BAKI,VOA, Orxan Qədirzadə
VOA-nın təqdim etdiyi Hüquq Bələdçisi rubrikasında Quba 1 saylı Mediasiya Təşkilatının direktoru, hüquqşünas mediator Hümmət Əliyev Mediasiyada könüllülük prinsipi barədə mühüm məqamlara aydınlıq gətirib.
Mediasiya son illərdə Azərbaycanda mübahisələrin alternativ həlli üsulu kimi daha geniş tətbiq olunmağa başlayıb. Bu mexanizmin mərkəzində isə “könüllülük prinsipi” dayanır. Bəs bu prinsip praktikada necə işləyir? Məcburi mediasiya anlayışı ilə ziddiyyət təşkil edirmi?
– Könüllülük mediasiyanın əsasını niyə təşkil edir?
Mediasiya klassik məhkəmə prosesindən fərqli olaraq tərəflərin öz iradəsi ilə formalaşan dialoq platformasıdır. Burada qərarı hakim deyil, tərəflərin özü verir. Məhz bu səbəbdən könüllülük prinsipinin rolu həlledicidir. Əgər tərəflər prosesə məcbur daxil olarsa, bu zaman səmimi dialoq mühiti formalaşmır və nəticə əldə etmək çətinləşir. Könüllü iştirak tərəflərin bir-birini dinləmək və kompromisə gəlmək ehtimalını artırır. Bu da əldə olunan razılaşmanın daha dayanıqlı olmasına gətirib çıxarır.
– Azərbaycanda tətbiq olunan məcburi mediasiya könüllülük prinsipinə zidd deyilmi?
İlk baxışda ziddiyyət kimi görünə bilər. Lakin burada incə hüquqi fərq var. Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən bəzi mübahisələr üzrə məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl mediasiya mərhələsi məcburidir. Amma bu məcburiyyət yalnız prosesdə iştirak etməyə aiddir.
Yəni tərəflər mediasiya görüşünə qatılmalıdır, lakin razılaşma əldə etməyə məcbur deyillər.
Son qərar yenə də tərəflərin azad iradəsinə əsaslanır. Bu baxımdan könüllülük prinsipi qorunub saxlanılır.
– Tərəflər mediasiya prosesini yarımçıq tərk edə bilərmi?
Bəli, bu hüquq tam şəkildə təmin olunur. Tərəflər istənilən mərhələdə mediasiyanı dayandıra bilərlər. Bunun üçün xüsusi əsas göstərmək də tələb olunmur.
Bu mexanizm tərəflərə psixoloji rahatlıq verir. Onlar bilirlər ki, istənilən anda prosesi tərk etmək imkanları var və bu, onların mövqeyinə mənfi təsir göstərmir.
– Psixoloji təzyiq riskləri necə aradan qaldırılır?
Mediasiyanın uğurlu olması üçün tərəflərin özlərini təhlükəsiz və rahat hiss etməsi vacibdir. Bunun üçün bir neçə əsas təminat mövcuddur:
mediatorun neytral və qərəzsiz mövqeyi,
tərəflər üçün bərabər söz imkanının yaradılması,
məxfilik prinsipi,
zərurət olduqda tərəflərlə ayrı-ayrılıqda görüşlərin keçirilməsi.
Əgər tərəflərdən hər hansı biri təzyiq hiss edərsə, o, dərhal prosesi dayandıra bilər. Bu da könüllülük prinsipinin praktik təminatıdır.
– Beynəlxalq təcrübədə könüllülük prinsipi necə tətbiq olunur?
Beynəlxalq praktikada da mediasiyanın əsas dayağı məhz könüllülükdür. Avropa ölkələrində və ABŞ-da mediasiya geniş tətbiq olunur və əksər hallarda tərəflərin sərbəst seçiminə əsaslanır.
Bəzi ölkələrdə məhkəmələr tərəfləri mediasiyaya yönləndirə bilər. Lakin heç bir hüquq sistemində tərəflər razılaşma əldə etməyə məcbur edilmir. Bu, mediasiyanın mahiyyətinə zidd olardı.
– Yekun olaraq, könüllülük prinsipi nəyi təmin edir?
Bu prinsip mediasiyanı effektiv edən əsas amildir. Könüllülük:
tərəflər arasında etimadı gücləndirir,
daha konstruktiv dialoqa şərait yaradır,
əldə olunan razılaşmaların icrasını asanlaşdırır.
Nəticə etibarilə mediasiya yalnız hüquqi deyil, həm də sosial baxımdan daha yumşaq və çevik həll yolu kimi çıxış edir.
Ünvan: Quba şəhəri, Heydər Əliyev prospekti,
"İlqaroğlu" Business Center, II mərtəbə.
Tel.mob: (+994) 77 250.77.44, (+994) 77 450.77.44
E/ünvan: [email protected]
Şabran ofisi:
Ünvan: Şabran şəhəri, Zərifə Əliyev küç., (Şabran Məhkəməsinin qarşısı)
Tel.mob: (+994) 77 588.77.44