BAKI,VOA

21 iyun tarixi dünya tarixində bir sıra önəmli hadisələrlə yadda qalıb. Aşağıda bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik:

1767 – Böyük Britaniya "Townshend Aktları"nı qəbul etdi, bu aktlar Amerika koloniyalarında vergi gərginliyini artırdı.

1788 – ABŞ Konstitusiyası Nyu-Hempşir ştatının ratifikasiyası ilə rəsmi olaraq qüvvəyə mindi.

1789 – Fransada Baş Estates toplantısı zamanı Üçüncü Təbəqə özünü "Milli Assambleya" elan edib – Böyük Fransa İnqilabının əsas mərhələsi başlanıb.

1791 – Kral XVI Lüdovik ailəsi ilə birlikdə ölkədən qaçmağa çalışıb, lakin Varennesdə saxlanılıb.

1792 – Fransada monarxiya devrilib, respublika elan olunub.

1793 – Robespyerin rəhbərliyi altında "Terror dövrü" güclənib.

1794 – Termidor çevrilişi nəticəsində Robespyer devrilərək edam edilib.

1795 – Fransa Konventi yeni konstitusiyanı qəbul edib.

1796 – Napoleon Şimali İtaliya kampaniyasını davam etdirib.

1797 – Fransa ilə Avstriya arasında Leoben müqaviləsi imzalanıb.

1798 – Napoleon Misir ekspedisiyasına başlayıb.

1799 – Napoleon çevriliş edərək Konsul rejimini qurub.

1800 – Marengo döyüşündə fransızlar Avstriyanı məğlub edib.

1801 – Konkordat imzalanaraq Vatikanla münasibətlər tənzimlənib.

1802 – Amiens sülhü ilə Britaniya və Fransa müvəqqəti sülh əldə edib.

1803 – Luiziana Fransadan alınıb, ABŞ-ın ərazisi genişlənib.

1804 – Napoleon imperator tacı geyinib.

1805 – Austerlitz döyüşündə Napoleon Avstriya və Rusiya ordularını məğlub edib.

1806 – Müqəddəs Roma İmperiyası ləğv edilib, Reyn Konfederasiyası qurulub.

1807 – Böyük Britaniya və Rusiya arasında Baltik dənizində gəmilər arasında toqquşma baş verdi – diplomatik gərginlik yarandı.

1834 – Kanada parlamenti ilk dəfə rəsmi müstəqil qərar qəbul etmək hüququ qazandı.

1846 – Belçika və Niderland arasında sərhədlərin rəsmi müəyyənləşdirilməsi haqqında müqavilə imzalandı.

1852 – Fransa imperatoru III Napoleon Parisdə yeni şəhərsalma islahatlarına başlamaq göstərişi verdi.

1861 – Böyük Britaniya Hindistan dəmiryolu sistemində genişlənməyə dair yeni planlar təqdim etdi.

1870 – ABŞ-da ilk rəsmi "Father’s Day" (Atalar Günü) tədbiri keçirilir.

1885 – Avstriyada iş saatlarının tənzimlənməsinə dair ilk əmək qanunu qüvvəyə mindi.

1893 – ABŞ-ın ilk kommersiya məqsədli benzin stansiyası Pensilvaniyada açıldı.

1894 – Fransada Dreyfus işi üzrə ilk məhkəmə prosesi keçirilib.

1895 – Yaponiyanın Şimonoseki müqaviləsi ilə Tayvanı Çindən alması rəsmiləşib.

1896 – Afinada ilk müasir Olimpiya oyunları başa çatıb.

1897 – Osmanlı–Yunan müharibəsi nəticəsində Tesalya bölgəsində toqquşmalar artıb.

1898 – ABŞ Kuba müharibəsinə qoşulub, İspaniyaya qarşı hücuma keçib.

1899 – Haaqa Sülh Konfransı keçirilərək beynəlxalq münaqişələrin həllinə dair prinsiplər müəyyənləşdirilib.

1900 – "Boxer üsyanı" Çin imperiyasını xaosa sürükləyib.

1901 – Avstraliya federativ dövlət olaraq fəaliyyətə başlayıb.

