BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Livan Prezidenti Jozef Aun və "Hizbullah" arasında ölkə adından kimin danışıqlar aparacağı ilə bağlı alovlanan ritorik müharibə və İsrailin artan hücumları Livanın siyasi rəhbərliyinin görüşlərinin təxirə salınmasına səbəb olub. Prezident Aun, parlament sədri Nəbih Bərri və Baş nazir Navvaf Salam arasındakı planlaşdırılan görüş gərginliyi azaltmaq üçün diplomatik təmaslar nəticə verənədək təxirə salınıb.
Lakin bu media müharibəsi "Hizbullah"ın baş katibi Naim Qasımın İsrail ilə birbaşa danışıqlardan imtina etməsinin arxasında duran əsl səbəbləri gizlədə bilməyib. Qasımın "Səlahiyyət sahibləri bilsinlər ki, onların fəaliyyəti Livana fayda verməyəcək" sözləri Prezident Aunun rəhbərlik etdiyi diplomatik xətti dəstəkləyən əksər siyasi qüvvələr tərəfindən təəccüblə qarşılanıb.
İranın Livan adından vəkaləti
"Şərq əl-Avsat"ın məlumatlı mənbələri bildirir ki, Naim Qasım bu açıqlaması ilə hakimiyyətin əlində İsrailə təklif edəcək heç bir real hərbi gücün olmadığını, meydanda yalnız "Hizbullah"ın söz sahibi olduğunu eyham edir. Əslində, bu mövqe İranın Livan adından danışıqlar aparmaq üçün ən səlahiyyətli tərəf olduğu mesajını ötürmək məqsədi daşıyır. Məhz buna görə də Qasım Pakistan danışıqlarında ABŞ ilə atəşkəs əldə etdiyi üçün İrana xüsusi təşəkkür edib.
Beyrutda gəzən iddialara görə, "Hizbullah" Pakistanda keçirilən ABŞ-İran danışıqlarında İran nümayəndə heyətinin tərkibində öz müşavirlərini göndərib. Onlar masada birbaşa əyləşməsələr də, qonşu otaqda yerləşərək İranın Cənubi Livanla bağlı irəli sürdüyü bəndlərə dair mütəmadi rəy veriblər. Əgər bu məlumatlar doğrudursa, bu, Livanın suveren qərarının tamamilə Tehranın iradəsinə tabe edilməsi deməkdir.
ABŞ və Livan konstitusiyasının mövqeyi
"Hizbullah"ın Livanın gələcəyini İranın əlinə tapşırmaq cəhdi Vaşinqtonun sərt mövqeyi ilə qarşılaşır. ABŞ terror siyahısında olan bir qruplaşmanın dövlət adından danışıqlar aparmasını qeyri-mümkün hesab edir. Livan Konstitusiyasının 52-ci maddəsinə görə, beynəlxalq müqavilələr və danışıqlar aparmaq birbaşa prezidentin səlahiyyətindədir. Ölkəni böyük insani və maddi itkilərlə üz-üzə qoyan "Hizbullah"ın indi dövlətin səlahiyyətlərini qəsb etməsi qəbulolunmaz sayılır.
Cənubda dağıntılar və vaxt amili
Mənbələr sual edir: "Hizbullah" İsrailin kəndləri yerlə-yeksan etdiyi, sistemli şəkildə evləri dağıtdığı bir vaxtda birbaşa danışıqlardan niyə qaçır? Vaxt amili Livanın əleyhinə işləyir. Qruplaşmanın inadkarlığı İsrailə Litanı çayının şimalındakı kəndləri də dağıtmaq üçün bəhanə verir. Ekspertlər hesab edir ki, yeganə çıxış yolu "Hizbullah"ın silahını dövlətə təhvil verməsi və Prezident Aunun diplomatik manevr imkanlarını gücləndirməsidir.
Prezident Jozef Aun birbaşa danışıqlar mövqeyindən geri çəkilmək niyyətində deyil. O, İsrailin hücumlarını dayandırmağı və milli sabitliyi qorumağı şərt qoyur. Lakin cənublu qaçqınların öz torpaqlarına qayıtması üçün beynəlxalq dəstəkli yenidənqurma planı lazımdır. Əgər "Hizbullah" silahlı qalmaqda israr edərsə, beynəlxalq ictimaiyyət Livanın bərpasına vəsait ayırmayacaq, bu isə qaçqınların öz yurdlarına heç vaxt qayıda bilməməsi təhlükəsini yaradır.