BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
ABŞ Prezidenti Donald Trampın Venesuelanın neft axınlarını nəzarətə götürmək qərarı Amerika şist (slanets) neft sənayesi üçün ciddi risklər yarada bilər. Qlobal bazara nisbətən ucuz Venesuela neftinin qayıdışı artıq çətin vəziyyətdə olan ABŞ istehsalçılarına əlavə təzyiq göstərəcək.
Analitiklər bildirir ki, Venesuela xam neftinin bazara daxil olması qlobal təklif bolluğunu daha da gücləndirəcək və qiymətlərin enməsinə səbəb olacaq. Hazırda neft qiymətləri son dörd ilin minimum səviyyəsindədir və yeni həcmdə tədarük bu meyli dərinləşdirə bilər.
ABŞ şist şirkətləri 2026-cı ilə mürəkkəb vəziyyətdə daxil olur. Neft qiymətləri 2022-ci ildən, yəni Ukrayna müharibəsinin başlanmasından sonra 100 dollardan yuxarı səviyyədən tədricən enib. Hazırda WTI markalı neftin fyuçersləri təxminən 56 dollar səviyyəsində ticarət olunur və bazar ən azı 2028-ci ilə qədər ciddi artım gözləmir.
Bu fonda Venesuelanın qlobal bazara mümkün dönüşü ABŞ-dakı müstəqil neft istehsalçılarının səhmlərinə artıq mənfi təsir göstərib. Diamondback Energy və Devon Energy kimi şirkətlərin səhmlərində eniş qeydə alınıb.
Son iyirmi ildə şist hasilatı ABŞ neft sektorunun əsas dayağına çevrilib. 2023-cü ildə bu sahə ölkədə ümumi neft hasilatının təxminən 64 faizini təmin edib. ABŞ gündəlik 13,6 milyon barel istehsalla dünyanın ən böyük neft istehsalçısı mövqeyini möhkəmləndirib.
Lakin sektorun zəif tərəfi yüksək maya dəyəridir. Dallas Federal Ehtiyat Bankının hesablamalarına görə, mövcud quyular 26–45 dollar aralığında rentabelli olur, yeni layihələr isə 61–70 dollar səviyyəsində qiymət tələb edir. Bu isə indiki bazar şəraitində şist istehsalçılarını risk altında qoyur.
Ekspertlər qeyd edir ki, Venesuela qısa müddətdə hasilatı sürətlə artıra bilməz. Bununla belə, Donald Tramp açıq şəkildə prosesi sürətləndirmək və Amerika şirkətlərini bu prosesə cəlb etmək niyyətində olduğunu bildirib. Bu isə onsuz da artan qlobal təklif fonunda bazara əlavə psixoloji təzyiq yaradır. OPEC ölkələri könüllü məhdudiyyətləri tədricən ləğv edir, karteldən kənar dövlətlər — Argentina, Braziliya, Kanada, Çin və Qayana — hasilatı artırır.
ABŞ üçün qismən qoruyucu amil də mövcuddur. Venesuela nefti ağırdır və daha mürəkkəb emal tələb edir, ABŞ-ın yüngül nefti isə bir çox neftayırma zavodları üçün daha əlverişlidir. Bu, birbaşa rəqabəti azaltsa da, təklifin artması səbəbindən ümumi qiymət enişi riskini aradan qaldırmır.
Mütəxəssislər hesab edir ki, belə şəraitdə ABŞ şist şirkətləri kapital xərclərini azaltmağa və hasilatı məhdudlaşdırmağa məcbur qalacaqlar. ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasının proqnozuna görə, 2026-cı ildə neft hasilatı gündəlik 13,5 milyon barelə enə bilər.
Analitiklər xəbərdarlıq edir ki, Venesuela həcmləri bazara real şəkildə qayıdarsa, ABŞ şist sənayesi dərin böhranla üzləşə bilər. Bu vəziyyət Donald Tramp üçün də siyasi risk yaradır: narazı neftçilərin Konqresə aralıq seçkilərində Respublikaçılar Partiyasına qarşı səs verməsi istisna olunmur.