İran parlamentinin sədri Məhəmməd Bağır Qalibaf ABŞ-nin maliyyə naziri Skott Bessentin iqtisadi təzyiq siyasəti ilə bağlı açıqlamalarına cavab verib. Bessent ABŞ-nin 14 gündə bölgədən 130 milyon barel neftin daşınmasına yardım etdiyini bildirib. O, İran əleyhinə blokada və iqtisadi kampaniyanın Tehran iqtisadiyyatını çökdürəcəyini iddia edib. Qalibaf isə “əsl 130-lar” ifadəsi ilə Vaşinqtonun müharibəyə 130 milyard dollardan çox vəsait xərclədiyini irəli sürüb. O, “Jane Street Capital”ın neft bazarında 130 milyon dollardan çox itki verdiyini də iddia edib. Bu iddiaların müstəqil şəkildə təsdiqləndiyi barədə məlumat yoxdur. Qalibaf iqtisadçı Pol Kruqmanın Bessentin maliyyə bazarlarına təsir siyasətini tənqid edən məqaləsinə də istinad edib. İran rəsmisi bununla ABŞ-nin iqtisadi təzyiq siyasətinin Vaşinqton üçün də böyük xərclər yaratdığını göstərməyə çalışıb.

Beynəlxalq Enerji Agentliyi strateji neft ehtiyatlarının ikinci dəfə bazara çıxarılmasını hazırda müzakirə etmir. Qurumun rəhbəri Fatih Birol qlobal enerji bazarlarının yaxından izlənildiyini bildirib. BEA mart ayında 400 milyon barel nefti strateji ehtiyatlardan bazara çıxarıb. Bu, agentliyin tarixində ən böyük belə addım olub. Qərar ABŞ və İsrailin İranla müharibəsinin başlamasından iki həftə sonra qəbul edilmişdi. Fatih Birolun sözlərinə görə, strateji ehtiyatların 80 faizi hələ də qalır. Bu ehtiyatlar mümkün yeni təchizat böhranı zamanı istifadə oluna bilər. Hazırda isə ikinci müdaxilə ilə bağlı müzakirə aparılmır.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Hörmüz boğazı üzərində ABŞ-ın tam nəzarətə malik olduğunu bildirib. O, bu nəzarətin davam etdiriləcəyini qeyd edib. Tramp ABŞ-ın dəniz blokadasını “polad divar” adlandırıb və İranın buna qarşı çıxış edə bilməyəcəyini iddia edib. Açıqlama ABŞ-İran arasında Hörmüz boğazı ilə bağlı gərginliyin davam etdiyi bir vaxtda verilib. Boğaz dünya enerji daşımaları üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.

Beynəlxalq Enerji Agentliyi qlobal neft təchizatının bu il sutkada 4,3 milyon barel azalacağını proqnozlaşdırıb. Bu göstərici əvvəlki 3,7 milyon barellik proqnozdan yüksəkdir. Hörmüz və Babül-Məndəb boğazlarında vəziyyətin qeyri-müəyyən qalması təchizat gözləntilərinə təsir edib. IEA qlobal neft təchizatının sutkada 102,02 milyon barelə düşəcəyini bildirib. Davam edən müharibənin neft bazarında kəsiri artırdığı qeyd olunub.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı Hörmüz boğazında 17 ticarət gəmisinin marşrutunu dəyişdiyini açıqlayıb. CENTCOM daha iki gəminin dayandırıldığını və digər iki gəmidə yoxlamalar aparıldığını bildirib. ABŞ bu tədbirlərin İrana qarşı blokada çərçivəsində həyata keçirildiyini qeyd edib. Hörmüz boğazı dünya enerji ticarətinin ən mühüm marşrutlarından biridir. Qlobal neft və qaz ixracının təxminən beşdə biri bu boğazdan keçir. İran hələlik ABŞ-nin açıqlamalarına münasibət bildirməyib.

İran ABŞ-ın Tehrana qarşı dəniz və iqtisadi təzyiqlərinin qlobal nəticələr doğura biləcəyini bildirib. İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun rəsmisi Həmid Rza Müqəddəmfər təsirlərin yalnız ABŞ-la məhdudlaşmayacağını deyib. Onun sözlərinə görə, mümkün enerji və iqtisadi böhran Avropa ölkələrinə də yayıla bilər. İran rəsmisi Hörmüz boğazı və Bab əl-Məndəbi strateji dəniz keçidləri adlandırıb. Bu marşrutların dünya enerji təchizatına, ticarətə və təhlükəsizlik tarazlığına təsir göstərdiyi vurğulanıb. Tehran ABŞ təzyiqlərinin neft və qaz qiymətlərini artıra biləcəyini iddia edir. Eyni zamanda beynəlxalq yükdaşımaların pozulması ehtimalına diqqət çəkilir. Açıqlama ABŞ-İran gərginliyinin yüksəldiyi bir vaxtda verilib.

