ABŞ Prezidenti Donald Tramp administrasiyasının İranla əldə etdiyi son razılaşmanın gələcəyi Vaşinqtonda ciddi hüquqi və siyasi müzakirələrə səbəb olub. Prezidentin razılaşmanı ABŞ Konqresinə göndərə biləcəyinə dair açıqlaması ilk baxışda Ağ Evlə qanunverici hakimiyyət arasında koordinasiya nümunəsi kimi qiymətləndirilsə də, məsələ əslində daha mürəkkəb hüquqi çərçivəyə söykənir.

ABŞ və İran arasında Yaxın Şərqdəki münaqişənin sona çatdırılmasına yönəlmiş danışıqların İsveçrədə keçirilməsi planı təxirə salınıb. İsveçrə rəsmiləri iyunun 20-də Burgenştok kurortunda keçirilməsi nəzərdə tutulan görüşün baş tutmayacağını açıqlayıblar.

İsrailin Baş naziri Binyamin Netanyahu hökumət üzvlərinin ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Vaşinqtonun İranla əldə etdiyi razılaşma barədə səsləndirdiyi tənqidi fikirlərin onun şəxsi mövqeyini əks etdirmədiyini amerikalı tərəfdaşlara çatdırmağa çalışır. Məlumata görə, Netanyahu son günlər Ağ Evlə münasibətlərdə yaranan gərginliyi azaltmaq üçün bir sıra addımlar atır. Baş nazir israilli nazirlərin sosial şəbəkələrdə paylaşdıqları və ABŞ-İran razılaşmasını, eləcə də Donald Trampı hədəf alan açıqlamalarına münasibət bildirərək, həmin fikirlərin hökumət rəhbərinin rəsmi mövqeyi ilə üst-üstə düşmədiyini izah etməyə çalışıb.

ABŞ və İran nümayəndələri arasında İsveçrədə keçirilməsi planlaşdırılan danışıqlar gözlənilmədən təxirə salınıb. İsveçrənin Xarici İşlər Nazirliyi Burgenştok dağ kurortunda iyunun 20-də keçirilməsi nəzərdə tutulan görüşün baş tutmayacağını açıqlayıb.

Müctəba Xamenei ABŞ ilə mümkün birbaşa danışıqlara münasibət bildirib. O, danışıqların İranın mövqeyini qəbul etmək anlamına gəlmədiyini deyib. İranın milli maraqlarının qorunacağı vurğulanıb. Tehran danışıqlarda prinsipial mövqe saxlayır. ABŞ ilə münasibətlər ehtiyatlı şəkildə davam etdirilir. İran geri addım atmayacağını bildirir. Siyasi ritorika sərt olaraq qalır. Diplomatik proses davam edir.

İranın ali dini lideri Xamenei razılaşma ilə bağlı fərqli mövqeyinin olduğunu bildirib. O, prezidentin verdiyi öhdəlikdən sonra razılaşmaya icazə verdiyini deyib. Xamenei İranın milli maraqlarının qorunmasını əsas şərt kimi göstərib. ABŞ tərəfinin “tamahkarlıq” etməməsi vurğulanıb. Əks halda razılaşmanın qəbul olunmayacağı bildirilib. Razılaşmanın şərtlərə bağlı olduğu qeyd olunub. Bu bəyanat İranın mövqeyini sərtləşdirir. Diplomatik proses hələ də davam edir.

İran və ABŞ arasında əsas fikir ayrılıqları hələ də qalır. Nüvə proqramı və uran ehtiyatları əsas müzakirə mövzularıdır. Sanksiyaların gələcəyi də həll olunmamış məsələlər sırasındadır. İsveçrədə planlanan prosesdə gecikmə ehtimalı var. Danışıqların növbəti mərhələyə keçəcəyi bildirilir. Tərəflər arasında etimadsızlıq davam edir. Tehran tərəfi ehtiyatlı mövqe tutur. Razılaşma bütün problemləri həll etməyib.

Şahbaz Şərif və Məsud Pezeşkian arasında telefon danışığı olub. Tərəflər aralıq sülh razılaşmasını müzakirə ediblər. Şahbaz Şərif İranı “tarixi sülh sazişi” münasibətilə təbrik edib. O, razılaşmanın regionda sülhə töhfə verəcəyini deyib. Pakistan–İran münasibətlərinin güclənəcəyi vurğulanıb. Pezeşkian Pakistanın vasitəçilik rolunu yüksək qiymətləndirib. O, Asim Munir və Pakistan rəhbərliyinə təşəkkür edib. Tərəflər əməkdaşlığın davam etdiriləcəyini bildiriblər.

ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vens İranla bağlı açıqlamalar verib. O, sanksiyaların müvəqqəti ləğvinin mümkün olduğunu bildirib. Hörmüz boğazının sərbəst keçid zonası olması vurğulanıb. ABŞ-ın bəzi gəmilərə keçid icazəsi verdiyi qeyd olunub. İranın raket imkanları ilə bağlı yeni şərtlər irəli sürülüb. Konqresin yaxın zamanda məlumatlandırılacağı bildirilib. Livanda təhlükəsizlik məsələləri də razılaşmaya daxil edilib. İsrailə mülki hücumlarla bağlı xəbərdarlıq edilib.

ABŞ–İran razılaşmasından sonra 59 günlük yeni mərhələ başlayır. Bu müddət ərzində yekun nəticəyə gəlmək nəzərdə tutulur. Tədbirdə Qətər və Pakistanın yüksək vəzifəli rəsmilərinin iştirakı gözlənilir. ABŞ-dan vitse-prezident Cey Di Vensin iştirakı ehtimal olunur. İran tərəfdən Qalibaf və Əraqçi adı çəkilir. Lakin rəsmi təsdiqlər hələ verilməyib. İsveçrədə yüksək təhlükəsizlik tədbirləri görülür. Bu mərhələ danışıqların əsas icra dövrü hesab olunur.

ABŞ–İran razılaşması Respublikaçılar Partiyasında bölünməyə səbəb olub. Trampa yaxın senator Tim Skott sənədi müsbət qiymətləndirib. O, razılaşmanı ABŞ təhlükəsizliyi üçün qələbə adlandırıb. Bəzi Respublikaçılar isə prosesi daha sərt nəticələr üçün başlanğıc kimi görür. Nikki Heyli razılaşmanın bəzi detallarını tənqid edib. O, İranın maliyyə əldə etməsindən narahatlığını bildirib. Partiya daxilində vahid mövqe yoxdur. Mövzu ABŞ siyasətində ciddi müzakirələr yaradır.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ABŞ–İran memorandumunu milli dayanıqlılığın göstəricisi adlandırıb. O, İranın təzyiqlərə baxmayaraq müstəqilliyini qoruduğunu bildirib. Pezeşkian razılaşmanı siyasi rasionalizm və diplomatiyanın nəticəsi kimi qiymətləndirib. O, sənədin mətnini sosial şəbəkədə paylaşıb. ABŞ və İran arasında ilk birbaşa danışıqların aprel ayında Pakistanda keçirildiyi qeyd olunub. Razılaşmada suverenliyə hörmət prinsipi yer alır. Həmçinin daxili işlərə qarışmamaq öhdəliyi vurğulanır. Mövzu beynəlxalq diplomatik gündəmdə qalır.