ABŞ və Avropa arasındakı münasibətlər ortaq dəyərlərdən daha çox qarşılıqlı asılılığa əsaslanan mürəkkəb bir mərhələyə qədəm qoyur. Münhen Təhlükəsizlik Konfransında səsləndirilən bəyanatlar köhnə qitə ilə Vaşinqton arasındakı strateji uçurumun artıq gizlədilə bilməyəcək dərəcədə böyüdüyünü nümayiş etdirir. Xüsusilə ABŞ-ın xarici işlər naziri Marko Rubionun diplomatik, lakin sərt mesajları Donald Tramp administrasiyasının Avropaya münasibətdə "milli maraqlar hər şeydən üstündür" prinsipini sadiq qaldığını təsdiqləyir.

"Financial Times" qəzeti illik icmalında yazır ki, 2026-cı il İkinci Dünya Müharibəsindən bəri ən böyük qeyri-müəyyənliklə başlayır və "orta güclər" gələcək mərhələdə qlobal nizamın möhkəmlənməsində və ya sarsılmasında həlledici amil ola bilər. Hesabata görə, Pakistan gözlənilmədən ABŞ-ın "Donro doktrinası" (Donro Doctrine) hegemonluğunun indiyədək ən böyük qalibi kimi qeyd olunub. Pakistan Ağ Evə edilən səfərlərdən tutmuş Qəzza sülh planına qədər Donald Trampın yaxın ətrafında özünə ön sıralarda yer qazanmağı bacarıb.

Azərbaycanın ABŞ Prezidenti Donald Trampın təşəbbüsü ilə yaradılan Sülh Şurasına qoşulması bir neçə strateji amillə izah olunur. Analitik bildirib ki, ilk növbədə Azərbaycanla ABŞ arasında son dövrlərdə formalaşan strateji tərəfdaşlıq münasibətləri bu qərarın əsas səbəblərindəndir. Onun sözlərinə görə, ötən ilin avqustunda Ağ Evdə ABŞ Prezidenti Donald Trampın vasitəçiliyi ilə Prezident İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında sülh sazişinin paraflanması, bu ilin fevralında isə ABŞ vitse-prezidenti Cey di Vensin Bakıya səfəri zamanı iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlıq xartiyasının imzalanması münasibətlərin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.

ABŞ və İran arasındakı vəziyyət bir neçə göstəricinin artması fonunda "son dərəcə kövrək" kimi xarakterizə olunur və bu, tərəflər arasında hərbi qarşıdurma ehtimalını gücləndirir. "Axios" saytının bu həftə məlumatlı mənbələrə istinadən yaydığı xəbərə görə, münaqişə başlayarsa, o, keçən yay həyata keçirilən məhdud zərbələrdən fərqli olaraq, həftələrlə davam edə bilər və tammiqyaslı müharibə xarakteri ala bilər.

Enerji müstəqilliyi hədəfinə doğru qətiyyətlə irəliləyən Türkiyə, tədarük təhlükəsizliyinin mühüm dayağı olan neft və təbii qaz axtarış-hasilat işlərini Qara dənizdəki Sakarya Qaz Sahəsi və Qabar başda olmaqla, quru və dəniz sahələrində gücləndirməyə davam edir. Hazırda gündəlik təxminən 300 min barel neft ekvivalentində hasilat həyata keçirən Türkiyə Petrolları Anonim Ortaqlığının (TPAO) hasilatının 2028-ci ildə 500 min barelə, uzunmüddətli perspektivdə isə 1 milyon barelə çatdırılması hədəflənir.

Fransanın daxili işlər naziri Loran Nunyezin əlcəzairli həmkarı Səid Səyudun dəvəti ilə Əlcəzairə etdiyi iki günlük (bazar ertəsi və çərşənbə aqşamı) səfərin nəticələri barədə qəti hökm vermək hələ tez ola bilər. Lakin Fransanın rəsmi dairələrinin qənaətinə görə, bu səfər keçən il ən pis dövrünü yaşayan iki ölkə arasındakı "münasibətlər divarında bir dəlik aça bilib".

