BAKI,AzerVoice
İki ölkə 1940-cı illərdə müstəqillik əldə etdikdən sonra Suriya və Livan arasında münasibətlər heç bir iki müstəqil ölkə kimi bərabərhüquqlu münasibətlərə malik olmayıb və bu münasibətlər həmişə bir çox problemər ücbatında gərgin olub. İstər ata Əsəd, sitərsə də oğul Əsəd dönəmində.
Hafiz Əsədin Suriya hakimiyyəti dövründə Suriya ordusu 1976-cı ildə Livana daxil olub daha sonra bir il sonra 1977-ci ildə Kamal Cumblat qətlə yetirilib. Suriya ordusu Livanda bir çox problemlər yaratmaqla yanaşı, vətəndaş müharibəsində eləcə də Livanın dahi lideri Rəfiq Həririnin öldürülməsində aktiv rol alıb. Təbii ki , bu məslədə o tək olmayıb belə ki, Livan xalqının qanını tökülməsində ona Hizbullah da yaxından yardım edib.
Livandan ayrıldıqdan sonra Əsəd rejiminə iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasına tabe olması üçün ərəb və beynəlxalq təzyiqlər edildi, lakin diplomatik münasibətlər formal xarakter aldı və iki ölkə arasındakı əlaqələr bir problemlər ücbatından pisləşdi. Livanın İran təsirindən qurtula bilməməsinin başlıca səbəbi Hizbullah və heç şübhəsiz ki , Əsəd rejimi idi. Əsədin 2011-ci il müharibəsinə qədər Livanda öz maraqları var idi lakin , ölkədə müharibə başladıqdan sonra Əsəd artıq Hizbullahın planlarında bir oyundçu oldu. Düzdür Hizbullah Əsədin kürsusünü qorusa da əslində dolayı yolla İran və radikal şiəliyi qoruyurudu. Hizbullah və İran rəsmiləri Əsədin “İslam müqavimət oxunda” ciddi fiqur olmasını desələr də Əsəd heç vaxt ciddi fiqur olmayıb. İrana yalnız Suriya lazım idi… elə Hizbullaha da.
Qayıdaq son baş verən hadisələrə…
Bu gün Lİvanın müvəqqəti baş nazir Nəcib Mikatinin Dəməşqə səfəri
və onu müşayiət edən nümayəndə heyəti ilə Əhməd Əl-Şara başçılıq
etdiyi Suriyanın yeni administrasiyası ilə görüşü Əsəd rejiminin
süqutundan sonra baş verəməsi təsadüfi deyil. Bu görüş hər nə qədər
önəmli olsa da, qeyd etmək lazımdır ki, eyni zamnda olduqca kövrək
siyasi mahiyyət daşımaqdadır.
Suriyada Əl-Şaraa hələ heç bir beynəlxalq müqavilə bağlamaq üçün konstitusiya və ya təmsilçi legitimliyi əldə etməyib və Livanda Mikati hökuməti müvəqqəti hökumətdir və yalnız bir çox faylları olmasına baxmayaraq, sazişlər bağlamaq səlahiyyətinə malik deyil. Lakin buna baxmayaraq tərflər bir sıra məslələri formal da olsa müzakirə etdilər.
Gözə çarpan sənədlər arasında Suriya həbsxanalarındakı livanlı
məhbusların dosyesi də var. Lakin uzun illər Suriya həbsxanalarında
olsan livanlıların sağ qalma ehtimalı sıfıra bərabərdir.
Livan həbsxanalarındakı suriyalı məhbusların dosyesinə gəlincə,
söhbət cinayət məsuliyyətinə cəlb edilənlərdən deyil, daha çox
həbsdə olanlardan və onların bəzilərinin Suriya inqilabını
dəstəkləməkdə ittiham olunaraq mühakimə olunmasından gedir.
“Hizbullah” və onun müttəfiqi Bəşərin Livan məhkəmə sistemi və
təhlükəsizlik xidmətlərinin böyük hissəsi üzərində nəzarəti fonunda
minlərlə suriyalı hal hazırda Livan həbsxanalarında
saxlanılmaqdadır.
Görüşdə həll oluna bilən və iki ölkədə qanuni hökumətlərin qurulmasını gözləməyi tələb etməyən məsələlərin həlli üçün kommunikasiya mexanizminin yaradılması və komitələrin formalaşması nəzərdə tutulur. Amma bu səfərlə bağlı ən mühüm şey odur ki, o, İranın regionda, xüsusən də Livan və Suriyada oxunun dağılmasından sonra və Suriyanın iki ölkə arasında bərabərhüquqlu münasibətlərin qurulmasına ciddi yanaşması başlayıb.