cümlədən Füceyrə və Oman sahilləri yaxınlığında qəbul etməyə başlayıb. İki şirkətin ümumilikdə 100-dən çox iri neft tankeri var. Onların hər biri təxminən iki milyon barel neft daşıya bilir. Müharibədən əvvəl bu şirkətlər Çinin Yaxın Şərqdən neft idxalının təxminən yarısının daşınmasında iştirak edirdi. Yeni vəziyyət daşınma yollarının uzanmasına və nəqliyyat xərclərinin artmasına səbəb olur.

Qətər İranla ABŞ arasında danışıqların bərpasının Hörmüz boğazındakı vəziyyətdən asılı olduğunu bildirib. Qətər Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Məcid Məhəmməd əl-Ənsari İran və Oman arasında gözlənilən razılaşmanın mühüm əhəmiyyət daşıdığını deyib. Hazırda Tehran və Maskat Hörmüz boğazından keçidlə bağlı müzakirələr aparır. Tərəflərin gəmiçilik üçün nəzərdə tutulan keçid istiqaməti üzrə irəliləyiş əldə etdiyi bildirilir. Qətər hesab edir ki, bu məsələnin həlli ABŞ və İran arasında danışıqların yenidən başlanmasına şərait yarada bilər. Vaşinqtonla Tehran arasında danışıqlar müharibənin dayandırılmasına yönəlib. Qətər münaqişənin hərbi deyil, diplomatik vasitələrlə həllinə çağırır. İran–Oman razılaşmasının nəticəsi buna görə bölgədəki vasitəçilik səylərinin növbəti mərhələsi üçün mühüm hesab olunur.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp bazar ertəsi günü Oman Hörmüz boğazı ilə bağlı İranla əldə olunacaq razılaşmaya "mane olarsa", bu ölkəni bombalamaqla hədələyib və İranı təslim olmağa çağırıb. Vaşinqtonun öz danışıqlarını davam etdirdiyi bir vaxtda Oman ilə İran arasında boğazın nəzarəti üzrə aparılan müzakirələrə toxunan Tramp "Əgər Oman mane olarsa, biz onları darmadağın edənə qədər bombalayacağıq" deyə bildirib.

Gəmi əl-Qibliyyə adası yaxınlığında sahildə qalıb. Hadisədən sonra gəmidən dənizə neft yayılmağa başlayıb. Xilasetmə işlərini çətinləşdirən əsas amillərdən biri gəmidə etibarlı enerji mənbəyinin olmamasıdır. Gəminin bəzi göyərtə sahələrinin neft və dəniz suyuna görə sürüşkən və təhlükəli olduğu bildirilib. Çirklənmiş ərazinin 2 000 kvadrat kilometrdən çox olduğu açıqlanıb. Oman hakimiyyəti neft sızmasının ətraf mühitə təsirini azaltmaq üçün işləri davam etdirir.

Hörmüz boğazından keçən gəmilərin sayı bir həftə ərzində 19,5 faiz azalıb. Avqustun 10-dan başlayan həftədə boğazdan 95 gəmi keçib. Avqustun 16-da isə yalnız üç keçid qeydə alınıb. Bəzi gəmilər Hörmüz boğazının İran tərəfdən və alternativ marşrutlardan istifadə edib. Oman tərəfdən keçən marşrutlarda isə heç bir keçid qeydə alınmayıb. Bəb əl-Məndəb boğazında gəmi keçidlərinin sayı 6,7 faiz artaraq 254-ə çatıb. İzlənməsi mümkün olmayan keçidlərin sayı 40-dan 16-ya düşüb.Məlumatlar bölgədə gəmiçilik marşrutlarının təhlükəsizlik vəziyyətinə uyğun dəyişdiyini göstərir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla gərginliyin davam etdiyi Hörmüz boğazında ABŞ-nin fəaliyyətinə mane olacağı təqdirdə Omanın bombalanacağını bildirib. Müxbirin Trampdan Omanın ABŞ-nin Hörmüz boğazındakı fəaliyyətinə müdaxilə etməsi halında Vaşinqtonun hansı addımı atacağını soruşduğunu bildirən Yanqst ABŞ prezidentinin belə cavab verdiyini qeyd edib:

