BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin faiz dərəcəsini 3,5%–3,75% aralığında sabit saxlaması göstərir ki, dünyanın ən böyük mərkəzi bankı inflyasiya ilə mübarizənin hələ başa çatmadığını düşünür. Bu, xüsusilə enerji qiymətlərinin artması və geosiyasi qeyri-müəyyənliyin güclənməsi fonunda baş verir. Bankın açıqlamasında qeyd olunub ki, ABŞ iqtisadi fəaliyyəti sabit templə genişlənməkdə davam edir, lakin inflyasiya hələ də yüksək səviyyədə qalır və bunun səbəblərindən biri də qlobal enerji qiymətlərinin artmasıdır.
Bu qərar Federal Ehtiyat Sistemində ciddi fikir ayrılığı fonunda qəbul olunub. Əksəriyyət faizlərin sabit saxlanmasına səs versə də, bəzi üzvlər gələcək faiz siyasəti ilə bağlı fərqli mövqelər sərgiləyib. Ekspertlərə görə, bu, 1992-ci ildən bəri ən böyük fikir ayrılığı hesab olunur.
Faiz dərəcəsinin “cazibə qüvvəsi” effekti
Faiz dərəcələri maliyyə bazarlarında fiziki cazibə qüvvəsi kimi işləyir – yəni kapitalın hansı istiqamətə yönələcəyini müəyyən edir. Əgər investor aşağı riskli depozit və ya istiqrazlardan yüksək gəlir əldə edə bilirsə, o zaman səhmlərə, qızıla və ya yüksək riskli aktivlərə marağı azalır.
Ekspertlər bu vəziyyəti belə izah edir: faiz dərəcəsi ilə səhmlər arasında əks əlaqə mövcuddur. Faizlərin yüksək səviyyədə qalması bank depozitlərini daha cəlbedici edir, çünki onlar daha az risklə daha yüksək gəlir təmin edir. Bu isə səhmlərə olan marağın azalmasına səbəb olur.
Texnologiya səhmlərinə təsir
Texnologiya sektorunun səhmləri faiz dəyişikliklərinə ən həssas sahələrdən biridir. Bunun əsas səbəbi bu şirkətlərin gəlirlərinin gələcəkdə əldə olunacağı gözləntilərinə əsaslanmasıdır. Faizlər artdıqda gələcək gəlirlərin bugünkü dəyəri azalır və bu, səhmlərin qiymətinə təzyiq göstərir.
Texnologiya şirkətləri adətən yüksək investisiya və kreditlərdən asılı olur. Faizlərin yüksək qalması maliyyələşdirmə xərclərini artırır, faizlərin azalması isə bu şirkətlərə daha sürətli inkişaf imkanı verir.
Bununla belə, bildirilir ki, texnologiya səhmlərinin hərəkəti yalnız faizlərdən asılı deyil. Güclü maliyyə göstəriciləri və müsbət gələcək proqnozlar bəzi şirkətlərin bahalaşmasına səbəb ola bilər. Buna görə də bu sektor həm də gəlir, pul axını və süni intellekt kimi perspektiv sahələrdən təsirlənir.
Dolların güclənməsi
Faizlərin yüksək səviyyədə qalması ABŞ dollarını daha cəlbedici edir. Bu, investorların dollarda saxlanılan aktivlərdən daha yüksək gəlir əldə etməsi ilə bağlıdır.
Dollar üzrə faizlərin yüksək olması bu valyutaya tələbi artırır. Eyni zamanda, yüksək faizlər bazardakı likvidliyin bir hissəsini banklara yönəldir və bu da inflyasiyanı aşağı salmağa kömək edir.
Lakin güclü dolların mənfi tərəfləri də var. Xüsusilə enerji və ərzaq idxal edən ölkələr üçün xərclər artır. Bu səbəbdən inkişaf etməkdə olan ölkələr uzunmüddətli yüksək faiz dövründən narahat olur.
Neft bazarına təsir
Adətən dolların güclənməsi neft qiymətlərinə mənfi təsir göstərir, çünki neft dollarla qiymətləndirilir. Lakin geosiyasi gərginliklər zamanı bu əlaqə dəyişə bilər.
Hazırda neft qiymətlərinin artması əsasən təchizat problemləri, daşımaların pozulması və Hörmüz boğazı ətrafındakı gərginliklə bağlıdır. Bu faktorlar dolların təsirindən daha güclü ola bilər.
Ekspertlər qeyd edir ki, hazırda enerji bazarına əsas təsir edən faktor faizlər deyil, məhz təchizat və logistika problemləridir.
Qızıl üzərində təzyiq
Qızıl gəlir gətirməyən aktivdir. Buna görə də faizlərin yüksəlməsi onun cəlbediciliyini azaldır.
İnvestorlar belə vəziyyətdə daha çox gəlir gətirən depozit və istiqrazlara üstünlük verir. Bu səbəbdən qızıl qiymətləri təzyiq altında qalır və unsiya üzrə 4500 dollar səviyyəsi test olunur.
Lakin analitiklər qeyd edir ki, bu təzyiq uzunmüddətli olmaya bilər. Geosiyasi risklər qızıla olan tələbi artıraraq onu yenidən dəstəkləyə bilər.
Kreditlərin bahalaşması
Faizlərin yüksək qalması kreditlərin – xüsusilə ipoteka və istehlak kreditlərinin – bahalaşmasına səbəb olur. Bu vəziyyət orta müddətdə həm əhali, həm də biznes üçün maliyyə yükünü artırır. Lakin enerji qiymətlərinin artması inflyasiyanı tələb yox, təchizat səbəbi ilə yüksəldə bilər və belə halda faizlərin artırılması iqtisadiyyata mənfi təsir göstərə bilər.
İnvestorlar necə davranmalıdır?
Ekspertlər investorların aktivlərini şaxələndirməsini tövsiyə edir: səhmlər, istiqrazlar, qızıl, daşınmaz əmlak və nağd vəsait arasında balans qurulmalıdır.
Portfeldə müdafiə xarakterli səhmlər – məsələn, ərzaq və əsas istehlak məhsulları istehsal edən şirkətlər də yer almalıdır.
Faiz dərəcələrinin sabit saxlanılması qlobal maliyyə bazarlarına kompleks təsir göstərir. Dollar güclənir, qızıl təzyiq altında qalır, səhmlər isə seçici şəkildə reaksiya verir. Bu şəraitdə investorlar üçün ən optimal strategiya balanslı və şaxələndirilmiş portfel qurmaqdır.