ABŞ və İsrailin İrana qarşı başladığı hərbi əməliyyatlardan sonra qlobal enerji sektorunda mühüm dəyişikliklər baş verib. ABŞ ilə İran arasında davam edən danışıqlar bazarlarda sabitliyə ümid yaratsa da, mütəxəssislər müharibənin enerji bazarında qalıcı izlər buraxdığını bildirirlər. Onların fikrincə, enerji təhlükəsizliyi, təchizat marşrutları və investisiya siyasətində yeni yanaşmalar formalaşıb. Bu dəyişikliklərin qısa müddətdə aradan qalxması gözlənilmir. Qlobal enerji bazarında yeni reallıqların yarandığı vurğulanır. Danışıqların nəticəsi gələcək inkişaf üçün həlledici hesab olunur. Enerji sektorunda uzunmüddətli transformasiyanın davam edəcəyi proqnozlaşdırılır.

Hörmüz boğazında gəmilər İranın xəbərdarlıqlarına baxmayaraq Omanın müəyyən etdiyi marşrutdan istifadə etməyə davam edirlər. İyunun 29-dan bəri bu marşrutla 21 gəmi, o cümlədən neft tankerləri boğazdan keçib. İran-Oman Birgə Komitəsi gəmiçilik hərəkətinin idarə olunması ilə bağlı fəaliyyət göstərir. Oman marşrutun Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı ilə əlaqələndirildiyini bildirib. Yeni keçid xətti Musəndəm yarımadası yaxınlığından keçir və gəmilər üçün daha qısa, ödənişsiz yol təqdim edir. İran isə yalnız özünün təsdiqlədiyi marşrutların istifadə edilməsini istəyir. Hörmüz boğazında gəmiçilik təhlükəsizliyi regionun əsas gündəm mövzularından biri olaraq qalır.

Beynəlxalq gəmiçilik təşkilatları Hörmüz boğazını hələ də müharibə zonası hesab edir. Bu qərar ötən həftə iki gəminin hücuma məruz qalmasından sonra qəbul olunub. Təşkilatlar bölgədə təhlükənin davam etdiyini və vəziyyətin dəyişkən olduğunu bildirirlər. Hörmüz boğazı ən azı iyulun 9-dək "müharibə əməliyyatları bölgəsi" statusunda qalacaq. Bu status dənizçilərin ikiqat əməkhaqqı almasını və əlavə təminatlardan istifadə etməsini nəzərdə tutur. Nəticədə gəmiçilik şirkətlərinin xərcləri artır. Fevralın 28-dən bəri bölgədə azı 14 dənizçi həlak olub, 40-dan çox gəmi hücuma məruz qalıb.

Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının baş katibi Arsenio Dominges Hörmüz boğazında məcburi keçid ödənişlərinin beynəlxalq hüquqa uyğun olmadığını bildirib. O, təhlükəsizlik tədbirlərinin maliyyələşdirilməsi üçün könüllü fond yaradılmasını təklif edib. Dominges bu məsələni Oman rəsmiləri ilə müzakirə etdiyini açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, Malakka və Sinqapur boğazlarında tətbiq olunan model Hörmüz üçün nümunə ola bilər. Həmin mexanizm könüllü maliyyə töhfələri hesabına fəaliyyət göstərir. Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı müxtəlif variantları üzv dövlətlərin müzakirəsinə çıxarmağı planlaşdırır. Məqsəd regiondakı gərginlik fonunda təhlükəsiz gəmiçiliyin təmin edilməsidir.

Cənubi Amerika ticarət bloku Merkosur Yaponiya ilə iqtisadi tərəfdaşlıq sazişi üzrə danışıqlara başlayıb. Tərəflər ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsini və yeni bazar imkanlarının yaradılmasını müzakirə edirlər. Mümkün razılaşma təxminən 400 milyon insanı əhatə edən böyük azad ticarət məkanı formalaşdıra bilər. Bu məkanın ümumi daxili məhsulunun 7 trilyon dollar olacağı bildirilir. Danışıqlar Merkosurun Avropa İttifaqı ilə əldə etdiyi son razılaşmadan sonra başlayıb. ABŞ-nin tətbiq etdiyi geniş tariflər ölkələri iqtisadi əlaqələrini şaxələndirməyə sövq edir. Merkosur bu fonda yeni tərəfdaşlıq imkanlarını artırmağa çalışır.

Kanada dolları ABŞ dolları qarşısında sabit qalsa da, ayı son iki ilin ən böyük aylıq dəyər itkisi ilə başa vurmağa hazırlaşır. Məzənnə 1 ABŞ dollarına qarşı 1,4205 Kanada dolları səviyyəsində formalaşıb. Gün ərzində məzənnədə cüzi dəyişikliklər qeydə alınıb. Son statistik göstəricilər Kanada iqtisadiyyatının gözləniləndən daha güclü artdığını göstərsə də, bu, milli valyutaya ciddi dəstək verməyib. İnvestorlar hazırda ABŞ–Meksika–Kanada Ticarət Sazişinin yenilənməsi ilə bağlı prosesləri diqqətlə izləyirlər. Qeyri-müəyyənlik bazarlarda ehtiyatlı əhval-ruhiyyəni qoruyur. Mütəxəssislər yaxın günlərdə veriləcək qərarların Kanada dollarının məzənnəsinə təsir göstərə biləcəyini bildirirlər.