Hazırda tərəflər arasında davam edən danışıqlar prosesində ABŞ-ın İran mütəfəkkiri ilə rəftarında iqtisadi ölçüləri siyasi və təhlükəsizlik amillərindən ayırmaq mümkün deyil. Danışıqların getdiyi siyasi yolun arxasında amerikalılar tərəfindən enerji mənbələrinin cəlb edilməsinə xüsusi diqqət yetirilir. İki komandanı bir araya gətirən ikinci raund danışıqların başlamasına bir neçə gün qalmış İran xarici işlər nazirinin iqtisadi məsələlər üzrə müavini Həmid Qənbərinin bəyanatı olduqca diqqətçəkən idi: "Tehran ABŞ ilə hər iki tərəf üçün iqtisadi fayda gətirəcək bir nüvə sazişinə nail olmağa çalışır". Cenevrədəki danışıqlar ərəfəsində verilən bu ilk və mühüm bəyanatda o bildirdi ki, sazişin dayanıqlığını təmin etmək üçün ABŞ-ın da yüksək və sürətli gəlir gətirən sahələrdə iqtisadi mənfəət əldə etməsi zəruridir.

Livanda bir neçə saat ərzində Bəqa (şərqdə) və cənub arasında hərəkət edən bir sıra İsrail zərbələri nəticəsində "İslami Cihad" və "Hizbullah" üzvləri hədəf alınmaqla 5 nəfər həlak olub. Bu hadisələr Livanın Baş naziri Navaf Salamın Münhendə hökumətinin atəşkəsə nəzarət üzrə "mexanizm"də (mecanism) rolunu genişləndirməyə, "Hizbullah"ın tərksilah edilməsi səylərini gücləndirməyə açıq olduğunu bəyan etdiyi bir vaxta təsadüf edir.

Amerika Birləşmiş Ştatlarını Donald Trampın idarə etdiyi bir dövrdə yaşadığımız üçün onun Yaxın Şərq ölkələrinə dair hər hansı mövqeyinə və ya bəyanatına təəccüblənməməliyik. Lakin onun "Truth Social" platforması vasitəsilə "Koordinasiya Çərçivəsi"nin (İtar ət-Tənsiqi) Nuri əl-Malikini növbəti hökumət başçısı namizədi kimi seçməsinə etiraz etməsi, Malikinin adını çəkərək onu "çox pis seçim" adlandırması nə siyasətçilərin, nə də müşahidəçilərin ağlına gəlməyən bir hadisə idi.

Donald Trampın ikinci prezidentlik müddətinin ilk ili həm daxili, həm də xarici siyasətdə kəskin dönüşlər və sürətli dəyişikliklərlə dolu bir "siyasi Amerika təpələri" (roller coaster) kimi keçdi və Yaxın Şərq bu gərgin hərəkətliliyin mərkəzində oldu. Onun regional fokusu iki əsas amillə müəyyən edildi: aşkar özünəinam və tarixdə irəli mövqe tutmaq istəyi, digər tərəfdən isə hadisələrin sürətlə inkişaf etdiyi və aktorların hesablamalarının bir-birinə qarışdığı qeyri-sabit regional mühit.

Vaşinqton və Tehran müasir tarixin bəlkə də ən ciddi hərbi qarşıdurma riskinə yaxın olsalar da, hələ ki, klassik bir müharibənin astanasında deyillər. Hazırkı mərhələdə ən çox gözlənilən ssenari İranın ABŞ tərəfindən işğalı və ya genişmiqyaslı regional müharibə deyil, danışıqlar tənliyini yenidən formalaşdırmaq məqsədi daşıyan məhdud və dəqiq hesablanmış zərbədir.

ABŞ dolları son aylarda dünya valyuta bazarlarında ciddi zəifləmə nümayiş etdirir və bu proses artıq dörd illik minimum həddin yenilənməsi ilə nəticələnib. Dolların altı əsas dünya valyutasına nisbətdə dəyərini göstərən DXY indeksi yanvarın sonunda 95,5 bəndə qədər geriləyib. Bu, 2022-ci ilin əvvəlindən bəri ən aşağı göstərici hesab olunur. ABŞ valyutası ötən il ümumilikdə 9 faiz dəyər itirmişdi, 2026-cı ilin yanvarında isə əlavə olaraq təxminən 4 faiz ucuzlaşıb.