BAKI, VOA

11 iyun tarixi dünya tarixində bir sıra önəmli hadisələrlə yadda qalıb. Aşağıda bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik:

1770 – İngilis dənizçisi Ceyms Kuk Avstraliyanın şərq sahilini kəşf etdi.

1771 – Ceyms Kukun ikinci ekspedisiyası başladı, Yeni Zelandiyanı və Sakit okean adalarını tədqiq etdi.

1772 – Böyük Britaniya kölə ticarətinin əleyhinə ilk məhkəmə qərarını verdi (Somerset işi).

1773 – Boston çay içməsi hadisəsi baş verdi, ABŞ müstəqillik hərəkatı gücləndi.

1774 – Filadelfiyada Birinci Kontinental Konqres çağırıldı.

1775 – ABŞ-ın Müstəqillik müharibəsi başladı (Lexington və Concord döyüşləri).

1776 – ABŞ Müstəqillik Bəyannaməsini elan etdi (4 iyul).

1777 – Saratoga döyüşü baş verdi, ABŞ Fransa ilə ittifaq bağladı.

1778 – Fransızlar ABŞ-ın müstəqilliyini tanıdı, Fransa ilə Britaniya arasında müharibə başladı.

1779 – İspaniya ABŞ-ı dəstəkləyərək Britaniyaya müharibə elan etdi.

1780 – ABŞ-da Benedict Arnold xəyanəti ifşa olundu.

1781 – Yorktown döyüşündə Britaniya qoşunları təslim oldu.

1782 – ABŞ və Böyük Britaniya müharibəni dayandırmaq üçün sülh danışıqlarına başladı.

1783 – Versal müqaviləsi imzalandı, ABŞ müstəqilliyi tanındı.

1784 – Paris müqaviləsi ratifikasiya edildi, Britaniya Şimali Amerikanı tamamilə tərk etdi.

1785 – ABŞ və Avropa ölkələri arasında ilk ticarət müqavilələri imzalandı.

1786 – Şeyz üsyanı başladı (kəndlilərin iqtisadi böhran əleyhinə üsyanı).

1787 – ABŞ Konstitusiyası qəbul olundu.

1788 – ABŞ Konstitusiyası ratifikasiya edildi, ABŞ federal hökuməti quruldu.

1789 – Fransada İctimai Xocalar Məclisi çağırıldı, Böyük Fransız İnqilabı başladı.

1790 – Fransada İnsan və Vətəndaş Hüquqları Bəyannaməsi qəbul edildi.

1791 – Fransada ilk Konstitusiya qüvvəyə mindi.

1792 – Fransada monarxiya devrildi, Respublika elan edildi.

1793 – XVI Lüdovik edam edildi, İnqilab məhkəmələri başladı.

1794 – Robespyer edam edildi, Yakobin diktaturası bitdi.

1795 – Fransada Direktorluq hakimiyyətə gəldi.

1796 – Napoleon İtaliya yürüşünə başladı.

1797 – Napoleon Avstriyanı məğlub edərək Kampo-Formio müqaviləsini imzaladı.

1798 – Napoleon Misir kampaniyasına başladı.

1807 – Böyük Britaniya transatlantik quldarlıq ticarətini qanunsuz elan etdi.

1812 – ABŞ və Böyük Britaniya arasında müharibə başladı.

1813 – Almaniyada Millətlər döyüşü baş verdi.

1814 – Napoleon Elbaya sürgün olundu.

1815 – Napoleon Vaterloo döyüşündə məğlub oldu.

1816 – Argentina müstəqilliyini elan etdi.

1817 – İspaniyada liberal üsyanlar başladı.

1818 – ABŞ və Britaniya arasında sərhəd razılaşması əldə olundu.

1819 – İspaniya Florida ərazisini ABŞ-a verdi.

1820 – Missuri Kompromisi qəbul olundu.

1821 – Meksika müstəqilliyini rəsmən elan etdi.

1822 – Braziliya müstəqilliyini elan etdi.

1823 – Monro Doktrinası elan olundu.

1824 – Peru və Boliviya müstəqillik uğrunda mübarizəni tamamladı.

1825 – Dekabrist üsyanı Rusiyada baş verdi.

1826 – Yunanlar Osmanlı İmperiyasına qarşı üsyan etdilər.

1827 – Navarin döyüşündə Osmanlı donanması məhv edildi.

1828 – Rusiya-Osmanlı müharibəsi başladı.

1829 – Edirne Sülhü imzalandı.

1830 – Fransada İyul inqilabı baş verdi.

1831 – Belçika müstəqilliyini elan etdi.