1902 – Kuba ABŞ tərəfindən nəzarətdən çıxaraq müstəqil respublika elan edilib.

1903 – Ford Motor Company qurulub.

1904 – Panama Kanalının tikintisi ABŞ tərəfindən davam etdirilib.

1905 – Parisdə ilk musiqi festivalı – "Fête de la Musique" adı altında keçirildi.

1913 – Almaniya və Avstriya-Macarıstan Balkan Müharibələrinə müdaxilə etmək planlarını müzakirə etdi.

1919 – Almaniya Versal müqaviləsinin şərtlərini qəbul etməyə razılıq verdi.

1922 – İrlandiyanın müvəqqəti hökuməti ilə Böyük Britaniya arasında müstəqilliyin praktiki mexanizmləri müzakirəyə çıxarıldı.

1925 – SSRİ-də kənd təsərrüfatında kollektivləşmənin ilkin planı hazırlanmağa başladı.

1930 – ABŞ Konqresi Hawley-Smoot Tarif Aktını qəbul etdi – qlobal iqtisadi münasibətlərə ciddi təsir göstərdi.

1933 – İran şahı Rza Pəhləvi Almaniya ilə iqtisadi əməkdaşlıq müqaviləsi imzaladı.

1939 – Almaniya və SSRİ arasında siyasi müşahidəçilərin mübadiləsi barədə qeyri-rəsmi razılaşma əldə edildi.

1940 – Fransada Vichy rejiminin əsas konturları ortaya çıxdı, Pétain yeni idarəetmə strukturu yaratdı.

1941 – Barbarossa əməliyyatından bir gün əvvəl Sovet ordusu sərhədlərdə müdafiə hazırlığını tamamladı.

1942 – ABŞ və Böyük Britaniya Şimali Afrikadakı hərbi planları koordinasiya etmək üçün yeni birgə qərargah təsis etdilər.

1944 – İkinci Dünya Müharibəsində Fransa Müqavimət Hərəkatı Vichy rejiminə qarşı son genişmiqyaslı hücuma keçdi.

1951 – ABŞ-da ilk rəngli televiziya yayımı rəsmi olaraq həyata keçirildi.

1954 – Fransa hökuməti Cənub-Şərqi Asiyada müstəmləkə siyasətini yenidən qiymətləndirmək qərarı aldı.

1958 – Kanada Ali Məhkəməsi qadınların bələdiyyə başçısı seçilmək hüququnu təsdiqlədi.

1960 – SSRİ-də yeni "Kosmik Elmlər İnstitutu"nun yaradılması elan edildi.

1962 – ABŞ və SSRİ arasında silahsızlanma üzrə yeni texniki müzakirələr başladı.

1965 – Lüksemburq Avropa İqtisadi Birliyinə tam hüquqlu üzv oldu.

1967 – İsrailin Qüdsü bölünməz paytaxt elan etməsi beynəlxalq narazılığa səbəb oldu.

1969 – Böyük Britaniyada ilk dəfə olaraq "məxfi hökumət sənədlərinin" sızması qalmaqala səbəb oldu.

1971 – Hindistanda ailə planlaşdırması üzrə milli proqram rəsmi şəkildə təqdim edildi.

1973 – BMT Baş Assambleyası ətraf mühitin qorunmasına dair ilk genişmiqyaslı qərar qəbul etdi.

1975 – Portuqaliyada diktaturanın devrilməsindən sonra ilk demokratik prezident seçkisi keçirildi.

1978 – SSRİ-də metroda baş verən texnogen qəza nəticəsində onlarla insan həyatını itirdi.

1981 – Fransa parlamenti ölüm hökmünün ləğvini dəstəkləyən qanun layihəsini qəbul etdi.

1983 – Hindistanla Pakistan arasında Siaçen bölgəsində hərbi gərginlik artdı.

1985 – Qana vətəndaş müharibəsinə yaxın vəziyyətə gəldi – prezidentə qarşı çevriliş cəhdi baş verdi.

1988 – Braziliyada yeni konstitusiya layihəsi parlamentə təqdim olundu.

1989 – Çin hökuməti Tiananmen hadisələrindən sonra daxili nəzarət rejimini sərtləşdirib.

