BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi -Yəməni və ərəb dünyasını yaxından tanımayan biri üçün yerli əhalinin gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilmiş “qat” (Yəmən otu) anlayışı bir qədər qəribə görünə bilər. Lakin bu bitki Yəməndə təkcə vərdiş deyil, sosial həyatın və hətta müharibənin ayrılmaz hissəsidir.
“Qat” nədir və niyə təhlükəlidir?
“Qat” (digər adlarıyla Yəmən otu və ya ərəb çayı) botanika dilində Catha edulis olaraq tanınır. Bu bitkinin tərkibində “katinon” adlı stimullaşdırıcı maddə var ki, bu da beynə kokainə bənzər təsir göstərir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı “qat”ı yüngül və ya orta dərəcədə asılılıq yaradan psixoaktiv maddə kimi təsnif edib. Bir çox ölkələrdə bu bitkinin istifadəsi qadağan olunub və narkotik vasitə kimi qiymətləndirilir.
Yəməndə “qat” çeynəmək – gündəlik reallıq
Yəmənlilər arasında “qat çeynəmək” geniş yayılıb və demək olar ki, sosial görüşlərdə, iş yerlərində və evdə bu vərdişə rast gəlinir. Ölkədə uzun illərdir hökm sürən daxili müharibə, iqtisadi çöküş və psixoloji gərginliklər fonunda “qat” həm rahatlıq vasitəsi, həm də dözümlülük artırıcı vasitə kimi qəbul olunur. Müharibə bölgələrində döyüşçülərin əksəriyyəti gündüzlər bu otu çeynədikdən sonra bir qədər dincəlir və gecə saatlarında döyüşlərə qatılır. “Qat”ın verdiyi stimullaşdırıcı təsir döyüşləri daha qəddar və nəzarətsiz hala gətirə bilir.
Zehni güc, yoxsa illüziya?
Bir çox yəmənli “qat”ın zehnin oyanıqlığını artırdığını, diqqəti toplamağa kömək etdiyini düşünür. Lakin bu qısa və aldatıcı təsirin ardında bədənin və psixikanın yavaş-yavaş zəifləməsi dayanır. Yuxusuzluq, əsəbilik, depressiya və uzunmüddətli asılılıq bu otun əsas fəsadlarındandır.
İctimai sağlamlıq və ətraf mühitə təhdid
“Qat” çeynəmək ürək-damar problemləri, həzm sistemi xəstəlikləri, xüsusilə də qida borusu və mədə xərçəngi ilə əlaqələndirilir. Müharibə illərində bu bitkinin tələbatının artması ilə bərabər onun becərilməsində kimyəvi gübrə və pestisidlərdən geniş istifadə olunması torpağın zəhərlənməsinə və ətraf mühitin çirklənməsinə səbəb olub. Bu, həm kənd təsərrüfatı məhsuldarlığını, həm də içməli su ehtiyatlarını ciddi şəkildə təhdid edir.
“Qat” – zahirən adi bir vərdiş, əslində isə Yəmən cəmiyyətində dərin sosial, psixoloji və sağlamlıq problemlərinin təzahürüdür. Ölkədəki müharibə və yoxsulluq şəraitində bu vərdiş daha da yayılıb. Bu, yalnız fərdi səviyyədə deyil, ümummilli bir fəlakət kimi dəyərləndirilə bilər.