BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
İslam dünyasının ən müqəddəs məkanı hesab edilən Kəbə hər il yüz minlərlə zəvvarın ziyarət etdiyi dini mərkəz olmaqla yanaşı, həm də əsrlərlə formalaşmış zəngin tarixi və memarlıq irsi ilə diqqət çəkir. Kəbəni örtən məşhur “Kisvə” örtüyü isə İslam tarixinin ən mühüm dini simvollarından biri hesab olunur.
2026-cı il həcc mövsümünün başlaması ilə dünyanın müxtəlif ölkələrindən 1,5 milyondan çox müsəlman zəvvar Məkkəyə axışıb. Həcc mərasimlərinin əsas hissələrindən biri zəvvarların Kəbənin ətrafında saat əqrəbinin əks istiqamətində dövr etməsi sayılır.
Kəbə nədir?
Kəbə İslamın ən müqəddəs məkanı hesab olunur və Məkkədə yerləşən Məscidül-Həram kompleksinin mərkəzində yerləşir.
Müsəlmanlar gündəlik beş vaxt namaz zamanı üzlərini Kəbəyə tərəf tuturlar. Bu istiqamət “qiblə” adlanır.
Kəbənin hündürlüyü təxminən 13,1 metr, uzunluğu 12,8 metr, eni isə 11 metrdir.
Müsəlman inanclarına görə, Kəbə İbrahim peyğəmbər və oğlu İsmayıl peyğəmbər tərəfindən Allahın əmri ilə inşa edilib.
İslamdan əvvəl də Kəbə müxtəlif ərəb tayfalarının ibadət yeri olub. Daha sonra Məhəmməd peyğəmbər Məkkəyə qayıtdıqdan sonra Kəbədəki bütləri aradan qaldıraraq onu təkallahlılıq məbədinə çevirib.
Kəbənin içərisində nə var?
Kəbənin şimal-şərq tərəfində yerləşən qızıl qapının çəkisi təxminən 280 kiloqram saf qızıldan ibarətdir. Qapının hündürlüyü 3,1 metrdir.
Kəbənin daxili hissəsi olduqca sadə quruluşa malikdir. İçəridə damı saxlayan üç taxta sütun yerləşir. Həmçinin dam hissəsinə qalxmaq üçün pilləkən mövcuddur.
Daxili divarlar və döşəmə mərmərlə örtülüb, tavandan isə müxtəlif fənərlər asılıb.
Tarixi dövrlərdə Kəbənin iç divarları qırmızı, yaşıl və tünd mavi rəngli parçalarla bəzədilib.
Kisvə nədir?
Kəbəni örtən qara ipək parçaya “Kisvə” deyilir. Ərəb dilində bu söz “örtmək” mənasını verir.
Həcc mövsümündə zəvvarların Kəbəyə toxunması səbəbindən Kisvənin aşağı hissəsi yuxarı qaldırılır ki, zədələnməsin.
Müasir Kisvə təxminən 14 metr hündürlükdədir və 47 ayrı parçadan hazırlanır.
Kəbənin divarlarının yuxarı hissəsində Quran ayələri ilə işlənmiş xüsusi bəzək zolağı yerləşir. Bu hissə “hizam” adlanır.
Kəbənin qapısının üzərində isə ən zəngin işləmələrə malik xüsusi pərdə yerləşdirilir.
Kisvə niyə örtülür?
Tarixçilərin fikrincə, Kisvə Kəbəni qorumaq, ucalığını göstərmək və gözəlləşdirmək məqsədi daşıyır.
Kəbəni ilk dəfə kimin örtdüyü tam məlum deyil. Ən geniş yayılmış versiyaya görə, bu ənənəni miladi 400-cü ildə Yəmən hökmdarı Tubba Əsəd Kamil başladıb.
Bəzi rəvayətlərdə isə Kəbəni ilk dəfə İsmayıl peyğəmbərin örtdüyü bildirilir.
Kisvə hansı materialdan hazırlanır?
Hazırda Kisvə əsasən təbii ipəkdən hazırlanır. Tarix boyunca isə pambıq, yun, kətan, hətta heyvan dərilərindən də istifadə olunub.
Müasir Kisvənin hazırlanmasında təxminən 670 kiloqram təbii ipək, 120 kiloqram qızıl sap, 100-120 kiloqram gümüş sap istifadə olunur.
Kisvənin hazırlanması üçün Məkkədə yerləşən xüsusi fabrikdə 240-dan çox işçi çalışır.
İstehsal prosesi bir neçə mərhələdən ibarətdir. Əvvəlcə ipək xüsusi sabun və zeytun yağı ilə yuyulur, daha sonra yüksək temperaturda təmizlənərək qara rəngə boyanır.
Müasir Kisvənin hazırlanmasının dəyərinin 25 milyon Səudiyyə rialından çox olduğu bildirilir.
Kisvənin üzərində nə yazılır?
Kisvənin üzərində əsasən Quran ayələri və İslamın şəhadət kəlməsi işlənir.
Burada xüsusilə həcc, Kəbənin müqəddəsliyi və Allahın zikri ilə bağlı ayələr yer alır.
Kisvə həmişə qara olubmu?
Tarix boyunca Kisvə müxtəlif rənglərdə hazırlanıb.
Əvvəlki dövrlərdə ağ, yaşıl, sarı və qırmızı rənglərdən istifadə olunurdu. Xüsusilə Yəməndə hazırlanan qədim Kisvələrin qırmızı və yaşıl zolaqlardan ibarət olduğu bildirilir.
Qara rəng isə əsasən Abbasilər xilafəti dövründən etibarən daha geniş yayılıb.
Kisvə tez-tez dəyişdirilir?
Kisvə hər il xüsusi mərasimlə dəyişdirilir.
Köhnə örtük çıxarıldıqdan sonra yenidən fabrikə göndərilir. Daha sonra onun üzərindəki qızıl və gümüş işləməli hissələr xüsusi şəkildə qorunur.
Bu hissələrin bir qismi muzeylərə təqdim edilir, digər hissələri isə müxtəlif dövlət qurumlarına və diplomatik nümayəndəliklərə verilir.
Bəzi kiçik parçalar isə mərasimdə iştirak edən şəxslərə hədiyyə edilir.