Kanada dolları ölkə iqtisadiyyatında məşğulluq göstəricilərinin gözləntiləri üstələməsindən sonra ABŞ dollarına qarşı son üç həftənin ən yüksək səviyyəsinə yüksəlib. İyun ayında Kanada iqtisadiyyatı 18 200 yeni iş yeri yaradıb və işsizlik səviyyəsi 6,5 faizə enib. Bu göstəricilər investorların iqtisadi artımla bağlı narahatlıqlarını azaldıb. Kanada dolları həftə ərzində 0,5 faiz bahalaşaraq altı həftə ərzində ilk həftəlik artımını qeydə almağa yaxınlaşıb. Analitiklər hesab edirlər ki, müsbət məşğulluq məlumatları iqtisadi pessimizmi azaldır, lakin Kanada Mərkəzi Bankının faiz siyasətində ciddi dəyişiklik gözlənilmir. Eyni zamanda neft qiymətlərindəki artım və Hörmüz boğazındakı gərginlik də Kanada valyutasına təsir edən amillər sırasında qalır.

ABŞ və İran arasında əldə olunan anlaşma memorandumunun yenidən bərpa olunması mümkün hesab edilir, lakin bunun üçün ciddi diplomatik səylər tələb olunur. RUSI eksperti Maykl Stivens bildirib ki, əsas maneə tərəflərin bir-birinin mövqeyini qəbul etməməsidir. Onun sözlərinə görə, danışıqların davam etməsi üçün tərəflərdən biri mövcud gərginliyi azaltmağa yönəlmiş addım atmalıdır. Ekspert memorandumun bəzi müddəalarının yenidən hərbi qarşıdurma riskini artırdığını qeyd edib. O bildirib ki, tərəflər arasında fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, neft qiymətlərinin kəskin yüksəlməməsi bazarların diplomatik həll ehtimalına inandığını göstərir. Stivens hesab edir ki, ABŞ və İran arasında uzunmüddətli qarşıdurmanın qarşısını almaq üçün danışıqlar kanalı açıq saxlanmalıdır.

Beynəlxalq Enerji Agentliyi ABŞ-İran arasında artan hərbi gərginliyin qlobal neft bazarına təsir göstərə biləcəyini açıqlayıb. Agentlik daha əvvəl 2027-ci ildə neft bazarında ciddi artıqlıq olacağını proqnozlaşdırırdı, lakin yeni eskalasiya bu gözləntiləri dəyişə bilər. IEA hesab edir ki, Yaxın Şərqdə davam edən qeyri-sabitlik enerji təchizatına əlavə risklər yaradır. Hörmüz boğazında təhlükəsizlik problemləri neft daşımaları və qiymətlər üçün əsas narahatlıq mənbəyi olaraq qalır. Təşkilat vəziyyətin inkişafından asılı olaraq bazar proqnozlarını yeniləyə biləcəyini bildirib.

Böyük Britaniyanın Dəniz Ticarət Əməliyyatları Agentliyi Hörmüz boğazında təhlükə səviyyəsini ən yüksək kateqoriyada saxlamağa qərar verib. Qurum ABŞ və İran arasında davam edən hərbi qarşıdurmanın bölgədən keçən ticarət gəmilərinə qarşı riskləri artırdığını bildirib. Dünyanın əsas enerji arteriyalarından biri olan Hörmüz boğazı qlobal neft və qaz tədarükündə mühüm rol oynayır. Burada hər hansı blokada, hücum və ya təhlükəsizlik böhranı beynəlxalq enerji bazarlarında qiymət artımına və tədarük zəncirində pozuntulara səbəb ola bilər. Hazırkı vəziyyət fonunda beynəlxalq dənizçilik qurumları gəmiləri yüksək ehtiyat tədbirləri görməyə çağırır. ABŞ-İran qarşıdurmasının genişlənməsi isə Hörmüz boğazının gələcək təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları artırır.

Hörmüz boğazında neft tankerlərinin hərəkəti demək olar ki, dayanma səviyyəsinə çatıb. “Reuters”in məlumatına görə, cümə axşamı səhər saatlarında boğazdan yalnız iki tanker keçib. Onlardan biri İranın Xark adasından yüklənmiş və ABŞ sanksiyalarına məruz qalan “Berg 1” adlı böyük neft tankeridir. Digər gəmi isə kimyəvi maddə daşıyan “Well Sail” tankeridir. Regionda artan hərbi gərginlik enerji daşımalarına ciddi təsir göstərir. Hörmüz boğazında yaranan qeyri-müəyyənlik dünya neft bazarlarında narahatlıq yaradır.

ABŞ-ın strateji neft ehtiyatları 1983-cü ildən bəri ən aşağı səviyyəyə enib. Enerji İnformasiyası Administrasiyasının məlumatına görə, iyunun 26-da başa çatan həftə ərzində ehtiyatlardan 5,5 milyon barel xam neft götürülüb. Bunun nəticəsində ehtiyatlarda qalan neftin həcmi 325,7 milyon barelə düşüb. Bu, 1983-cü ilin may ayından bəri qeydə alınan ən aşağı göstəricidir. ABŞ strateji neft ehtiyatlarını 1975-ci ildə ərəb neft embarqosundan sonra yaradıb. Həmin ehtiyatların maksimum tutumu təxminən 720 milyon bareldir. Mövcud azalma Vaşinqtonun enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları yenidən gündəmə gətirib.