Neft qiymətlərinin sürətlə aşağı düşməsi Avropa Mərkəzi Bankının qərarlarına təsir göstərə bilər. Sloveniya Mərkəzi Bankının rəhbəri Primoj Dolens bildirib ki, enerji qiymətlərindəki geriləmə quruma vəziyyəti daha ətraflı qiymətləndirmək üçün əlavə vaxt verir. Onun sözlərinə görə, bu səbəbdən növbəti qərarın sentyabr ayında açıqlanacaq iqtisadi proqnozlardan sonra verilməsi mümkündür. Avropa Mərkəzi Bankı iyun ayında enerji qiymətlərinin yaratdığı inflyasiya riskini azaltmaq üçün faiz dərəcələrini artırmışdı. Hazırda isə növbəti faiz artımının iyulda, yoxsa sentyabrda həyata keçiriləcəyi müzakirə olunur. Qərarın inflyasiya və iqtisadi göstəricilərdən asılı olacağı bildirilir. Enerji bazarındakı dəyişikliklər bankın siyasətinə təsir göstərməkdə davam edir.

Körfəz ölkələrinin fond bazarlarında ticarət günü qarışıq nəticələrlə yekunlaşıb. İnvestorlar ABŞ ilə İran arasında Dohada keçirilən danışıqların nəticəsini gözlədikləri üçün ehtiyatlı davranıblar. Səudiyyə Ərəbistanının əsas fond indeksi cüzi yüksəlsə də, Dubay, Əbu-Dabi və Qətərdə eniş qeydə alınıb. Dubayda ən böyük geriləmələrdən biri Emirates NBD bankının səhmlərində müşahidə olunub. Qətərdə isə Qatar National Bankın səhmlərinin ucuzlaşması bazarın aşağı düşməsinə səbəb olub. Eyni zamanda, Hörmüz boğazındakı son hadisələrdən sonra neft qiymətləri müəyyən qədər sabitləşib. Bazar iştirakçıları ABŞ-İran danışıqlarının nəticələrini diqqətlə izləməyə davam edirlər.

BMT-nin Ticarət və İnkişaf üzrə qurumu Hörmüz boğazındakı böhranın qlobal iqtisadiyyata təsiri ilə bağlı yeni hesabat yayıb. Hesabatda bildirilib ki, boğazın yenidən açılması enerji bazarlarında müəyyən sabitlik yaratsa da, həssas ölkələr ərzaq və yanacaq qiymətlərinin artımından uzun müddət təsirlənə bilər. Qurum təchizat zəncirlərinin tam bərpasının vaxt aparacağını vurğulayıb. Məlumata görə, nəqliyyat və ərzaq sistemlərinin normallaşması enerji bazarlarından daha gec baş verəcək. Hörmüz boğazında 100 gündən artıq davam edən fasilələr qlobal ticarətə ciddi təsir göstərib. Dünyada neft və təbii qaz daşımalarının mühüm hissəsi bu marşrutdan həyata keçirilir. BMT mövcud vəziyyətin xüsusilə həssas iqtisadiyyatlar üçün risk yaratmağa davam etdiyini bildirib.

Qətər Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ və İran arasında danışıqların gedişi ilə bağlı yeni açıqlama yayıb. Bildirilib ki, İrana məxsus dondurulmuş maliyyə vəsaitlərinin azad olunması danışıqların nəticəsindən asılıdır. Nazirliyin sözçüsü Hörmüz boğazında yaranmış son gərginlik zamanı ABŞ və İran arasında əlaqə xəttindən istifadə olunduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, bu mexanizm qarşıdurmanın böyüməsinin qarşısını almağa kömək edib. Qətər eyni zamanda Omanla birlikdə Hörmüz boğazından gəmilərin təhlükəsiz keçidinin təmin olunması istiqamətində əlaqələndirmə aparır. Rəsmi Doha boğazda sərbəst gəmiçiliyin qorunmasını əsas prioritetlərdən biri hesab edir. Bu istiqamətdə diplomatik səylərin davam etdirildiyi bildirilib.

ABŞ-nin sabiq dövlət katibi Con Kerri İranın son hərbi qarşıdurmalardan sonra özünü daha güclü hiss etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, Tehran hərbi təzyiqlərə tab gətirdiyi üçün yeni güvən qazanıb. Kerri ABŞ nümayəndələrini İranla aparılan danışıqlarda daha ehtiyatlı olmağa çağırıb. O vurğulayıb ki, İran qeyri-ənənəvi müharibə üsullarını dərindən mənimsəyib və onlardan səmərəli istifadə edir. Sabiq dövlət katibi hesab edir ki, son hadisələr bunu bir daha nümayiş etdirib. Kerri 2015-ci ildə İranla imzalanan nüvə sazişinin əsas danışıqlar aparan nümayəndələrindən biri olub. Onun açıqlamaları Vaşinqton və Tehran arasında davam edən diplomatik proses fonunda diqqət çəkib.

Hörmüz boğazı İran və ABŞ arasında sülh danışıqlarında əsas gərginlik məkanına çevrilib. Analitiklər bildirir ki, son günlər tərəflərin “güc nümayişi” danışıqlar atmosferini bulandırıb. İran baş danışıçısı texniki görüşlərin bu həftə keçirilməyəcəyini qeyd edib. ABŞ isə boğazla bağlı anlaşmanın şərtlərindən razı olmaya və alternativ həll yollarına üstünlük verə bilər.