Son iyirmi ildə kosmos artıq yalnız elmi araşdırmaların və ya böyük dövlətlər arasındakı geosiyasi rəqabətin məkanı deyil. Bu sahə sürətlə dünyanın ən gəlirli iqtisadi istiqamətlərindən birinə çevrilərək investorların, texnologiya şirkətlərinin və maliyyə fondlarının diqqət mərkəzinə düşüb. Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, yaxın onilliklərdə kosmos iqtisadiyyatının dəyəri trilyonlarla dollara çata bilər.

"İran ilə saziş artıq uğurla tamamlandı"... ABŞ Prezidenti Donald Tramp bu kəlmələrlə Vaşinqton ilə Tehran arasında sülh sazişinin əldə olunduğunu rəsmən elan edib. Bu tarixi hadisə son illər ərzində Yaxın Şərq regionunda baş vermiş ən mühüm və ən nəhəng geosiyasi dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. İndiyə qədər rəsmi elan olunmuş məlumatlara görə, bu tarixi saziş — tamamilə bütün hərbi cəbhələrdə hərbi əməliyyatların dərhal və daimi olaraq dayandırılmasını, qlobal strateji Hörmüz boğazının beynəlxalq gəmilərin keçidi üçün yenidən açılmasını, İrana qarşı tətbiq edilən mütləq hərbi-dəniz blokadasının dərhal ləğv olunmasını, bununla yanaşı İranın nüvə proqramı və bir çox regional məsələlərlə bağlı əldə olunmuş fundamental kompromisləri özündə birləşdirir. Hazırda bütün dünya İsveçrədə keçiriləcək rəsmi imzalama mərasimində bu müqavilənin tam mətninin və daxili gizli bəndlərinin çılpaqlığı ilə ortaya çıxmasını böyük bir intizarla gözləməkdədir.

Təcrübəli bir jurnalisti hadisənin pərdəarxasını araşdırmağa sövq etmək üçün sadəcə bircə maraqlı hekayə kifayətdir. Əgər qarşınızdakı şəxs öz daxilində iki fərqli maraqlı hekayəni eyni anda daşıyırsa, bu araşdırma istəyi daha da dözülməz bir hal alır. Bu dəfə də olduqca maraqlı bir mpvzuya toxunmaq istərdik. Söhbət Anis Nəqqaşı adlı gəncdən gedəcək. Bu gənc livanlı hələ çox erkən yaşlarında FƏTH hərəkatının daxilindəki "Tələbə Taboru"na qoşulmuş, sonradan isə hərəkatın Mərkəzi Komitəsinin üzvü Xəlil əl-Vəzirin ("Əbu Cihad") birbaşa himayəsi altında fəaliyyət göstərmişdi.

Vaşinqtonun son illərdə həyata keçirdiyi strateji dəyişikliklər qlobal siyasətdə yeni reallıqlar formalaşdırır. 2024-2026-cı illəri əhatə edən dövrdə ABŞ xarici siyasətində müşahidə olunan yenilənmə prosesi ölkənin beynəlxalq sistemdən geri çəkilməsi deyil, güc resurslarının daha səmərəli şəkildə yenidən bölüşdürülməsi kimi qiymətləndirilir.

İraqda hökumətin silahlı qrupların dövlət nəzarətinə alınması istiqamətində başladığı təşəbbüs ölkənin siyasi və təhlükəsizlik gündəminin əsas mövzularından birinə çevrilib. Baş nazir Ali əl-Zeydi parlamentdə etdiyi ilk çıxışında silahların yalnız dövlətin nəzarətində olması və təhlükəsizlik qüvvələrinin imkanlarının gücləndirilməsi istiqamətində islahatlar aparacağını bəyan edib.

Kanadanın enerji ehtiyatları ilə zəngin olan Alberta əyalətində separatçılıq meylləri son aylarda yenidən güclənib. Əyalətdə müstəqillik tərəfdarları Ottavanın iqtisadi və ekoloji siyasətlərinin regionun maraqlarına zidd olduğunu iddia edir, bəzi qruplar isə hətta ABŞ ilə daha sıx inteqrasiya və ya birləşmə ideyasını gündəmə gətirirlər.

