BAKI, VOA

25 iyun tarixi dünya tarixində bir sıra önəmli hadisələrlə yadda qalıb. Aşağıda bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik:

1767 – Böyük Britaniyada Townshend Aktları qəbul edildi – bu, müstəmləkələrə qarşı vergilərin artırılmasına səbəb oldu.

1768 – London küçələrində “Wilkes and Liberty” şüarları ilə kral əleyhinə etirazlar baş verib.

1769 – Kaliforniyada ilk ispan misyonerləri San Dieqoya çatıb.

1770 – Kapitan Ceyms Kukun “Endeavour” gəmisi Avstraliya sahillərinə çırpılaraq zədələnib.

1771 – Rusiya ilə Osmanlı arasında Rumyantsev kampaniyası davam etdirilib.

1772 – Böyük Britaniyada “Somerset işi” üzrə köləliklə bağlı ilk məhkəmə prosesi keçirilib.

1773 – Boston “Çay Partiyası”na səbəb olacaq gömrük qanunları tətbiq edilib.

1774 – I Kontinental Konqresin çağırılması qərara alınıb.

1775 – Corc Vaşinqton Kontinental ordunun baş komandanı seçilib.

1776 – Müstəqillik Bəyannaməsinin ilk layihəsi Konqresə təqdim edilib.

1777 – Saratoqa döyüşünün hazırlıqları amerikalılar tərəfindən intensivləşdirilib.

1778 – Fransa Amerikan inqilabçıları ilə rəsmi ittifaq qurub.

1779 – ABŞ ilə İspaniya arasında qeyri-rəsmi koordinasiya artırılıb.

1780 – Britaniyada Katoliklərə qarşı Gordon üsyanı davam etdirilib.

1781 – Yorktaun kampaniyası üçün fransız dəstəkləri hazırlanıb.

1782 – ABŞ Konqresi ABŞ-ın ilk rəsmi gerbini təsdiqləyib.

1783 – Rusiya imperiyası Krımı ilhaq etdiyini rəsmi şəkildə elan edib.

1784 – Paris müqaviləsindən sonra ABŞ-ın ticarət əlaqələri formalaşdırılıb.

1785 – Tomas Cefferson ABŞ-ın Fransadakı ilk səfiri olaraq fəaliyyətə başlayıb.

1786 – Şeyz üsyanı Massaçusetsdə dərinləşib.

1787 – ABŞ Konstitusiyası üçün nümayəndələr konvensiyada müzakirələrə start verib.

1788 – ABŞ Konstitusiyası rəsmi olaraq qüvvəyə minib.

1789 – Fransada Üçüncü Təbəqə özünü “Milli Assambleya” elan edib.

1790 – ABŞ-da ilk federal patent qanunu qəbul edilib.

1791 – Fransada kral XVI Lüdovikin qaçış cəhdi Varennesdə iflasa uğrayıb.

1792 – Fransada Jakobinlərin rəhbərliyi altında yeni siyasi tribunalın yaradılması ilə inqilab dərinləşdi.

1793 – Jakobinlər iqtisadi nəzarət tədbirlərini sərtləşdirib, yeni tribunal yaradılıb.

1794 – Robespyer Parisdə “Terror Dövrü”nün son mərhələsinə keçib.

1795 – Fransada yeni konstitusiya qəbul edilib.

1796 – Napoleonun İtaliya kampaniyası uğurla davam etdirilib.

1797 – Napoleon Venesiyanı ləğv edib, müqavilə imzalayıb.

1798 – Misir yürüşü çərçivəsində Fransız donanması hərəkətə keçib.

1799 – Napoleon Brümer çevrilişi ilə hakimiyyəti ələ keçirib.

1800 – Marengo döyüşü Napoleonun Avstriya üzərində qələbəsi ilə nəticələnib.

1801 – Konkordatla Vatikanla münasibətlər tənzimlənib.

1802 – Amiens sülhü ilə Avropa sülhü təmin edilib.

1803 – ABŞ Luiziana ərazisini Fransadan alıb.

1804 – Napoleon özünü imperator elan edib.

1805 – Austerlitz döyüşünə hazırlıq mərhələsi başlayıb.

1806 – Reyn Konfederasiyası qurularaq Müqəddəs Roma imperiyasına son verilib.

1807 – Tilsit danışıqları üçün Fransa və Rusiya nümayəndələri görüşüb.

