16 İyul tarixi dünya tarixində bir sıra önəmli hadisələrlə yadda qalıb. Bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik

NATO-nun 5-ci maddəsi alyansın kollektiv müdafiə prinsipini əks etdirən əsas müddəadır. Bu prinsipə görə, üzv dövlətlərdən birinə edilən silahlı hücum bütün üzvlərə qarşı hücum hesab olunur. NATO tarixində ilk genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlarını Bosniya müharibəsi zamanı həyata keçirib, daha sonra isə Kosovoda hava əməliyyatına başlayıb. 2001-ci il sentyabrın 11-də ABŞ-də baş vermiş terror hücumlarından sonra təşkilat tarixində ilk dəfə 5-ci maddə tətbiq olunub. Bunun ardınca NATO ölkələri Əfqanıstanda hərbi əməliyyatlarda iştirak ediblər. İyirmi il davam edən missiyada 50 NATO və tərəfdaş ölkə qüvvə göndərib. Əməliyyatların ən geniş mərhələsində Əfqanıstanda 140 minə yaxın müttəfiq hərbçi yerləşdirilmişdi.

Müasir coğrafi məkanda Əfqanıstan çox vaxt yalnız son onilliklərin siyasi böhranları və hərbi münaqişələri fonunda təhlil edilsə də, qədim dövrün sənədli və arxeoloji sənədləri bu regionun bəşər sivilizasiyasının ən mühüm inkişaf və transformasiya mərkəzlərindən biri olduğunu sübut edir. Kökləri paleolit dövrünün ilkin insan düşərgələrinə qədər uzanan Əfqanıstan coğrafiyası, tarixin müxtəlif dövrlərində Şərq və Qərb mədəniyyətlərinin, Cənubi Asiya və Mərkəzi Asiyanın etnik kütlələrinin daxili qovşaq nöqtəsi rolunu oynamışdır. Keçid xarakterli təbii geostrateji mövqeyi bu ərazini həm böyük fatehlərin hərbi yürüş hədəfinə çevirmiş, həm də fərqli dini inancların, memarlıq üslublarının və ticari-iqtisadi sistemlərin birgə mövcud olduğu unikal sivilizasiya ocağına çevirmişdir. Bu əhatəli ensiklopedik araşdırmada, regionun tarixöncəsi dövrlərindən başlayaraq bürünc əsrini, Əhəməni idarəçiliyini, helenistik transformasiyanı və Kuşan imperiyasının qızıl əsrini heç bir ixtisara və qısaltmaya yol vermədən, tam akademik təfərrüatı ilə təhlil edirik:

Əfqanıstanın Hindu Kuş bölgəsində güclü zəlzələ baş verib və yeraltı təkanlar həm Əfqanıstan, həm də Pakistan ərazilərində hiss olunub. Avropa-Aralıq dənizi Seysmoloji Mərkəzinin məlumatına görə, zəlzələ paytaxt Kabil də daxil olmaqla geniş ərazidə hiss edilib. Pakistanın şimalındakı Svat bölgəsində insanlar təşviş içində evlərini tərk ediblər. Yerli sakinlər güclü silkələnmənin qısa müddət davam etdiyini bildiriblər. İlkin məlumatlara görə, insan tələfatı və ciddi dağıntılar barədə rəsmi açıqlama verilməyib. Səlahiyyətli qurumlar vəziyyəti izləyir. Bölgə seysmik baxımdan aktiv zonalardan biridir. Daha ətraflı məlumatın yaxın saatlarda verilməsi gözlənilir.

BMT-nin Ümumdünya Qida Proqramı bildirir ki, ABŞ-İsrail müharibəsi İrana qarşı qlobal qida təhlükəsizliyini ciddi şəkildə pisləşdirib. Enerji qiymətlərinin sürətlə yüksəlməsi və həyat xərclərinin artması nəticəsində milyonlarla insan əsas ərzaq məhsullarını almaqda çətinlik çəkir. Hesabata görə, Somali əhalisinin əlavə 2,5 milyon nəfəri, Əfqanıstanda 2,3 milyon və Şri-Lankada 1,3 milyon insan aclığın kənarında qalıb. WFP xəbərdarlıq edir ki, münaqişənin genişlənməsi qlobal ərzaq çatışmazlığını daha da artıracaq və növbəti aylarda vəziyyətin pisləşməsi gözlənilir. Bu, humanitar böhranın dərinləşdiyini və regional təhlükəsizliyin qida təminatına təsirini göstərir.

