BAKI,AzerVoice
1869-cu il, 17 noyabr tarixində Süveyş kanalını Aralıq dənizi ilə Qırmızı dənizi birləşdirən möhtəşəm mərasimlə açılışı keçirildi. Açılışda Fransa imperatoru III Napoleonun həyat yoldaşı imperatriçə Ejenya da iştirak edirdi.
1854-cü ildə Fransanın keçmiş Qahirə konsulu Ferdinand de Lesseps Misirin Osmanlı qubernatoru ilə Süveyş qırağından 100 mil uzunluğunda kanal tikintisinə dair razılaşma əldə etdi. Beynəlxalq mühəndislər qrupu tikinti planı hazırladı və 1856-cı ildə Süveyş Kanalı Şirkəti yaradıldı. Şirkətə kanal tikinti işləri bitdikdən sonra 99 il müddətinə istismar hüququ verildi.
Tikinti 1859-cu ilin aprelində başladı və ilk dövrlərdə qazıntı işləri ləngərlərlə və kürəklərlə çalışan məcburi əmək işçiləri tərəfindən aparılırdı.
Daha sonra avropalı işçilər, bərələr və buxarlı ekskavatorlarla prosesə qoşuldular. Əmək mübahisələri və vəba epidemiyası tikinti işlərini ləngitdi və Süveyş Kanalı yalnız 1869-cu ildə – planlaşdırılandan dörd il gec – tamamlandı. 1869-cu il noyabrın 17-də Süveyş Kanalı nəqliyyat üçün açıldı. Ferdinand de Lesseps sonradan Panama qırağı boyunca da bir kanal tikməyə cəhd göstərdi, lakin bu layihə uğursuz oldu.
Açıldığı zaman Süveyş kanalı cəmi 25 fut dərinliyə, dibi 72 fut enə, səthi isə 200–300 fut enə malik idi. Buna görə də istismarın ilk ilində kanaldan 500-dən az gəmi keçmişdi. Lakin 1876-cı ildən etibarən iri genişləndirmə işlərinə başlanıldı və kanal qısa müddətdə dünyanın ən çox istifadə olunan su nəqliyyatı yollarından birinə çevrildi. 1875-ci ildə Böyük Britaniya Misirin yeni Osmanlı qubernatorunun səhmlərini alaraq Süveyş Kanalı Şirkətinin ən böyük səhmdarına çevrildi. Yeddi il sonra, 1882-ci ildə Britaniya Misiri işğal etdi və ölkənin uzunmüddətli işğalı başladı. 1936-cı il Anglo-Misir müqaviləsi Misirə faktiki müstəqillik qazandırsa da, Britaniya kanalı qorumaq hüququnu özündə saxladı.
II Dünya müharibəsindən sonra Misir Süveyş Kanalı zonasında yerləşən britaniya qoşunlarının çıxarılmasına çalışırdı. 1956-cı ilin iyulunda Misir prezidenti Camal Abdel Nasir kanalı milliləşdirdi və buradan əldə edilən rüsumlar vasitəsilə Nil çayı üzərində nəhəng bənd tikməyi planlaşdırdı. Buna cavab olaraq İsrail oktyabrın sonlarında Misirə hücum etdi, Britaniya və Fransa qüvvələri isə noyabrın əvvəlində kanal zonasına endi. BMT-nin təzyiqi ilə Britaniya və Fransa qoşunları dekabrda bölgədən çıxdı, İsrail qüvvələri isə 1957-ci ilin martında geri çəkildi. Həmin ay Misir kanala tam nəzarəti ələ aldı və onu yenidən ticarət gəmiçiliyinə açdı.
On il sonra, Altıgünlük müharibədən və İsrailin Sinay yarımadasını işğal etməsindən sonra Misir kanalı yenidən bağladı. Növbəti səkkiz il ərzində Süveyş kanalı, Sinay yarımadasını Misirin qalan hissəsindən ayıran xətdən ibarət olduğu üçün, Misir və İsrail orduları arasında faktiki cəbhə xətti kimi mövcud oldu. 1975-ci ildə Misirin prezidenti Ənvər əs-Sədat İsraillə danışıqlardan sonra Süveyş Kanalını sülh jesti olaraq yenidən açdı. Bu gün kanal boyunca hər gün onlarla gəmi hərəkət edir və ildə 300 milyon tondan çox yük daşıyır.