BAKI, AzerVoice

1914-cü il noyabrın 14-də Birinci Dünya müharibəsinin gedişində Osmanlı imperiyasının paytaxtı İstanbulda imperiyanın ali dini lideri Şeyxül-İslam Osmanlı hökuməti adından rəsmi olaraq “cihad” elan edib. Bəyanatda bütün müsəlmanlar Britaniya, Fransa, Rusiya, Serbiya və Monteneqroya qarşı silaha sarılmağa çağırılıb.

1914-cü ilin yayında müharibə başladığı vaxt Osmanlı dövləti artıq ciddi tənəzzül dövrü yaşayırdı. İki il əvvəl Birinci Balkan müharibəsində aldığı ağır məğlubiyyətdən sonra imperiya Avropadakı torpaqlarının böyük hissəsini itirmişdi. Yeni itkilərin qarşısını almaq məqsədilə Osmanlı rəhbərliyi - “İttihad və Tərəqqi” Komitəsi və ya “Gənc türklər” - böyük Avropa dövlətlərindən biri ilə ittifaq qurmağa çalışırdı.

Bu prosesdə Almaniya Osmanlıya yaxınlaşdı və 1914-cü il avqustun 2-də tərəflər gizli hərbi ittifaq müqaviləsi imzaladılar. Lakin imperiya rəsmi şəkildə müharibəyə bir qədər sonra qatıldı. 29 oktyabr 1914-cü ildə Osmanlı donanması - o cümlədən Britaniya donanmasından yayınaraq İstanbul limanına çatmış məşhur alman gəmiləri “Göben” və “Breslau” – Qara dənizdə Rusiya limanlarını bombardman edərək Türkiyənin müharibəyə girməsini rəsmiləşdirdi.

Bundan iki həftə sonra Şeyxül-İslamın elan etdiyi cihad müsəlmanları bütün dünyada - hətta Antanta dövlətlərinin ərazisində yaşayanları da – Osmanlını, İslamın qoruyucusu kimi, “düşmənlərə qarşı müdafiə etməyə” səsləyirdi. Bəyanatda deyilirdi:

“Allahın qələbəsinə inanan möminlərin xoşbəxtliyi üçün cihada qalxanlardan sağ qalanların nəsibi fəzilət, bu dünyadan köçənlərin dərəcəsi isə şəhidlikdir. Allahın vəd etdiyi kimi, haqqı yaşatmaq üçün canını fəda edənlər dünyada şərəf, axirətdə isə cənnət qazanacaqlar.”

Osmanlı imperiyasının bu addımı Birinci Dünya müharibəsinin gedişində müsəlman dünyasını siyasi və ideoloji baxımdan səfərbər etməyə yönəlmiş ən diqqətçəkən hadisələrdən biri kimi tarixə düşüb.