Bakı,AzerVoice

1987-ci il iyulun 31-də Məkkədə Həcc ziyarəti zamanı şiə zəvvarlar ilə Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizlik qüvvələri arasında 400-dən çox insanın ölümü ilə nəticələnən qarşıdurma baş vermişdi. Sonralar bu hadisə "iğtişaş" və ya "qırğın" kimi təsvir edildi.

Əslində bu hadisə 1979-cu il İran İnqilabından sonra şiə İran və sünni Səudiyyə Ərəbistanı arasında artan gərginliyin nəticəsi idi.

1981-ci ildən iranlı zəvvarlar hər il Həcc ziyarəti zamanı İsrail və ABŞ əleyhinə siyasi nümayiş təşkil edirdilər. Səudiyyə rəsmiləri bu siyasi mesajları Səudiyyə kral ailəsi üçün təhlükə hesab etmədiyi üçün hər hansı tədbir görmürdü.

İnqilabdan sonra İran bəyan etdi ki, “Həcc və müqəddəs yerlər beynəlxalq nəzarət altında olmalıdır və təkcə səudiyyəlilər tərəfindən idarə olunmamalıdır”.

Şiə zəvvarlar və Səudiyyə təhlükəsizlik qüvvələri arasında ilk böyük qarşıdurma 1981-ci ildə baş verdi. 1981-ci ildə İran zəvvarları, İslamın müqəddəs yerlərindən olan Məscidül-Həram və Peyğəmbər məscidində açıq şəkildə siyasi şüarlar səsləndirməyə başladılar. Bu hadisələrin ardınca Səudiyyə təhlükəsizlik qüvvələri ilə şiə zəvvarlar arasında bir nəfərin həlak olması ilə nəticələnən şiddətli toqquşma baş verdi.

Elə həmin il Səudiyyə Ərəbistanın kralı Xalid İran ərazisini işğal etməyə davam edən Səddam Hüseynə “bu axmaq iranlıları əz” deyə məktub göndərmişdi.

1987-ci ildə nümayişlərin qarşısını almaq üçün görülən tədbirlər zamanı Səudiyyə polisi və Səudiyyə Ərəbistanı Milli Qvardiyasının bir qrupu ilə şiə zəvvarlar arasında qarşıdurma yarandı. Nə qədər zəvvarın öldüyü və necə öldüyü isə mübahisəlidir.

İran və Səudiyyə Ərəbistanının bir birini ittiham etdiyi bu hadisədə 402 nəfərin həlak olduğu bildirilir. Onlardan 275-i iranlı zəvvar, 85-i Səudiyyə polisi və 42-si digər ölkələrdən olan zəvvarlardır. Səudiyyə rəsmiləri zəvvarların silahlı olduqlarını və izdiham zamanı öldüklərini bildirdi. İran rəsmiləri isə səudiyyəlilərin açdığı atəş nəticəsində çoxlu sayda insanın həlak olduğunu iddia etdi.

Hadisənin ardınca İran prezidenti Əli Xamneyi "İndi təbliğat aparırlar və iddia edirlər ki, bu hadisə şiə və sünni arasında müharibədir. Bu yalandır! Əlbəttə, müharibə var, amma bu müharibə Amerikanın İslam anlayışı ilə gərçək inqilabçı İslam arasındadır", - deyə bildirmişdi.

1987-ci il avqustun 3-də bir milyon iranlı Tehranda İslam Şurası binasının qarşısına toplaşaraq “İntiqam” şüarları səsləndirdi. Həmin gün İran lideri Ruhullah Xomeyni səudiyyəliləri zəvvarların qisasını almaq üçün Səudiyyə ailəsini devirməyə çağırdı.

1987-ci il hadisəsindən sonra üç il ərzində İran hökuməti tərəfindən iranlılara Həcc ziyarətinə qadağa qoyuldu. Bu hadisədən sonra Səudiyyə Ərəbistanı İranla diplomatik əlaqələri kəsdi və əvvəlki illərdə icazə verilən iranlı zəvvarların sayını 150 mindən 45 minə endirdi.

1991-ci ildə İran və Səudiyyə Ərəbistanı iranlı zəvvarların bir daha Həcc ziyarətinə getməsinə razılıq verdikdən sonra diplomatik əlaqələr bərpa edildi. Zəvvarların ümumi sayı 115.000 olaraq təyin olundu və iranlıların nümayişləri üçün xüsusi yer ayrıldı. Bu razılaşma ilə iranlı zəvvarlar 1990-cı və 2000-ci illərdə çox az və ya heç bir insident olmadan illik nümayişlərini davam etdirdilər. Onların nümayişləri Məkkədəki kampuslarının hüdudları ilə məhdudlaşdırıldı.