Beynəlxalq sanksiyalar, uzunmüddətli təcrid və iqtisadi çətinliklər fonunda fəaliyyət göstərən Şimali Koreya son illərdə gözlənilməz iqtisadi canlanma nümayiş etdirir. ABŞ mətbuatında dərc olunan təhlillərə görə, Pxenyan qlobal böhranları və geosiyasi qarşıdurmaları öz xeyrinə çevirməyi bacararaq həm iqtisadiyyatını, həm də hərbi potensialını gücləndirib.

11 fevral 1979-cu ildə İran inqilabının qələbəsinin elan edilməsindən bir həftə sonra Tehrandan bütün dünyaya tarixi fotoşəkil yayılacaqdı. Bu şəkillər sonradan regionda baş verəcək fırtınaları, o cümlədən "Əqsa tufanı" əməliyyatını və onun üzərindəki İranın birbaşa daxili barmaq izlərini anlamaq baxımından əvəzsiz qaynaq rolunu oynayır. Şəkildə sadə bir xalçanın üzərində elə iki şəxs əyləşib ki, regionun yaxın tarixini onların hekayələrinə dərindən toxunmadan qətiyyətlə yazmaq qeyri-mümkündür. Onlardan birincisi İran inqilabının ali rəhbəri Ayətullah Xomeyni, ikincisi isə müasir Fələstin müqavimət hərəkatının rəhbəri Yasir Ərafatdır.

İran və İsrail arasında aylardır davam edən gərginlik yeni və daha təhlükəli mərhələyə daxil olub. ABŞ vasitəçiliyi ilə əldə olunmuş kövrək atəşkəsin gələcəyi sual altında qalarkən, tərəflər arasında qarşılıqlı raket və hava zərbələri regionu yenidən genişmiqyaslı müharibə təhlükəsi ilə üz-üzə qoyub. Son hadisələr göstərir ki, münaqişə artıq yalnız İran və İsrail arasındakı qarşıdurma deyil, eyni zamanda Livan, Yəmən, Körfəz ölkələri, ABŞ və digər regional aktorları da əhatə edən çoxşaxəli geosiyasi böhrana çevrilməkdədir.

2006-cı ilin qışında Tehranın səs-küylü bazarlarında rəqəmsal fotoaparat axtaran iranlı əkiz qardaşlar Həmid və Səid Məhəmmədi qarşılaşdıqları problemə görə sonradan ölkənin ən böyük texnologiya uğurlarından birinin təməlini qoyacaqlarını təsəvvür belə etmirdilər. Həmin dövrdə İran bazarında məhsul keyfiyyəti, zəmanət sistemi və müştəri rəyləri demək olar ki, mövcud deyildi. Aldıqları fotoaparatın təqdim olunan xüsusiyyətlərə uyğun gəlməməsi və yüksək qiymətə satılması qardaşları ənənəvi satış sisteminin problemləri barədə düşünməyə vadar edib.

Yaxın Şərq əhalisinin böyük əksəriyyəti simvolik olsa da eyni gündə, eyni vaxtda dünyaya gəlib. Onlar fərqinə varmırlar ki, həmin il öz ölkələrinin sabitliyinə, bu gününə və gələcəyinə olduqca baha başa gələn silinməz izlər qoyub. Həmin il elə fırtınalar, müharibələr və liderlər doğurdu ki, onların xəyalları və yaratdıqları təhlükələr boy göstərdikləri coğrafi xəritələrin sərhədlərini aşdı. Hətta bəzi ekspertlər hesab edirlər ki, həmin tarixlə ABŞ-İsrail ittifaqının İrana və onun raket arsenalına qarşı apardığı müharibədən sonra bu gün Hörmüz boğazında yaşananlar arasında birbaşa və qırılmaz bir bağ mövcuddur. Söhbət, ondan sonra gələn heç bir ilin öz əhəmiyyəti və ya təhlükəliliyi baxımından onunla rəqabət apara bilmədiyi 1974-cü ildən bəhs edirik.

Hesabatın təqdimatı İstanbul şəhərində Türkiyə Prezident Administrasiyasının İnvestisiya və Maliyyə İdarəsinin dəstəyi və İbn Xəldun Universitetinin təşkilatçılığı ilə keçirilən tədbirdə baş tutub. Araşdırmaya görə, halal qida və içki sektoru islam iqtisadiyyatının ən böyük seqmenti olaraq qalır. Hazırda qlobal halal qida və içki bazarında istehlak xərcləri 1,53 trilyon dollar təşkil edir. Analitiklər bu göstəricinin 2029-cu ilədək 2,06 trilyon dollara yüksələcəyini proqnozlaşdırırlar.