BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
Qlobal əmtəə ticarətində onilliklər boyu siyasi neytrallığı qoruyan iri şirkətlər Donald Tramp administrasiyası dövründə Vaşinqtona daha açıq şəkildə yaxınlaşmağa başlayıb.
ABŞ hökumətinin son aylarda əmtəə sazişlərinə birbaşa və fəal şəkildə qoşulması iri ticarət şirkətlərinin ənənəvi davranış modelini dəyişib. Yeni şəraitdə Ağ evlə yaxın təmas qurmaq enerji, metal və xammal bazarlarında fəaliyyət göstərən şirkətlər üçün getdikcə daha vacib amilə çevrilir.
Məlumata görə, son altı ay ərzində neft və metal ticarəti ilə məşğul olan ən azı üç böyük şirkətin yüksəkvəzifəli rəhbərləri Ağ evdə Donald Trampla açıq görüşlər keçirib. Bildirilir ki, bu göstərici son 25 ildə qeydə alınan analoji təmasları üstələyir.
ABŞ administrasiyası Çinlə ticarət, gömrük rüsumları və enerji istehsalçısı ölkələrdə aparılan əməliyyatlar fonunda təbii resursları milli maraqların əsas elementlərindən birinə çevirib. Bu isə əmtəə bazarına nəzarət edən özəl şirkətlərin rolunu daha da artırıb.
Vaşinqton bəzi hallarda Venesuela neftinin sürətli ixracı və kritik faydalı qazıntıların təminatı üçün Vitol, Trafigura, Mercuria, Traxys və Hartree Partners kimi iri oyunçulara istinad edib. Bunun fonunda Ağ evə yaxınlaşmanın bir sıra şirkətlərə ciddi kommersiya imkanları açdığı bildirilir.
Məsələn, Vitol və Trafigura-nın ABŞ Maliyyə Nazirliyinin xüsusi icazələri ilə Venesuela neftini Brent markası ilə müqayisədə ciddi endirimlərlə aldığı, daha sonra isə İranla müharibə fonunda gərginləşmiş bazarda bu nefti yüksək marja ilə yenidən satdığı qeyd olunur.
Bununla yanaşı, bu yaxınlaşma şirkətlər üçün yalnız üstünlük yaratmır. Məlumata görə, Venesuela ilə bağlı sövdələşmələrdən sonra bəzi şirkətlər Konqresin sualları ilə üzləşib. Eyni zamanda, Ağ evin təzyiqlərinin bəzi rəhbər şəxslərin vəzifədən getməsinə və ya şirkətlərin mülkiyyət strukturunda dəyişikliklərə səbəb olduğu bildirilir.
Çin amili xüsusi yer tutur. ABŞ-ın Afrikada, xüsusilə Konqo Demokratik Respublikasında Pekinin təsirini azaltmaq üçün əmtəə treyderlərindən istifadə etdiyi, mis və kobalt yataqları ilə bağlı milyardlarla dollarlıq sövdələşmələrin gündəmə gəldiyi vurğulanır. Bu şəraitdə bəzi şirkətlərin Çin tərəfdaşları ilə əməkdaşlığı sakit şəkildə azaltmağa çalışdığı bildirilir.
Diqqət çəkən digər məqam isə neft bazarında siyasi qərarlardan dərhal əvvəl edilən iri məbləğli maliyyə əməliyyatlarıdır. Hörmüz boğazının açıq qalması, mümkün hücumların təxirə salınması və ya atəşkəs qərarları açıqlanmamışdan az əvvəl yüz milyonlarla dollar dəyərində neft mövqeləri açılıb. Bu isə bazarda bəzi iştirakçıların siyasi informasiyanı başqalarından daha tez əldə edib-etmədiyi sualını gündəmə gətirir.
Analitiklər hesab edirlər ki, hazırkı proses təkcə biznes və siyasət münasibətlərinin dəyişməsi deyil, həm də qlobal əmtəə ticarətinin əvvəlki görünməz qaydalarının yenidən yazılması anlamına gəlir.