BAKI,AzerVoice
Livanın "Hizbullah" hərəkatı bu gün, bazar günü, Livan ordusunu Beyrutdakı Rəfiq Hariri Beynəlxalq Hava Limanı ətrafında hərəkat tərəfdarlarının keçirdiyi etiraz aksiyasına edilən "hücum"la bağlı "təcili araşdırma" aparmağa çağırıb.
Hərəkat yaydığı bəyanatda bildirib ki, "Dünən 'Hizbullah' tərəfindən təşkil edilən xalq etiraz aksiyası İsrailin Livan işlərinə açıq müdaxiləsinə və milli suverenliyin pozulmasına qarşı dinc və sivil bir mövqe ifadəsi idi. Lakin etirazçılar Livan ordusunun bəzi üzvlərinin onlara qarşı gözyaşardıcı qaz atması ilə təəccübləndilər. Bu, dinc vətəndaşlara qarşı əsassız bir hücum olmaqla yanaşı, ordunu öz xalqı ilə qarşıdurmaya çəkməyə yönəlmiş şübhəli bir cəhddir."
Digər tərərfdən bu gün Səudiyə Ərəbistanı rəsmi olaraq verdiyi açıqlamada Livan odusunu ölkədə stabilliyi qorumaq üçün atdığı bütün addımları dəstəklədiyini bildirib.
Qedy edək ki, Hizbullahın İsrail tərəfindən zəiflədilməsi Livanda bu təşkilata qarşı ciddi etirazların artmasına səbəb olub. Hizbullahdan sabiq muttəfiqləri də hal-hazırda üz döndərirlər.
Suriyanin İranın nəzarətindən çıxması və Livandakı son hadisələr onu söyləməyə əsasə verir ki, İran Yaxın Şərqdə daha da aqressiv siyasət yüredəcək və ehtimal ki Livanəı lində saxlamaq üçün ölkədə vətəndaş müharibəsi başlatsın.
Livan tarixi ərzində bir neçə vətəndaş müharibəsinə və silahlı qarşıdurmalara şahid olub. Ən mühüm və ən dağıdıcı vətəndaş müharibəsi 1975-1990-cu illərdə baş verən Livan Vətəndaş Müharibəsi olmuşdur. Aşağıda Livanda baş vermiş əsas vətəndaş müharibələri və qarşıdurmalar haqqında ümumi məlumat var:
1. Livan Vətəndaş Müharibəsi (1975-1990)
Bu, Livanın tarixində ən uzun və dağıdıcı vətəndaş müharibəsi hesab olunur. Müharibə əsasən müsəlman və xristian fraksiyaları, habelə müxtəlif siyasi və silahlı qruplar arasında baş vermişdir. Münaqişəyə xarici qüvvələr, o cümlədən İsrail, Suriya, Fələstin Azadlıq Təşkilatı (FAT), İran və Qərb dövlətləri də qarışmışdır.
Əsas səbəblər:
- Ölkədəki demoqrafik və siyasi qeyri-bərabərlik.
- Fələstinli qaçqınların və Fələstin Azadlıq Təşkilatının (FAT) Livanda fəaliyyəti.
- Xarici dövlətlərin müdaxiləsi (İsrail, Suriya, İran və ABŞ).
- Daxili dini və məzhəb ziddiyyətləri (xristian maronitlər, sünnilər, şiələr və druzlar arasında çəkişmələr).
Müharibənin əsas mərhələləri:
- 1975-ci il - Başlanğıc: Xristian milislərlə fələstinli silahlılar arasında ilk qarşıdurmalar.
- 1976-cı il - Suriyanın müdaxiləsi: Suriya ordusu münaqişəyə daxil oldu və ölkəyə nəzarət etməyə çalışdı.
- 1982-ci il - İsrailin Livana hücumu: İsrail, Fələstin Azadlıq Təşkilatını zəiflətmək üçün Livana daxil oldu və Beyrutda hərbi əməliyyatlar keçirdi.
- 1989-cu il - Taif razılaşması: Səudiyyə Ərəbistanında imzalanan bu müqavilə münaqişənin sona çatmasına kömək etdi.
- 1990 - Müharibənin sonu: Suriya Livana tam nəzarət etdi və münaqişəyə son qoydu.
Müharibənin nəticələri:
- 150,000-dən çox insan həlak oldu.
- Livanın iqtisadiyyatı və infrastrukturu məhv edildi.
- Xarici qüvvələrin Livandakı nüfuzu artdı.
- Hizbullah və digər milis qrupları gücləndi.
- Suriya 2005-ci ilə qədər Livanda dominant güc olaraq qaldı.
2. 2008-ci il Livan Daxili Qarşıdurması
2008-ci ilin may ayında Livan hökuməti ilə "Hizbullah" arasında toqquşmalar baş verdi. Səbəb hökumətin Hizbullahın özəl telekommunikasiya şəbəkəsini qadağan etmək cəhdi idi. Nəticədə, Hizbullah Beyrutun bir hissəsini ələ keçirdi və hökumət geri addım atmağa məcbur oldu.
Nəticələr:
- Münaqişə Livanda siyasi böhranı daha da dərinləşdirdi.
- "Doha Razılaşması" ilə münaqişə nisbətən həll olundu.
- Hizbullahın ölkədəki təsiri daha da artdı.
3. 2011-ci ildən sonra - Suriya Müharibəsinin Livana Təsiri
Suriya Vətəndaş Müharibəsi (2011-ci ildən bəri) Livanı da təsirləndirdi. Hizbullah Suriyada Bəşər Əsəd rejimini dəstəkləmək üçün döyüşlərə qatıldı və nəticədə Livanda sünni-şiə gərginliyi artdı. Livanın sərhəd bölgələri dəfələrlə hücuma məruz qaldı və terror aktları baş verdi.
Ümumi Nəticə
Livan, dini və məzhəb ziddiyyətləri, xarici müdaxilə və daxili siyasi çəkişmələr səbəbindən tez-tez qarşıdurmalara və münaqişələrə məruz qalmış bir ölkədir. 1975-1990-cı illər müharibəsi Livanı uzunmüddətli siyasi və iqtisadi təsirlər altında qoydu, 2008-ci il qarşıdurması isə Hizbullahın ölkədəki mövqeyini gücləndirdi. Hazırda Livanda vəziyyət nisbi sabit olsa da, siyasi və iqtisadi böhranlar davam edir.