1808 – İspaniyada xalq üsyanı artıb.

1809 – Vagram döyüşü öncəsi Avstriya ilə münaqişə dərinləşib.

1810 – Meksikada “Grito de Dolores” manifesti bölgələrdə yayılıb.

1811 – Latın Amerikası ölkələrində müstəqillik hərəkatı genişlənib.

1821 – Simón Bolívarın rəhbərliyi ilə Karakasda ispanlara qarşı qələbə qazanılıb.

1822 – Buenos-Ayresdə İspaniya müstəmləkəçiliyinə qarşı mübarizə aparanlar ilk dəfə olaraq müstəqil Argentinanın konstitusiyasını təqdim etdilər.

1850 – İngiltərədə ictimai nəqliyyatda qadın və kişilər üçün ayrı salonların tətbiqinə başlanıldı.

1866 – Prussiya və Avstriya arasında Königgrätz döyüşünün hazırlıqları başa çatdı.

1876 – ABŞ-da Kolorado ştatında yerli hindularla ordunun arasında gərginlik pik həddə çatdı.

1882 – Fransa ordusu Tunisə daxil oldu və protektorat rejimi rəsmiləşdi.

1890 – Kanada Parlamenti rəsmi olaraq əhalinin siyahıyaalınmasının yeni metodlarını təsdiqlədi.

1894 – Böyük Britaniya ilə Almaniya arasında Afrika ərazilərinin bölüşdürülməsi üzrə müzakirələr başladı.

1900 – Parisdə keçirilən II Yay Olimpiya Oyunlarında ilk dəfə qadın idmançılar iştirak etdilər.

1905 – Rusiyada dənizçilərin Potyomkin üsyanı başladı – Çar rejiminə qarşı ilk açıq silahlı itaətsizlik.

1910 – ABŞ Konqresi mədənlərdə uşaq əməyinin tənzimlənməsi ilə bağlı ilk qanunu qəbul etdi.

1912 – Albaniya İstiqlaliyyət Komitəsi Avropa gücləri ilə müstəqillik barədə danışıqlara başladı.

1921 – Finlyandiyada parlament tərəfindən qadınların bütün sahələrdə bərabər hüquqları təsdiq olundu.

1925 – Fransada məşhur “Surrealist Manifest”in ikinci versiyası yayımlandı.

1935 – SSRİ-də ilk dəfə qadınların hava-desant bölməsində xidmət etməsinə icazə verildi.

1941 – II Dünya Müharibəsi: Alman qoşunları SSRİ-yə qarşı irəliləyişini davam etdirərək Minsk yaxınlığına çatdı.

1943 – Mussolinin göstərişi ilə İtaliyada fövqəladə hərbi vəziyyət elan edildi.

1950 – Koreya müharibəsi başladı – Şimali Koreya 38-ci paraleli keçərək Cənubi Koreyaya hücum etdi.

1953 – Sovet İttifaqında Lavrenti Beriyanın həbs edildiyi açıqlanaraq, "xəyanət" ittihamı irəli sürüldü.

1956 – Misir prezidenti Camal Abdel Nasir Süveyş kanalını milliləşdirmə planlarını ictimaiyyətə açıqladı.

1962 – Əlcəzairdə müstəqillik referendumu üçün BMT müşahidəçiləri ölkəyə gəldi.

1965 – ABŞ-da “Layihə Gümüş Top” (Project Silver Ball) adlı ilk qlobal müşahidə peyki buraxıldı.

1968 – Yuqoslaviya rəhbəri Tito, ölkənin daxili islahatlar kursunu davam etdirəcəyini elan etdi.

1973 – Şimali Kiprdə türklər müstəqillik istəklərini ifadə edən nümayişlər keçirdilər.

1975 – Mozambik rəsmi olaraq Portuqaliyadan müstəqilliyini elan etdi.

1978 – Argentina futbol millisi Buenos-Ayresdə keçirilən Dünya Çempionatında çempion oldu.

1980 – İran-İraq sərhədində atışmalar intensivləşdi – qarşılıqlı təxribatlar artdı.

1982 – Çin Xalq Respublikasında ilk dəfə olaraq ətraf mühitin mühafizəsinə dair qanun qəbul edildi.

1986 – ABŞ-da Konqresdə prezident Ronald Reyqanın İrana silah satışı ilə bağlı gizli planları araşdırılmağa başlandı.

