BAKI,VOA
1918-ci il avqustun 8-də Müttəfiq dövlətlər Fransanın şimal-qərbində, Somma çayı sahilində yerləşən Amyen yaxınlığında həyata keçirdikləri sarsıdıcı hücumla Birinci Dünya müharibəsinin Qərb cəbhəsində Alman mövqelərinə qarşı genişmiqyaslı hücum əməliyyatlarına başladılar.
1918-ci ilin yaz hücumu zamanı ağır itkilər verən Alman ordusunun əsas qüvvələri artıq tükənmişdi. Təchizat çatışmazlığı və sürətlə yayılan qrip epidemiyası fonunda ordunun döyüş ruhu kəskin şəkildə zəifləyirdi. Alman komandanlarından bəziləri müharibənin taleyinin artıq düşmənlərin xeyrinə dəyişdiyini düşünürdü. Onlardan biri olan vəliəhd şahzadə Rupprext iyulun 20-də yazırdı: “Müharibənin dönüş nöqtəsindəyik. Payız üçün gözlədiyim – müdafiəyə keçmək zərurəti – artıq indi qarşımızdadır və yazda əldə etdiyimiz bütün uğurlar, hər nə idisə, yenidən itirilib.” Buna baxmayaraq, Alman ordusunun ali komandanı Erix Ludendorff bu reallığı qəbul etməkdən imtina edir, qoşunların geri çəkilməsi və ya danışıqlara başlanması ilə bağlı yüksək rütbəli komandirlərin tövsiyələrini rədd edirdi.
Bu arada Müttəfiqlər müharibənin 1919-cu ilə qədər davam edəcəyini düşünərək hazırlıqlarını davam etdirirdilər və qələbənin bu qədər yaxın olduğunu hələ dərk etmirdilər. İyulun 24-də milli ordu komandanlarının konfransında Müttəfiqlərin baş komandanı Ferdinand Foş almanlara qarşı tək, həlledici zərbə endirilməsi ideyasını rədd etdi. Bunun əvəzinə o, Paris ətrafındakı həyati əhəmiyyətli dəmir yolu xətlərinin azad edilməsinə yönəlmiş və düşmənin diqqətini, eləcə də ehtiyatlarını bir nöqtədən digərinə sürətlə yönəltməyə məcbur edən ardıcıl məhdud hücumlar strategiyasını müdafiə edirdi.
Foşun sözlərinə görə: “Bu əməliyyatlar elə sürətlə həyata keçirilməlidir ki, düşmən ardıcıl zərbələr alsın... Bu hücumlar qısa fasilələrlə davam etməlidir ki, düşmən ehtiyat qüvvələrindən səmərəli istifadə edə bilməsin və bölmələrini bərpa etməyə vaxt tapmasın.”
ABŞ ordusunun komandanı Con C. Perşinq, Fransa ordusunun rəhbəri Filip Peten və Böyük Britaniya ordusunun komandanı Duqlas Heyq bu strategiyanı dəstəklədilər. Beləliklə, hər bir milli ordu vahid nəhəng hücum əvəzinə, almanlara qarşı ayrı-ayrı və daha kiçik zərbələr endirməyə başladı.
Heyqin planına əsasən, Somma çayı üzərində yerləşən Amyendə məhdud hücum təşkil edilməli idi. Məqsəd almanların həmin ilin mart ayında bu ərazidə qazandığı üstünlüyü aradan qaldırmaq və Merikur ilə Hanjest arasında uzanan Amyen dəmir yolunu ələ keçirmək idi.
1918-ci il avqustun 8-i səhər başlayan Britaniya hücumuna general ser Henri Rolinsonun komandanlıq etdiyi Britaniyanın 4-cü Ordusu rəhbərlik edirdi. Amyendəki Alman müdafiə mövqelərini təxminən 20 min əsgər qoruyurdu. Onlar irəliləyən Müttəfiq qüvvələrindən sayca altı dəfə az idilər.
Britaniya ordusu Avstraliya və Kanada diviziyalarının güclü dəstəyi ilə hücum zamanı təxminən 400 tank, 2 000-dən çox artilleriya qurğusu və 800 hərbi təyyarədən istifadə etdi.
Avqustun 8-i gününün sonuna qədər – Ludendorffun sonradan “Alman ordusunun qara günü” adlandırdığı tarixdə – Müttəfiqlər Somma bölgəsində Alman müdafiə xəttini yararaq təxminən 15 mil uzunluğunda boşluq yaratmışdılar. Həmin gün Alman ordusu 27 min itki verdi və bunlardan görünməmiş şəkildə 12 mini düşmənə əsir düşdü.
Müttəfiqlər avqustun 8-dən sonrakı günlərdə Amyendə qazandıqları uğuru eyni səviyyədə davam etdirə bilməsələr də, vurulan zərbə həlledici oldu.
“Artıq imkanlarımızın son həddinə çatmışıq,” – Alman imperatoru II Vilhelm həmin “qara gün”də Ludendorffa dedi. “Müharibə başa çatmalıdır.”
Bununla belə, kayzer hesab edirdi ki, Almaniya danışıqlar masasına müəyyən üstünlüklə oturmaq üçün əvvəlcə yenidən cəbhədə müəyyən uğurlar əldə etməlidir.
Müttəfiqlərin sonradan “Yüz Gün Hücumu” adlandırılan yay əməliyyatlarının güclü təzyiqinə baxmayaraq, Alman ordusunun ön cəbhə hissələri müharibənin son aylarınadək döyüşü davam etdirdi. Lakin bu müddətdə ordu daxilində nizam-intizamın pozulması, fərarilik hallarının artması və ölkə daxilində baş qaldıran üsyanlar Almaniyanın müqavimətini getdikcə zəiflədir və müharibənin sonunu yaxınlaşdırırdı.