Pakistan və Əfqanıstan arasında davam edən gərginliyin azaldılması üçün yeni diplomatik təşəbbüs irəli sürülüb. Məlumata görə, Pakistan prezidenti Asif Əli Zərdari regiondakı vəziyyətlə bağlı Çin səfirliyində görüşlər keçirib, Pakistanın xarici işlər naziri Məhəmməd İshaq Dar isə Pekinə səfəri zamanı bu məsələni gündəmə gətirib.

Əfqanıstan Taliban hökuməti ABŞ vətəndaşı Dennis Coyle-un azad edilməsi qərarına gəlib. Açıqlamada qeyd olunub ki, “Xarici işlər naziri, həbs olunanın ailəsindən gələn məktubdan sonra Ali Məhkəmənin həbs müddətinin kifayət qədər olduğu qənaətinə gəldiyini və onun azad olunmasına qərar verildiyini bildirib.”

Türkmənistan–Əfqanıstan–Pakistan–Hindistan (TAPI) qaz kəməri layihəsi üzrə danışıqlarda yeni mərhələyə keçilib. Layihənin Əfqanıstan ərazisindən keçən hissəsi üçün torpaq məsələlərinin həlli istiqamətində razılaşmalar əldə olunub.

Amerika Birləşmiş Ştatları, Əfqanıstan rəhbərliyini "fidyə tələb etmək və ya siyasi güzəştlər əldə etmək məqsədilə fərdləri qaçıraraq terror taktikalarından istifadə etdiyi" gerekçəsilə rəsmi olaraq "haqsız saxlamaları dəstəkləyən dövlət" siyahısına daxil edib. ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubio məsələ ilə bağlı verdiyi bəyanatda Əfqanıstanın hələ də ABŞ və digər xarici ölkə vətəndaşlarını əsassız yerə həbs etməyə davam etdiyini bildirib. Rubio qeyd edib ki, bu cür qanunsuz fəaliyyətlər səbəbindən Amerikalıların Əfqanıstana səyahət etməsi hazırda böyük risk daşıyır.

Pakistanın İnformasiya naziri Attaullah Tarar, ölkəsinin Heybər Paxtunxva və Bəlucistan bölgələrində Əfqanıstan Talibanı tərəfindən həyata keçirilən hücumlara cavab verildiyini açıqlayıb. Nazirin bildirdiyinə görə, son toqquşmalarda Əfqanıstan tərəfindən 67 nəfər həlak olub. Nazir Tararın sözlərinə görə, Taliban qüvvələri Şimali Bəlucistanın Killa Saifullah, Noşki və Çaman bölgələrində 16 fərqli nöqtəyə hücum təşkil edib. Pakistan ordusunun 25 nöqtədən açdığı cavab atəşi nəticəsində hücumlar dəf edilib, Talibanın 27 üzvü öldürülüb. Heybər Paxtunxva əyalətində baş verən digər 12 hücumda isə daha 40 əfqan döyüşçüsü zərərsizləşdirilib. Toqquşmalarda bir Pakistan əsgəri şəhid olub, 5-i isə yaralanıb.

Şənbə günü Əfqanıstan hərbi və polis mənbələri Pakistanın bir qırıcısının Cəlalabad şəhərində vurulduğunu bəfyan edib. Polis sözçüsü Tayeb Hammad təyyarənin Cəlalabadın altıncı bölgəsində düşürüldüyünü və pilotun sağ olaraq əsir götürüldüyünü bildirib. Şahidlərin sözlərinə görə, pilot təyyarə qəzaya uğramazdan əvvəl paraşütlə tullanıb və dərhal saxlanılıb.

Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif cümə günü bəyan edib ki, ölkəsinin silahlı qüvvələri qonşu Əfqanıstana edilən hava zərbələrindən sonra hər hansı bir təcavüzkarı "əzmək" iqtidarındadır. Şərif "X" platformasındakı paylaşımında bildirib: "Bizim qüvvələrimiz hər hansı təcavüzkar ambisiyaları darmadağın etmək üçün tam qüdrətə sahibdir. Bütün xalq Pakistan Silahlı Qüvvələri ilə çiyin-çiyinə dayanıb".