BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
Son illərdə antisemitizm anlayışı beynəlxalq siyasətdə təkcə irqçilik və dini ayrı-seçkiliyi ifadə edən termin kimi deyil, həm də siyasi və ideoloji alət kimi geniş şəkildə istifadə olunur. Analitiklərin fikrincə, bu anlayışın xüsusilə İsrailin Fələstin siyasətinə yönələn tənqidlər fonunda daha sərt və geniş tətbiqi diqqət çəkir.
Antisemitizm anlayışı ilkin olaraq XIX əsrin ortalarında ortaya çıxıb və əsasən Sami dillərinə və bu dilləri danışan icmalara qarşı ön mühakimələri ifadə edib. Zamanla, xüsusilə Avropa siyasi və ictimai mühitində bu anlayışın mənası dəyişərək yəhudilərə qarşı nifrətlə eyniləşdirilib. Bu semantik dönüş antisemitizmin etnik-dil kontekstindən çıxaraq dini və kimlik əsaslı çərçivəyə daşınmasına səbəb olub.
Ekspertlərin dəyərləndirməsinə görə, İsrail dövlətinin qurulması və Sionist ideologiyanın Avropa mənşəli siyasi ənənələr üzərində formalaşması antisemitizmin Qərbdə əsasən “yəhudi nifrəti” kimi qəbul edilməsini möhkəmləndirib. Nəticədə bu anlayış tədricən İsrail siyasətinə yönələn tənqidlərin neytrallaşdırılması üçün istifadə olunan siyasi mexanizmə çevrilib.
Bu yanaşma uzun müddət effektiv olub. Yəhudilərə qarşı nifrət nümayiş etdirməyən, lakin İsrailin Fələstin torpaqlarındakı siyasətini tənqid edən mövqelər tez-tez antisemitizm ittihamı ilə üzləşib. Beləliklə, işğal, mülksüzləşdirmə və hərbi əməliyyatlara dair müzakirələr əxlaqi və hüquqi müstəvidən çıxarılaraq kimlik və nifrət diskursuna çəkilib.
Analitiklərin qənaətinə görə, bu strategiya İsrailə müəyyən müddət ərzində diplomatik və media üstünlüyü qazandırıb. Antisemitizm ittihamı tənqidçiləri susdurmaq, ictimai debatları yönləndirmək və beynəlxalq təzyiqləri zəiflətmək üçün təsirli alət kimi istifadə olunub. Lakin bu mexanizmin davamlı olmadığı getdikcə daha aydın görünməyə başlayıb.
Xüsusilə Qəzzada baş verən son hadisələrdən sonra antisemitizm ittihamlarının əvvəlki kimi avtomatik qəbul edilmədiyi müşahidə olunur. Analitiklərin fikrincə, anlayışın həddindən artıq və məqsəddənkənar istifadəsi onun mənəvi və siyasi çəkisini zəiflədib. Bu, real antisemitizm halları ilə dövlət siyasətinə yönələn legitim tənqid arasındakı sərhədləri bulanıqlaşdırıb.
Digər mühüm məqam dünya üzrə yəhudi icmaları daxilində yaranan fikir ayrılıqlarıdır. Xüsusilə gənc nəsil arasında İsrail dövləti və Sionist ideologiya ilə məsafə saxlamaq meyli güclənir. Bir çoxları yəhudi kimliyi ilə İsrailin hərəkətlərinin avtomatik eyniləşdirilməsini qəbul etmir və Fələstin xalqı ilə həmrəylik nümayiş etdirir. Bu tendensiya antisemitizm ittihamlarının kollektiv şəkildə yəhudilərə şamil edilməsinin nə qədər problemli olduğunu üzə çıxarır.
Eyni zamanda diqqətçəkən paradoks yaranıb: keçmişdə açıq antisemit mövqeləri ilə tanınan bəzi siyasi dairələr və hərəkatlar bu gün İsrailin ən sadiq beynəlxalq müttəfiqləri sırasında yer alır. Analitiklərin fikrincə, bu vəziyyət antisemitizmin artıq prinsipal mənəvi anlayışdan çox, siyasi maraqlara uyğun şəkildə işlədilən terminə çevrildiyini göstərir.
Bundan əlavə, Holokost kimi tarixi faciələrin siyasi mübahisələrdə alətə çevrilməsi də anlayışın etik çərçivəsini zədələyir. Ekspertlərin qənaətinə görə, bu cür istismar nə antisemitizmlə real mübarizəyə töhfə verir, nə də tarixi yaddaşın qorunmasına xidmət edir. Əksinə, anlayışın aşınmasına və ictimai etimadın azalmasına səbəb olur.
Nəticə etibarilə antisemitizmin siyasi silah kimi istifadəsi İsrailə qısa müddətdə tənqidlərə qarşı müdafiə mexanizmi qazandırsa da, uzunmüddətli perspektivdə əks təsir yaradıb. Bu yanaşma İsrailin beynəlxalq aləmdəki əxlaqi mövqeyini zəiflədib, real antisemitizmə qarşı mübarizəni kölgədə qoyub və anlayışın özünü getdikcə daha çox mübahisəli hala gətirib.