BAKI,VOA
Federal Parlamentin etimadını qazanaraq səs çoxluğu ilə prezident seçildikdən sonra, mərhum Cəlal Talabaninin sirdaşı Nizar Amidi konstitusiyaya uyğun olaraq and içib. O, 2003-cü ildə Səddam Hüseyn rejiminin devrilməsindən sonra İraqın altıncı prezidenti olub.
Parlament şənbə günü keçirilən iki mərhələli səsvermədən sonra Amidini seçib. O, birinci turda ən güclü rəqibi olan Xarici İşlər naziri Fuad Hüseyni, ikinci turda isə kürd islamçı lider Müsənna Əmini geridə qoyub.
2003-cü ildən bəri İraq prezidentliyinə bir neçə şəxs rəhbərlik edib: Müvəqqəti Koalisiya Hakimiyyəti başa çatdıqdan sonra 2004-2005-ci illərdə bu vəzifəni müvəqqəti icra edən Qazi Məşəl Acil əl-Yavər, daha sonra 2005-2014-cü illərdə iki müddət vəzifədə qalan ilk seçilmiş prezident Cəlal Talabani, ondan sonra 2018-ci ilə qədər vəzifəni icra edən Məhəmməd Fuad Məsum, daha sonra rəqibi Fuad Hüseynə qalib gələrək 2018-2022-ci illərdə rəhbərlik edən Bərham Saleh və nəhayət, 2022-ci ildən bəri siyasi ixtilaflar fonunda seçilən beşinci prezident Əbdüllətif Rəşid.
Amidi kimdir?
Nizar Məhəmməd Səid Məhəmməd Amidi 6 fevral 1968-ci ildə İraq Kürdüstan Regionunun Duhok vilayətinə bağlı Amadiya qəzasında anadan olub. Evlidir, dörd övladı var.
Təhsilini şimaldakı Ninova vilayətinin mərkəzi olan Mosul şəhərində alıb və Mosul Universitetinin Mexanika mühəndisliyi fakültəsindən bakalavr dərəcəsi ilə məzun olub. Süleymaniyyədə, daha sonra Bağdadda yaşaması və işləməsi ona yaxınlarının dediyinə görə, həm İraqın, həm də Kürdüstan Regionunun siyasi, institusional və sosial reallıqlarını praktiki şəkildə anlamaq imkanı qazandırıb.
Amidi İraqda yaşayıb və "Baas Partiyası"nın hakimiyyəti dövründə ölkəni tərk edərək Avropa, Qərb, İran və ya ərəb ölkələrində mühacirət həyatı yaşayan müxalif qruplardan olmayıb. Digər kürd prezidentlərdən (Cəlal Talabani, Fuad Məsum, Bərham Saleh və Əbdüllətif Rəşid) fərqli olaraq, Amidi xarici ölkə vətəndaşlığı almayıb, yalnız İraq vətəndaşıdır. Namizədi olduğu "Kürdüstan Vətənpərvərlər İttifaqı" (PUK) Siyasi Bürosunun məlumatına görə, o, yalnız ərəb və kürd dillərini bilir.
PUK rəhbərliyindəki siyasi fəaliyyətinə, keçmiş prezident Cəlal Talabani ilə birbaşa işbirliyinə və iki il Ekologiya naziri vəzifəsində çalışmasına baxmayaraq, Amidi diqqət mərkəzindən uzaq qalıb. Son iyirmi ildə onun mediada görünməsinə nadir hallarda rast gəlinib.
Amidinin tərcümeyi-halı müəyyən sirlərlə örtülü qalıb. Onun ictimaiyyət qarşısına çıxmaqdan çəkinməsinin şəxsi xarakterindən, PUK daxilindəki partiya işi kontekstindən, yoxsa prezidentlik ofisində tutduğu həssas vəzifələrdən qaynaqlandığı tam bəlli deyil.
Nizar Amidi dövlət idarəçiliyində 40 ildən çox təcrübəyə malik olan siyasi, hökumət və diplomatiya xadimidir. O, İraq dövlətinin ən yüksək səviyyələrində çalışıb, üç fərqli prezidentə məsləhətçilik edib və Ekologiya naziri vəzifəsini icra edib.
Cəlal Talabaninin "Salam Sarayı"ndakı fəaliyyəti dövründə Amidi baş müşavir kimi mərhum prezidentin bütün fəaliyyət mərhələlərində onun yanında olub. Yaxınları Amidini hər zaman Talabaninin "sirdaşı" (amin əsrar) kimi görüblər.
Prezidentlik ofisindəki birbaşa fəaliyyəti sayəsində Amidi federal hökumət ilə Kürdüstan regional hökuməti arasındakı münasibətlərin idarə olunmasında təcrübə qazanıb, bu münasibətlərin konstitusion və siyasi mürəkkəbliklərini dərindən anlayaraq onların həllinə praktiki töhfələr verib.
Bağdaddakı əsas siyasi qüvvələr və kürd partiyaları ilə möhkəm işgüzar əlaqələrə malikdir. Bu əlaqələr onun keçmiş prezidentlər Cəlal Talabani, Fuad Məsum və Bərham Saleh ilə birgə fəaliyyəti dövründə daha da güclənib.
Peşəkar bioqrafiyasına görə, Amidi 20 ildən çox yüksək səviyyəli hökumət və siyasi təcrübəyə malikdir. Buraya prezidentin baş müşaviri (nazir və nazir müavini dərəcəsində) və 2022-2024-cü illər arasında Ekologiya naziri vəzifələri daxildir.
Amidi "Kürdüstan Vətənpərvərlər İttifaqı"nın Rəhbərlik Şurasının üzvüdür, 2024-cü ildən partiyanın Bağdaddakı Siyasi Bürosuna rəhbərlik edir və eyni zamanda federal hökuməti idarə edən "Dövlət İdarəçiliyi Koalisiyası"nın üzvüdür.
Müharibənin dayandırılması səylərinə dəstək
Prezident vəzifəsinə başladıqdan sonra etdiyi ilk çıxışında Amidi regionda müharibənin dayandırılması səylərini dəstəklədiyini və İraq təhlükəsizlik qüvvələrini hədəf alan hücumları pislədiyini təsdiqləyib. O bildirib: "Ölkəmiz mürəkkəb problemlərlə üz-üzədir və böhranların fəsadlarına qarşı mübarizə aparmalıyıq. Ölkəmizin üzləşdiyi misilsiz təhlükələr fonunda çətinliklərin miqyasını qiymətləndirirəm, bu da bizdən qərarlar qəbul edərkən müdriklik və məsuliyyət tələb edir".
İraqın yeni prezidenti həmçinin "sülhə nail olmaq və hər kəsi dövlət idarəçiliyinə cəlb etmək" əzmində olduğunu vurğulayıb: "Mən müxtəlif komponentlərin maraqlarının müdafiəçisi və himayəçisi olacağam, hər kəs arasında baxış bucaqlarını yaxınlaşdıracağam".