1832 – İngiltərədə seçki islahatı qanunu qəbul olundu.

1833 – Böyük Britaniya koloniyalarında quldarlıq ləğv edildi.

1834 – İspaniyada ilk dəmiryolu xətti açıldı.

1835 – Texasda müstəqillik uğrunda üsyan başladı.

1836 – Texas Respublikası elan edildi.

1837 – Viktoriya İngiltərədə taxta çıxdı.

1838 – Çartizm hərəkatı İngiltərədə gücləndi.

1839 – Əfqanıstan müharibəsi başladı.

1840 – Yeni Zelandiyada Waitangi müqaviləsi imzalandı.

1841 – Çində Birinci Afyon müharibəsi başladı.

1842 – Nankin müqaviləsi ilə müharibə başa çatdı.

1843 – ABŞ-da Mormonlar Utah ərazisinə köçdülər.

1844 – Telegraf istifadəyə verildi (Mors kodları).

1845 – Texas ABŞ-a qoşuldu.

1846 – ABŞ ilə Meksika arasında müharibə başladı.

1847 – Meksiko ABŞ qoşunları tərəfindən ələ keçirildi.

1848 – Avropada 1848 inqilabları başladı.

1849 – Roma Respublikasının elan olunması.

1850 – ABŞ-da Compromise of 1850 qəbul edildi.

1851 – Böyük Britaniyada Böyük Sərgi açıldı.

1852 – Napoleon III Fransada imperator oldu.

1853 – Krım müharibəsi başladı.

1854 – Sevastopol mühasirəsi başladı.

1855 – Sevastopol Rusiya tərəfindən tərk edildi.

1856 – Paris müqaviləsi Krım müharibəsini bitirdi.

1857 – Hindistanda Sepoy üsyanı başladı.

1858 – Britaniya Hindistanın böyük hissəsini öz idarəsinə aldı.

1859 – İtaliyada birləşmə prosesi başladı.

1860 – Abraham Linkoln ABŞ prezidenti seçildi.

1861 – Amerika Vətəndaş müharibəsi başladı.

1862 – Antietam döyüşü baş verdi.

1863 – Linkoln köləliyi ləğv edən bəyannaməni imzaladı.

1864 – ABŞ-da Vətəndaş müharibəsində Atlantanın mühasirəsi başladı.

1865 – ABŞ-da Vətəndaş müharibəsi sona çatdı, Linkoln öldürüldü.

1866 – ABŞ-da Vətəndaş Hüquqları Qanunu qəbul edildi.

1867 – ABŞ Alyaskanı Rusiyadan aldı.

1868 – ABŞ-da 14-cü düzəliş qəbul olundu, vətəndaş hüquqları möhkəmləndi.

1869 – ABŞ-da ilk transkontinental dəmiryolu xətti tamamlandı.

1870 – Fransada III Respublika elan olundu.

1871 – Almaniya imperiyası yarandı.

1872 – ABŞ-da Yellowstone milli parkı təsis olundu.

1873 – ABŞ və Avropada maliyyə böhranı başladı.

1874 – Britaniyada ilk qadın seçki hüququ kampaniyası başladı.

1875 – Paris sülh konfransında Avropada balans siyasəti möhkəmləndi.

1876 – Aleksandr Graham Bell ilk uğurlu telefon zəngini etdi.

1898 – ABŞ-İspaniya müharibəsi başladı.

1911 – Çin Respublikasının ilk parlamenti quruldu.

1916 – Birinci Dünya Müharibəsində Somme döyüşü başladı.

1922 – Türkiyə Böyük Millət Məclisi Osmanlı sultanlığını ləğv etdi.

1937 – Guernica şəhəri bombalandı.

1942 – ABŞ və müttəfiqlər Midveyd döyüşündə Yaponiyanı məğlub etdi.

1943 – İtaliyada Mussolini devrildi.

1944 – Normandiya desantı başladı (D-Day).

1945 – İkinci Dünya Müharibəsi başa çatdı, BMT təsis olundu.

1946 – ABŞ atom bombası sınaqlarını davam etdirdi.

1947 – Hindistan və Pakistan müstəqil oldu.

1948 – İsrail dövləti elan edildi.

1949 – NATO quruldu.

1950 – Koreya müharibəsi başladı.

1951 – ABŞ və Yaponiya arasında sülh müqaviləsi imzalandı.

1952 – Britaniyada II Yelizaveta kraliça oldu.

1953 – İosif Stalin öldü.

1954 – Cenevrə Konfransı Vyetnamın müstəqilliyini təsdiqlədi.

1955 – Varşava Paktı yaradıldı.