1990 – Almaniyanın birləşməsi ilə bağlı Berlində rəsmi danışıqlar baş tutdu.

1991 – Yuqoslaviyada parçalanma prosesləri sürətlənib, Sloveniya müstəqillik qərarını verib.

1992 – Azərbaycanda 21 iyun tarixində dövlət səviyyəsində ilk dəfə yay müşahidə günü qeyd olundu.

1993 – BMT Təhlükəsizlik Şurası Somali böhranı ilə bağlı yeni qətnamə qəbul etdi.

1994 – BMT Ruandada baş verən soyqırımla bağlı ilk müstəqil hesabatını təqdim edib.

1995 – İranın nüvə proqramı ilə bağlı ilk beynəlxalq narahatlıqlar İAEA tərəfindən rəsmi şəkildə dilə gətirildi.

1996 – Türkiyədə Necmettin Erbakan baş nazir vəzifəsinə başladı.

1997 – NATO Avropada yeni hərbi təlim mexanizmlərini sınaqdan keçirdi.

1998 – Azərbaycan və Gürcüstan Xəzər qaz boru xətti ilə bağlı ilkin razılığa gəldi.

1999 – ABŞ-da prezident Bill Klinton Çinə qarşı ticarət embarqosunu ləğv etdi.

2000 – Avropa İttifaqı yeni ətraf mühit strategiyasını təqdim etdi.

2001 – Rusiya prezidenti Vladimir Putin İranla yeni silah müqaviləsi müzakirə etdiyini açıqladı.

2002 – İsrail Fələstin lideri Yasir Ərəfatla diplomatik əlaqələri məhdudlaşdırıb.

2003 – Əfqanıstanda Loya Jirga toplanaraq yeni konstitusiya layihəsini səsə qoydu.

2004 – NATO sammitində Əfqanıstanda qüvvələrin artırılması qərarı qəbul edilib.

2005 – Azərbaycan və Türkiyə arasında təhsil sahəsində yeni əməkdaşlıq protokolu imzalandı.

2006 – İraq müharibəsində Əl-Zərqavi ABŞ zərbəsi ilə öldürülüb.

2007 – Böyük Britaniyada "Ətraf Mühit Qanunu"nun yeni layihəsi təqdim olundu.

2008 – Aİ–Rusiya münasibətləri Gürcüstan böhranı səbəbindən gərginləşib.

2009 – ABŞ-da iqtisadi böhrandan sonra ilk dəfə olaraq inflyasiya artım göstəricisi qeydə alındı.

2010 – Gürcüstanda prezident Saakaşvili iqtisadi liberallaşma islahatlarını elan etdi.

2011 – Yunanıstanda iqtisadi böhran fonunda kütləvi etiraz aksiyaları keçirilib.

2012 – Yunanıstanda hökumət böhranı fonunda parlament buraxıldı.

2013 – Misirdə Mursiyə qarşı nümayişlər genişlənib, siyasi qarşıdurma artıb.

2014 – Braziliyada Dünya Çempionatında zorakılıqlara görə fövqəladə təhlükəsizlik tədbirləri görüldü.

2015 – Tunis sahillərində miqrant qayığının batması nəticəsində onlarca insan həyatını itirib.

2016 – İsrail və Türkiyə münasibətləri normallaşdırmaq üçün ilkin razılıq əldə etdi.

2017 – Londonda “Grenfell” binasında baş vermiş yanğınla bağlı istintaq başlanıb.

2018 – Almaniya kansleri Angela Merkel miqrasiya siyasəti ilə bağlı koalisiya böhranı yaşadı.

2019 – Honq Konqda ekstradisiya qanununa qarşı kütləvi yürüşlər davam edib.

2020 – BMT "Pandemiya sonrası Bərpa Planı" sənədini yayımladı.

2021 – Ermənistan və Azərbaycan arasında sərhəd insidentləri artdı.

2022 – Ukrayna və Moldova Avropa İttifaqına namizəd statusu aldı.

2023 – Afrikada saxta peyvənd sənədləri ilə bağlı beynəlxalq araşdırma başlandı.

2024 – İtaliyada milli enerji planında günəş enerjisi üçün yeni strateji xəritə təsdiqləndi.