BAKI,VOA

Əl-Əzhər məscidinin sütunları arasından ucalan ilk azan və Aralıq dənizində minlərlə müsəlman əsirin azad edilməsi – Ramazan ayının bu günü Şərq və Qərb tarixini formalaşdıran böyük hadisələrin baş verdiyi gün kimi önə çıxır. Bu gündə İslam yaddaşı təkcə siyasi xəritəni deyil, həm də ümmətin dini və elmi təfəkkürünü yenidən formalaşdıran hadisələrlə zəngindir.

Əl-Əzhər: Min illik elm və müqavimət (361 h. / 970 m.)

Hicri 361-ci ilin (970 m.) Ramazan ayının 7-də Qahirədə, Əl-Əzhər məscidinin minarəsindən ilk dəfə müəzzinin səsi ucaldı. Fatimilər dövlətinin bir parçası kimi fəaliyyətə başlayan bu məbəd, qısa müddətdə sünni dünyasının "kompasına" və dünyanın hər tərəfindən tələbələrin axın etdiyi bir universitetə çevrildi.

Əl-Əzhər sadəcə bir elm ocağı deyildi; səlibçilərə qarşı ordular məhz buradan yola düşmüş, Napoleonun qüruru bu minbərin qarşısında sarsılmışdır.

"Aralıq dənizinin aslanı" əsirləri azad edir (960 h. / 1553 m.)

Hicri 960-cı ilin bu günündə Osmanlı sərkərdəsi Turqut bəy öz donanması ilə Avstriya və Genuyaya qarşı hərəkətə keçdi. Aralıq dənizinin Osmanlılar və Avropa gücləri arasında iradə savaşına çevrildiyi bir dövrdə, Turqut bəy İtaliyanın qərbindəki Korsika adasını və Siciliyanın Kataniya şəhərini ələ keçirdi.

Bu yürüşün məqsədi sadəcə fəth deyil, Genuya və İspaniya qalalarında qul kimi saxlanılan 7 min müsəlman əsirin azad edilməsi idi. Sərkərdə bu vəzifəni böyük məharətlə yerinə yetirdi və azad edilmiş əsirləri Şimali Afrikaya qaytardı. 1565-ci ildə məşhur Malta mühasirəsi zamanı 80 yaşında şəhid olan Turqut Rəisin vəfat xəbəri Sultan Süleyman Qanunini dərindən kədərləndirmiş, Avropa saraylarında isə böyük sevinclə qarşılanmışdı.

Xarəzmşah: Zirvədən faciəvi sona (596 h. / 1200 m.)

Eyni tarixdə — hicri 596-cı ildə Sultan Ələddin Xarəzmşah İran üzərində nəzarəti tam bərpa edərək öz qüdrətinin zirvəsinə çatdı. Atası Sultan Təkişin vəfatından sonra Xarəzmşahlar dövləti (mərkəzi Özbəkistan) sadəcə regional güc idi. Lakin Ələddin kəskin hərbi ekspansiya strategiyası ilə Xorasanı, İsfahanı və Reyi tutaraq bütün bölgənin mütləq hakiminə çevrildi.

1215-ci ildə onun dövləti Hindistan sərhədlərindən İraq və Anadoluya qədər uzanırdı. Onun 400 minlik nəhəng ordusu var idi və minbərlərdə adı "Müəzzəm Sultan" kimi çəkilirdi. Lakin Ələddin iki böyük strateji səhvə yol verdi:

Bağdad xilafəti ilə qarşıdurma: Abbasiləri devirib yerinə ələvi xəlifə gətirmək istəyi daxili birliyi zəiflətdi.

Otrar qırğını: Monqol ticarət karvanının və Çingiz xanın elçilərinin öldürülməsi monqol tufanını İslam dünyasına gətirən qığılcım oldu.

Cəmi bir neçə il ərzində monqollar Buxara və Səmərqənd kimi şəhərləri yerlə-yeksan etdilər. Asiyanın yarısına hökm edən Sultan tənha, yoxsul və xəstə halda Xəzər dənizindəki kiçik bir adaya qaçdı. 1220-ci ildə vəfat edən sultanın dəfni üçün kəfən tapılmadı və o, dostlarından birinin köynəyi ilə dəfn edildi.