BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
Böyük Britaniyanın baş naziri Kir Starmerin Çinə səfəri London–Pekin münasibətlərində yeni mərhələnin başlandığını göstərir.
Bu səfər təkcə diplomatik jest deyil, eyni zamanda Böyük Britaniyanın dəyişən qlobal güc balansında öz iqtisadi və strateji mövqeyini yenidən formalaşdırmaq cəhdidir.
Kir Starmerin Çin Xalq Respublikasının sədri Si Cinpinlə keçirdiyi 80 dəqiqəlik görüş, son səkkiz ildə Britaniya baş nazirinin Pekinə ilk səfəri olmaqla yanaşı, münasibətlərin “sıfırlanması” mesajı kimi qiymətləndirilir. Starmer açıq şəkildə Çini qlobal siyasətdə “vacib oyunçu” adlandıraraq, fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, daha “yetkin və mürəkkəb münasibətlər” qurmaq istədiyini bəyan edib.
İqtisadi çıxış axtarışı və daxili təzyiqlər
Mərkəz-sol İşçi Partiyasının rəhbərlik etdiyi hökumət daxildə iqtisadi artım vədini yerinə yetirməkdə çətinlik çəkir. Bu kontekstdə dünyanın ikinci ən böyük iqtisadiyyatı ilə əlaqələrin yumşaldılması Starmer üçün strateji zərurətə çevrilib. Viski rüsumlarının azaldılması, viza rejiminin yüngülləşdirilməsi və 50-dən çox iri biznes nümayəndəsinin səfərdə iştirakı iqtisadi prioritetlərin ön planda olduğunu göstərir.
Bu yanaşma, əvvəlki mühafizəkar hökumətlərin milli təhlükəsizlik arqumentləri ilə məhdudlaşdırdığı Çin investisiyalarından fərqli olaraq, daha praqmatik xətti əks etdirir.
ABŞ amili və qlobal qeyri-müəyyənlik
Starmerin diplomatik fəallığı ABŞ Prezidenti Donald Trampın dəyişkən və bəzən müttəfiqləri narahat edən siyasəti fonunda baş verir. Ticarət rüsumları ilə bağlı qeyri-sabit mövqe, eləcə də Qrenlandiya ilə bağlı səsləndirilən iddialar London kimi ənənəvi tərəfdaşları alternativ balans axtarışına sövq edir.
Kanadanın Çinlə ticarət razılaşması imzalamasından dərhal sonra Starmerin Pekinə səfəri Qərb ölkələrinin Çinə münasibətdə daha çevik və çoxşaxəli siyasətə keçdiyini göstərir.
Təhlükəsizlik narahatlıqları və “nəzarətli dialoq”
Buna baxmayaraq, münasibətlərin tam normallaşmasından danışmaq tezdir. Britaniya təhlükəsizlik qurumlarının Çini casusluqda ittiham etməsi, Honkonq məsələsi və britaniyalı iş adamı Cimmi Layın məhkəməsi kimi mövzular dialoqun “qırmızı xətləri” olaraq qalır. Starmerin bu mövzuları Si Cinpinlə “hörmət çərçivəsində” müzakirə etməsi, Londondakı müxalifətin isə səfəri açıq şəkildə tənqid etməsi daxili siyasi parçalanmanı da üzə çıxarır.
Miqrant qaçaqmalçılığı: maraqların kəsişdiyi nöqtə
Diqqətçəkən məqamlardan biri də Böyük Britaniya və Çin arasında qeyri-qanuni miqrant daşıyan şəbəkələrə qarşı birgə əməkdaşlıq qərarıdır. Xüsusilə Avropaya miqrant daşımaqda istifadə olunan kiçik qayıqlarda Çin istehsalı mühərriklərin dövriyyəsinin məhdudlaşdırılması, praktiki maraqların ideoloji fərqlərdən üstün tutulduğunu göstərir.
Starmerin Pekin səfəri ideoloji yaxınlaşmadan çox, praqmatik balans siyasətinin təzahürüdür. London Çini nə tam strateji tərəfdaş, nə də açıq rəqib kimi təqdim edir. Əvəzində, iqtisadi fayda, təhlükəsizlik narahatlıqları və qlobal qeyri-müəyyənlik arasında incə tarazlıq qurmağa çalışır. Bu yanaşmanın uzunmüddətli nəticələri isə ABŞ–Çin qarşıdurmasının gələcək trayektoriyasından birbaşa asılı olacaq.