BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi

İraqda hökumətin silahlı qrupların dövlət nəzarətinə alınması istiqamətində başladığı təşəbbüs ölkənin siyasi və təhlükəsizlik gündəminin əsas mövzularından birinə çevrilib. Baş nazir Əli əl-Zeydi parlamentdə etdiyi ilk çıxışında silahların yalnız dövlətin nəzarətində olması və təhlükəsizlik qüvvələrinin imkanlarının gücləndirilməsi istiqamətində islahatlar aparacağını bəyan edib.

İraqda 2003-cü ildə ABŞ rəhbərliyindəki müdaxilədən sonra müxtəlif silahlı qruplar, xüsusilə də İranla əlaqələndirilən birləşmələr ölkənin siyasi və hərbi həyatında mühüm təsir gücünə malik olub. Son aylarda regionda baş verən hadisələr və Vaşinqtonun təzyiqləri fonunda Bağdad hökuməti bu qrupların fəaliyyətini məhdudlaşdırmağa çalışır.

Müşahidəçilərin fikrincə, regiondakı müharibə və enerji bazarlarında yaranmış qeyri-müəyyənlik İraq iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərib. Ölkənin əsas gəlir mənbəyi olan neft ixracında azalma müşahidə olunur. Neft gəlirləri dövlət büdcəsinin 90 faizdən çoxunu təşkil etdiyindən hökumət sabitliyi qorumaq və xarici investisiyaları cəlb etmək üçün təhlükəsizlik sektorunda dəyişiklikləri zəruri hesab edir.

İraqın nüfuzlu şiə liderlərindən biri olan Müqtəda əs-Sədr hökumətin təşəbbüsünü dəstəkləyərək rəhbərlik etdiyi "Səraiya əs-Səlam" qruplaşmasının siyasi hərəkatdan ayrılacağını və üzvlərinin dövlət təhlükəsizlik strukturlarına inteqrasiya olunacağını açıqlayıb. O, digər silahlı qrupları da eyni addımı atmağa çağırıb.

ABŞ tərəfindən terror təşkilatı kimi tanınan Əsəib Əhl əl-Həq də daxil olmaqla bəzi qruplar hökumətin çağırışına müsbət yanaşdıqlarını bildiriblər. Eyni zamanda, Falih əl-Fəyyad rəhbərlik etdiyi Xalq Səfərbərlik Qüvvələri ilə siyasi təşkilatlar arasında tam ayrılmanın həyata keçiriləcəyini bəyan edib.

Bununla belə, Kətaib Hizbullah və Hərəkat ən-Nucəba kimi nüfuzlu qruplar silahların yalnız dövlətə təhvil verilməsi təşəbbüsünə qarşı çıxırlar.

Ekspertlər hesab edirlər ki, illər ərzində böyük hərbi potensial formalaşdırmış qrupların tam şəkildə tərksilah edilməsi uzun və mürəkkəb proses olacaq. Bu səbəbdən Bağdad qarşıdurmadan qaçaraq mərhələli inteqrasiya modelinə üstünlük verməyə çalışır.

Müzakirə olunan variantlardan biri də müxtəlif təhlükəsizlik strukturlarını, o cümlədən Xalq Səfərbərlik Qüvvələri və kürd peşmərgə qüvvələrini birləşdirəcək yeni təhlükəsizlik nazirliyinin yaradılmasıdır.

Analitiklərin fikrincə, prosesin uğuru həm daxili siyasi qüvvələrin razılaşmasından, həm də regional geosiyasi vəziyyətin inkişafından asılı olacaq. Hazırda isə İraqda silahlı qrupların gələcək taleyi ilə bağlı yekun mənzərə hələ formalaşmayıb.