1956 – Süveyş böhranı başladı.

1957 – SSRİ ilk süni peyki orbitə buraxdı (Sputnik-1).

1958 – Avropa İqtisadi Birliyi quruldu.

1959 – Fidel Kastro Kubada hakimiyyətə gəldi.

1960 – Afrika ölkələrinin müstəqillik dalğası başladı.

1961 – Berlin divarı tikildi.

1962 – Karib raket böhranı baş verdi.

1963 – ABŞ prezidenti Kennedi Vatikanı ziyarət etdi.

1964 – ABŞ-da insan hüquqları aktı qəbul edildi.

1965 – ABŞ Vyetnama qoşun göndərdi.

1966 – Çin Xalq İnqilabı başladı.

1967 – Altıgünlük müharibədə İsrail ərəb ölkələrini məğlub etdi.

1968 – Praqa baharı başladı.

1969 – ABŞ astronavtları Aya endi (Apollo 11).

1970 – ABŞ-da Kent ştatında tələbə etirazları qanlı qarşıdurmalarla nəticələndi.

1971 – Hindistan və Pakistan arasında Bangladeş müharibəsi başladı.

1972 – ABŞ və SSRİ arasında strateji silahların məhdudlaşdırılması müqaviləsi imzalandı (SALT).

1973 – Votergeyt qalmaqalı başladı.

1974 – ABŞ prezidenti Nixon istefa verdi.

1975 – Vyetnam müharibəsi başa çatdı.

1976 – Mao Zedun öldü.

1977 – Misir prezidenti Sədat İsraili ziyarət etdi.

1978 – İran İslam İnqilabı öncəsi etirazlar başladı.

1979 – Sovet İttifaqı Əfqanıstana qoşun yeritdi.

1980 – Polşada "Solidarnoş" hərəkatı başladı.

1981 – ABŞ prezidenti Ronald Reyqan sui-qəsd cəhdindən sağ çıxdı.

1982 – Folklend müharibəsi başladı.

1983 – ABŞ Qrenadaya qoşun yeritdi.

1984 – Hindistan baş naziri İndira Qandi öldürüldü.

1985 – Qorbaçov SSRİ-də islahatlara başladı (Perestroyka).

1986 – Çernobıl atom qəzası baş verdi.

1987 – ABŞ və SSRİ strateji silahların azaldılmasını razılaşdırdı (START müqaviləsi).

1990 – Cənubi Afrika Respublikasında Nelson Mandela azad edildi.

1991 – SSRİ dağıldı, Baltikyanı ölkələr müstəqil oldu.

1992 – Bosniya müharibəsi başladı.

1993 – Avropa Birliyi təsis edildi.

1995 – Srebrenitsa soyqırımı baş verdi.

1996 – Taliban Əfqanıstanda hakimiyyəti ələ keçirdi.

1997 – Britaniyada Tony Blair baş nazir oldu.

1998 – Google təsis olundu.

1999 – NATO Yuqoslaviyaya qarşı hərbi əməliyyatlara başladı.

2000 – BMT Minilliyin İnkişaf Məqsədlərini qəbul etdi.

2001 – ABŞ-da 11 sentyabr hücumları baş verdi.

2002 – Avro dövriyyəyə buraxıldı.

2003 – ABŞ İraqı işğal etdi.

2004 – AB-yə 10 yeni ölkə qəbul edildi.

2005 – Papa II İohann Pavel öldü, XVI Benedikt seçildi.

2007 – Apple iPhone-u təqdim etdi.

2008 – Pekində Olimpiya Oyunları başladı.

2009 – Barak Obama ABŞ prezidenti oldu.

2010 – Avropa borc böhranı başladı.

2011 – Usama bin Laden öldürüldü.

2012 – Mayaların təqvimi ilə bağlı "dünyanın sonu" şayiəsi yayıldı.

2013 – Papa Fransisk seçildi.

2014 – Krım Rusiya tərəfindən ilhaq edildi.

2015 – Paris iqlim anlaşması imzalandı.

2016 – Britaniya AB-dən çıxmaq üçün referendum keçirdi.

2017 – ABŞ Paris iqlim anlaşmasından çıxdığını elan etdi.

2018 – ABŞ və Şimali Koreya liderləri görüşdü.

2019 – Amazon meşələrində yanğınlar genişləndi.

2020 – COVID-19 pandemiyası dünyanı sarsıtdı.

2021 – ABŞ qoşunları Əfqanıstandan çıxdı.

2023 – Yaponiya baş naziri yenidən seçildi.

2024 – ABŞ-da prezident seçkiləri kampaniyası gücləndi.