AzerVoice, Analitik Təhlil Mərkəzinin eksperti , ƏHMƏD SALİH HƏLƏBİ (MƏKKƏ)
Şərqşünaslar müsəlmanların sosial və iqtisadi həyatını öyrənməyə, onların adət-ənənələri ilə tanış olmağa böyük maraq göstəriblər. Onlardan bəziləri Məkkəyə gizli şəkildə, ərəb geyimində və ərəb dilində danışaraq daxil olublar. Bu şəxslər arasında ingilislər, hollandlar, ispanlar olduğu kimi, ilk dəfə Məkkəyə girən alman şərqşünas Con Vayld da vardı.
Əsirlikdən Həcc yoluna
Con Vayld əvvəlcə əsir düşərək İstanbulda qul bazarında Misirli bir tacirə satılıb. Daha sonra Qahirəyə aparılıb və orada fars əsilli bir başqa tacirə satılıb. Həmin tacir onu həm qul, həm də yoldaş kimi 1012-ci hicri (1604-cü miladi) ildə Həcc səfərinə apardı. Bu səfər Vaylda Məkkə şəhəri, onun sakinlərinin sosial-iqtisadi həyatı, habelə Həcc mövsümündə zəvvarlarla münasibətləri barədə geniş müşahidələr aparmaq imkanı verdi.
Vayldın qeydlərində zəvvarların üzləşdiyi böyük əziyyətlər diqqət çəkir. O yazırdı:
“Mənim müşayiət etdiyim zəvvarlar yolda çox böyük əziyyətlər çəkdilər, onlardan bir çoxu həlak oldu, saysız-hesabsız dəvələr tələf oldu.”
Onun hesablamalarına görə, həmin il Misirdən, Suriyadan və Yəməndən təxminən 40 min zəvvar Məkkəyə gəlmişdi.
Quldurlar və təbii fəlakətlər
Zəvvarların çətinlikləri təkcə aclıq və yorğunluqla məhdudlaşmırdı. Yollarda quldurlar pusqu quraraq zəvvarlardan keçid üçün “rəvac” tələb edir, əgər bu ödəniş verilməsə, onların əmlakını və pullarını talayırdılar. Buna görə zəvvarlar təkbaşına yox, dəstələr halında hərəkət etməyə məcbur qalırdılar. Təhlükələr arasında yağış, daşqın və sel suları da vardı.
Məkkə ətrafındakı müqəddəs məkanlarda isə təhlükə əsasən ilan və əqrəb sancmalarından qaynaqlanırdı.
Mədinəyə gedən yolun təhlükəsi
Mədinəyə gedən yol da asan deyildi. Burada həm çətin relyef, həm də quldurların basqınları zəvvarların təhlükəsizliyinə mane olurdu. Qəribə deyil ki, Vayldın qeyd etdiyi müşahidələr başqa səyyahların yazdıqları ilə də üst-üstə düşür – Həcc səfəri zəvvarlar üçün həm mənəvi, həm də fiziki sınaqların toplandığı bir yol idi.