BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
2026-cı il FIFA Dünya Kuboku yalnız milli komandalar arasında mübarizə meydanı deyil, həm də futbol sənayesinin ən böyük iqtisadi platformalarından biri hesab olunur. ABŞ, Kanada və Meksikanın ev sahibliyi etdiyi turnir futbolçular üçün öz bacarıqlarını nümayiş etdirmək imkanı yaratdığı kimi, agentlər üçün də yeni müqavilələr əldə etmək və mövcud müqavilələrin şərtlərini yaxşılaşdırmaq baxımından mühüm fürsət sayılır.
Dünya çempionatı ən istedadlı futbolçuların böyük klubların diqqət mərkəzinə düşdüyü qlobal transfer bazarı rolunu oynayır. Bu prosesdə futbol agentləri oyunçular, klublar və məşqçilər arasında əsas vasitəçilərdən biri kimi çıxış edir.
Futbol agentliyi peşəsinin formalaşması
Müasir transfer bazarının formalaşmasında 1995-ci ildə qəbul edilən məşhur “Bosman qərarı” xüsusi rol oynayıb. Belçikalı futbolçu Jan-Mark Bosmanın məhkəmə iddiasından sonra Avropa məhkəməsi müqavilə müddəti başa çatan futbolçuların transfer haqqı ödənilmədən yeni klublara keçə bilməsinə qərar verdi. Eyni zamanda əcnəbi oyunçularla bağlı mövcud məhdudiyyətlər də ləğv edildi.
Bu qərar peşəkar futbol sənayesində köklü dəyişikliklərə səbəb oldu. Futbolçuların hərəkət azadlığı genişləndi, müqavilələrin dəyəri artdı və bununla paralel olaraq agentlərin qazancı da sürətlə yüksəldi.
Beynəlxalq Futbol Federasiyası (FİFA) agentlik fəaliyyətini tənzimləmək məqsədilə ilk lisenziyalaşdırma qaydalarını 1991-ci ildə tətbiq edib. Sonrakı illərdə bu qaydalar dəfələrlə yenilənib və son böyük dəyişiklik 2023-cü ildə həyata keçirilib.
Agentlərin futbol sənayesində rolu
FİFA-nın tərifinə görə, futbol agenti futbolçu, məşqçi, klub və ya milli assosiasiya adından müqavilələrin bağlanması prosesində iştirak edən və rəsmi lisenziyaya malik şəxsdir.
Lakin müasir futbol agentlərinin fəaliyyəti yalnız transfer danışıqları ilə məhdudlaşmır. Onlar sponsorluq müqavilələri, reklam layihələri, imic hüquqları, hüquqi məsləhətlər, maliyyə planlaşdırılması və peşəkar karyera idarəçiliyi kimi sahələrdə də xidmət göstərirlər.
Araşdırmalara görə, bəzi agentlər son illərdə futbolçuların inkişafından daha çox yeni əlaqələr qurmağa və iri transfer sövdələşmələri həyata keçirməyə üstünlük verirlər.
Agent haqları rekord həddə çatıb
Son illərdə futbol agentlərinə ödənilən məbləğlər sürətlə artıb. FİFA-nın məlumatına görə, 2025-ci ildə kişi futbolunda beynəlxalq transferlər üzrə klublar agent xidmətlərinə görə ümumilikdə 1 milyard 370 milyon dollar ödəyib. Bu göstərici 2024-cü illə müqayisədə 90 faiz çoxdur və tarixdə qeydə alınan ən yüksək rəqəmdir.
Müqayisə üçün, 2016-cı ildə agent haqları 369 milyon dollar, 2019-cu ildə isə 654,7 milyon dollar təşkil edirdi. Beləliklə, son on ildə bu sahədəki ödənişlər 270 faiz artıb.
Qeyd olunur ki, bu məbləğlər yalnız beynəlxalq transferlər üzrə klubların ödədiyi komissiyaları əhatə edir. Yerli transferlər, müqavilələrin yenilənməsi və futbolçuların öz agentlərinə ödədiyi xidmət haqları bu rəqəmlərə daxil deyil. Buna görə də real bazar həcminin daha böyük olduğu bildirilir.
Transfer bazarının dəyəri 13 milyard dolları keçib
FİFA-nın hesabatına əsasən, 2025-ci ildə beynəlxalq transfer bazarının ümumi həcmi 13,08 milyard dollara çatıb. Bu göstərici 2024-cü ildəki 8,59 milyard dollarla müqayisədə 52,3 faiz artım deməkdir.
Hesabatda qeyd olunur ki:
1 214 klub transfer haqqı ödəyib;
1 495 klub isə ən azı bir futbolçunun satışından gəlir əldə edib;
Avropa klubları ümumi transfer xərclərinin 80 faizini və ya 10,7 milyard dollarını reallaşdırıb;
Asiya klubları 1,2 milyard dollar xərcləyib, bunun əsas hissəsi Səudiyyə Ərəbistanının payına düşüb.
2026-cı ilin qış transfer pəncərəsində isə 5 900 beynəlxalq transfer müqabilində 1,9 milyard dollar ödəniş həyata keçirilib.
Dünyanın ən böyük agentlikləri
Transfer bazarında minlərlə agent fəaliyyət göstərsə də, əsas təsir gücü bir neçə iri şirkətin əlində cəmləşib. Məlumatlara görə, dünyanın ən böyük futbol agentlikləri arasında aşağıdakılar yer alır:
“The Team” (əvvəlki Wasserman) – 1 440 futbolçu, 2,86 milyard dollar bazar dəyəri;
CAA Stellar – 1 033 futbolçu, 2,38 milyard dollar bazar dəyəri;
Gestifute – 181 futbolçu, 2,06 milyard dollar bazar dəyəri;
CAA Base – 802 futbolçu, 1,6 milyard dollar bazar dəyəri;
Unique Sports Group – 757 futbolçu, 1,5 milyard dollar bazar dəyəri;
ROOF – 152 futbolçu, 1,1 milyard dollar bazar dəyəri.
Ekspertlər xüsusilə portuqaliyalı super-agent Jorje Mendeş tərəfindən yaradılmış Gestifute agentliyini bazarın ən təsirli oyunçularından biri hesab edirlər. Şirkətin təmsil etdiyi futbolçuların ümumi bazar dəyəri 2 milyard dolları ötür.
Dünyanın ən nüfuzlu futbol agentləri
Bazarın ən təsirli agentləri sırasında Riçard Motzkin, Jorje Mendeş, Devid Manasse, Leon Angel, Əli Barat və Torsten Virt kimi adlar göstərilir.
Agentlik sisteminə yönələn tənqidlər
Futbol agentləri transfer bazarının ayrılmaz hissəsi sayılsa da, onların fəaliyyəti ilə bağlı müxtəlif tənqidlər də mövcuddur. Araşdırmalarda agent bazarının az sayda böyük şirkətin nəzarətində olması, maraqların toqquşması, gənc futbolçuların hüquqlarının pozulması, lisenziyasız vasitəçilik fəaliyyəti və bəzi hallarda klubların maraqlarının futbolçuların maraqlarından üstün tutulması kimi problemlər qeyd olunur.
Agentlər isə bu ittihamları qəbul etmədiklərini bildirərək, futbolçuların hüquqlarını qoruduqlarını və yüksək komissiyaların məhz oyunçular üçün daha sərfəli müqavilələr əldə olunmasının nəticəsi olduğunu vurğulayırlar.