1989 – Polşada “Solidarnost” hərəkatı parlament seçkilərində müxalifət kimi iştirak edərək ciddi qələbə qazandı.

1990 – Almaniyanın birləşməsi ilə bağlı son hüquqi danışıqlar başlanılıb.

1991 – Sloveniya və Xorvatiya Yuqoslaviyadan müstəqilliklərini elan etdilər – müharibənin başlanğıcı.

1992 – Azərbaycanda ilk ordu formalaşdırma addımları atılıb.

1993 – Rusiya prezidenti Boris Yeltsin Çeçenistanda antiterror əməliyyatı elan etdi.

1994 – Ruandada BMT sülhməramlıları soyqırım bölgələrinə daxil olmağa başlayıb.

1995 – Türkiyə parlamentində ilk dəfə olaraq qadın spiker – Tansu Çillər çıxış etdi.

1996 – Çeçenistanda atəşkəs razılaşması müzakirə edilib.

1997 – ABŞ-ın NASA agentliyi Marsa “Pathfinder” aparatını uğurla göndərdiyini elan etdi.

1998 – Əlcəzairdə keçirilən seçkilərdə orduya yaxın namizəd seçkini qazanıb.

1999 – NATO qüvvələri Kosovoya daxil oldu – Serb qoşunları ərazidən çıxarıldı.

2000 – Avropa İttifaqı yeni iqlim dəyişikliyi strategiyasını açıqlayıb.

2002 – Koreya Respublikası DÇ-2002-də İtaliya üzərində tarixi qələbə qazandı və ilk dəfə yarımfinala çıxdı.

2003 – Azərbaycanda enerji bazarının liberallaşdırılmasına dair dövlət proqramı təsdiqlənib.

2004 – Azərbaycanla ABŞ arasında hərbi əməkdaşlıq protokolu imzalandı.

2005 – Fransada ilk dəfə olaraq sinaqoq və məscid birgə tolerantlıq forumu keçirib.

2006 – Fələstin rəhbərliyi İsrail ilə müvəqqəti atəşkəs barədə razılaşdı.

2007 – Böyük Britaniyada “Ətraf Mühit Qanunu” yeni layihə şəklində parlamentə təqdim olunub.

2008 – ABŞ Ali Məhkəməsi ilk dəfə olaraq şəxsi silah sahibi olma hüququnun konstitusional qorunduğunu bəyan etdi.

2009 – NASA Ayın araşdırılması üçün LRO və LCROSS peyklərini kosmosa buraxıb.

2010 – Avropa İttifaqı Yunanıstana ikinci maliyyə yardım paketini təsdiqləyib.

2011 – BMT Suriyada insan haqları pozuntularına dair xüsusi hesabat yayımladı.

2012 – Misirdə Məhəmməd Mursi prezident seçilib.

2013 – Qətərdə Şeyx Hamad ibn Xəlifə əl-Tani hakimiyyəti oğluna təhvil verdi – Tamim ibn Həmad yeni əmir oldu.

2014 – Ukraynanın şərqində Donetsk hava limanı uğrunda döyüşlər şiddətlənib.

2015 – ABŞ-da “Charleston” kilsə hücumu ilə bağlı milli matəm elan edilib.

2016 – Britaniya Aİ-dən çıxmaq üçün referendum keçirdi – nəticələr "Brexit"i dəstəklədi.

2017 – Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ Qətərlə diplomatik əlaqələri kəskin şəkildə məhdudlaşdırıb.

2018 – Türkiyədə prezident seçkilərində Ərdoğan qalib elan edilib.

2019 – Venesuela müxalifət lideri Xuan Quaydonun toxunulmazlığı parlament tərəfindən bərpa edildi.

2020 – Hindistan və Çin arasında Qalvan vadisində baş verən toqquşma sonrası diplomatik danışıqlar başlanılıb.

2021 – ABŞ-Avropa İttifaqı sammitində rəqəmsal texnologiyalar və Çinə qarşı mövqe birliyi müzakirə edildi.

2022 – Ukrayna və Moldova Avropa İttifaqına namizəd statusu alıb.

2023 – Yaponiyada G7 sammiti çərçivəsində Ukraynaya dəstək məsələsi əsas mövzu oldu.

2024 – Tunis konstitusiyaya dəyişiklik edərək parlamentin hüquqlarını artırdı.