İran və Oman Hörmüz boğazından gəmilərin keçməsi üçün nəzərdə tutulan marşrut xəritəsi üzrə razılığa gəlib. İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai bildirib ki, razılaşmanın əldə olunmasına baxmayaraq, proses hələ tam başa çatmayıb. Tehran və Maskat üç aydır təhlükəsiz gəmiçilik marşrutlarının müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı danışıqlar aparır. İran tərəfi son üç həftədə danışıqlarda əhəmiyyətli irəliləyiş olduğunu açıqlayıb. Marşrut xəritəsinin İranın müdafiə, təhlükəsizlik və ətraf mühit üzrə qurumlarının iştirakı ilə hazırlandığı bildirilib. Tərəflər hələ də birgə açıqlamanın məzmunu və digər məsələlər üzrə fikir mübadiləsini davam etdirirlər. İran razılaşmanın iki ölkənin suverenliyini qoruyaraq gəmilərin təhlükəsiz keçidini təmin etməyə yönəldiyini vurğulayıb.

Oman sahillərinə çatan nəhəng neft sızması ciddi ekoloji təhlükə yaradıb. Peyk görüntülərinə əsasən, neft təbəqəsi 2 min kvadratkilometrdən çox dəniz sahəsinə yayılıb. Çirklənmənin Rəs Mədrəkə yaxınlığında təxminən 40 kilometrlik sahil zolağına təsir göstərə biləcəyi bildirilir. Məzirə adasının sahilləri də təhlükə altındadır. Sızma nadir dəniz canlılarının yaşadığı qorunan ərazilərə ciddi zərər vura bilər. Ən təhlükəli ehtimal zədələnmiş gəminin parçalanaraq içərisindəki neftin böyük hissəsinin dənizə axmasıdır. Bu halda sızmanın miqyası son onilliklərin ən böyük neft fəlakətlərindən biri ilə müqayisə edilə bilər. Əlverişsiz hava şəraiti isə həm neftin yayılmasını sürətləndirir, həm də onun qarşısının alınması işlərini çətinləşdirir.

Britaniyanın “Ambrey” şirkəti Oman sahillərində saya oturmuş “Caroline Bezengi” neftdaşıyan gəmisinin xilas edilməsi əməliyyatına başlayıb. Əsas məqsəd gəmidən dənizə yayılan neftin qarşısını almaq və gəmini sabitləşdirməkdir. Mütəxəssislər Oman Hərbi Hava Qüvvələrinin köməyi ilə gəmiyə qalxaraq onun vəziyyətini qiymətləndiriblər. Əlverişsiz hava şəraiti xilasetmə və neft sızmasının qarşısının alınması işlərini çətinləşdirir. Peyk görüntüləri neftin geniş dəniz ərazisinə yayıldığını göstərir. Sızma qorunan dəniz ərazilərində yaşayan canlılar üçün ciddi təhlükə yaradır. “Caroline Bezengi” iyunda baş verən partlayışdan sonra zədələnərək Əl-Qibliyyə adası yaxınlığında saya oturub. Mütəxəssislər gəminin batacağı və bütün yükünün dənizə axacağı təqdirdə ağır ekoloji fəlakətin baş verə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər.

İranın ali rəhbərinin müşaviri Məhəmməd Müxbir Hörmüz boğazı ilə bağlı Tehranın siyasətinin qlobal güc nisbətini dəyişə biləcəyini bildirib. Onun fikrincə, ABŞ-nin İran körfəzindəki müttəfiqlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək imkanları zəifləyib. Müxbir bölgədə Vaşinqtonun hərbi təminatlarından asılı olmayan yeni iqtisadi və təhlükəsizlik mexanizminin yaradılmasını təklif edir. İran hazırda Hörmüz boğazının gələcək idarəçiliyi ilə bağlı Omanla danışıqları davam etdirir. Tehran Omanla razılaşmanın boğazda gəmi hərəkətinin tam bərpası üçün yetərli olmayacağını bildirir. İran ABŞ-nin dəniz mühasirəsinin və sanksiyaların aradan qaldırılmasını tələb edir. Tehran, həmçinin dondurulmuş İran vəsaitlərinin sərbəst buraxılmasını istəyir. Hörmüz boğazı ətrafında yaranmış vəziyyət qlobal enerji daşımalarına və bölgədəki güc nisbətinə təsir göstərə biləcək mühüm amil olaraq qalır.