#diplomatiya

Livan Prezidenti Jozef Aun və İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi telefon danışığı aparıblar. Söhbətin əsas mövzusu bölgədəki son hadisələr və İran-ABŞ anlaşması olub. Aun Livanın sabitliyi, təhlükəsizliyi və suverenliyinin prioritet olduğunu vurğulayıb. O, anlaşmanın gərginliyin azalmasına kömək edəcəyinə ümid etdiyini bildirib. Əraqçi isə Livanın suverenliyinə hörmət göstərilməsinin vacibliyini qeyd edib. İranlı nazir müsbət atmosferin sabitliyə töhfə verəcəyini deyib. Tərəflər diplomatik həll yollarının əhəmiyyətini vurğulayıblar. Danışıq regional sabitlik məsələlərinə həsr olunub.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian memorandumun ABŞ-nin İranın hüquqlarına hörmət edib-etməyəcəyini yoxlamaq məqsədi daşıdığını bildirib. O qeyd edib ki, sənəd parlament üzvlərinin geniş dəstəyi ilə qəbul olunub. Pezeşkianın sözlərinə görə, memorandum İranın milli maraqlarını nəzərə alır. Prezident bu prosesdə Müctəba Xameneinin mühüm rol oynadığını vurğulayıb. O, sənədi aylarla davam edən danışıqların nəticəsi adlandırıb. Pezeşkian memorandumun müharibənin dayandırılmasına xidmət etdiyini bildirib. İranın bütün mümkün variantlara hazır olduğunu da qeyd edib. Prezident sənədin tam icrası halında ölkə üçün qürur mənbəyinə çevriləcəyini vurğulayıb.

HƏMAS İran və ABŞ arasında əldə olunan razılaşmanı alqışlayıb. Təşkilat sənədin Qəzza və Livandakı qarşıdurmaların dayandırılmasına kömək edəcəyinə ümid etdiyini bildirib. Bəyanatda Qəzza zolağında hərbi əməliyyatların dayandırılmasının vacibliyi vurğulanıb. Livana qarşı hücumların sona çatmasının da əhəmiyyət daşıdığı qeyd olunub. HƏMAS bölgədə sabitliyin yalnız münaqişələrin aradan qaldırılması ilə mümkün olduğunu bildirib. Təşkilat diplomatik həll yollarına üstünlük verilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Razılaşmanın regional gərginliyi azalda biləcəyi qeyd olunub. HƏMAS sənədi müsbət addım kimi qiymətləndirib.

İsraildə İran-ABŞ razılaşması ilə bağlı fərqli mövqelər səsləndirilir. Bir qrup vətəndaş Donald Trampın İsraili dəstəksiz qoyduğunu düşünür. Onların fikrincə, razılaşma İranın mövqeyini gücləndirir. Digərləri isə diplomatik həll yolunu dəstəkləyir və bölgədə gərginliyin azalmasını müsbət qiymətləndirirlər. Razılaşmanın Livanı da əhatə etməsi xüsusilə müzakirələrə səbəb olub. ABŞ-nin İsrailə təzyiq göstərdiyi barədə məlumatlar da narazılıq yaradıb. İsveçrədə imzalanması gözlənilən memorandum bölgədə yeni siyasi reallıq formalaşdıra bilər. İsraildə isə bu proses ətrafında fikir ayrılığı davam edir.

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan İran və ABŞ arasında əldə olunan razılaşmanı alqışlayıb. O, Ankaranın bu sənəddən böyük məmnunluq duyduğunu bildirib. Ərdoğanın sözlərinə görə, razılaşma bölgədə davamlı sülh və sabitlik üçün mühüm imkan yaradır. Türkiyə lideri diplomatiyanın üstünlük qazanmasını müsbət hal kimi qiymətləndirib. O, bütün tərəfləri razılaşmanın şərtlərinə əməl etməyə çağırıb. Ankara bundan sonra da siyasi dialoqa dəstək verməyə hazır olduğunu bəyan edib. Türkiyə son aylarda İran və ABŞ arasında aparılan danışıqlara dəstək göstərən əsas ölkələrdən biri olub. Razılaşma bölgədə gərginliyin azalması istiqamətində mühüm addım kimi dəyərləndirilir.

Donald Tramp İranın nüvə silahına sahib olmayacağını bəyan edib. Onun sözlərinə görə, Tehran bu öhdəliyi razılaşma çərçivəsində qəbul edib. ABŞ Prezidenti razılaşmanın icrasına ciddi nəzarət ediləcəyini bildirib. Tramp güclü yoxlama mexanizmlərinin tətbiq olunacağını vurğulayıb. O, Vaşinqton və Tehran arasında münasibətlərin yaxşılaşacağına ümid etdiyini qeyd edib. ABŞ lideri müsbət əməkdaşlığın mümkün olduğunu bildirib. Bununla yanaşı, razılaşmanın pozulacağı təqdirdə gərginliyin yenidən arta biləcəyini söyləyib. İranın nüvə proqramı ilə bağlı məsələ danışıqların əsas mövzularından biri olaraq qalır.

Donald Tramp İrana qarşı sanksiyaların avtomatik şəkildə ləğv olunmayacağını bildirib. Onun sözlərinə görə, Tehran əvvəlcə razılaşma üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməlidir. ABŞ Prezidenti sanksiyaların İranın davranışından asılı olacağını vurğulayıb. Vaşinqton razılaşmanın icrasını izləyəcəyini açıqlayıb. Tramp qeyd edib ki, yalnız konkret nəticələr əldə olunarsa, məhdudiyyətlər aradan qaldırıla bilər. O, prosesin mərhələli şəkildə həyata keçiriləcəyini bildirib. Açıqlama Fransa Prezidenti Emmanuel Makronla birgə çıxış zamanı səsləndirilib. İranla bağlı iqtisadi qərarların da bu şərtlərə bağlı olacağı vurğulanıb.

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu İran-ABŞ razılaşmasından sonra ilk açıqlamasını verməyə hazırlaşır. İsrail mətbuatının məlumatına görə, o, videomüraciətlə çıxış edəcək. Bu, memorandumun elanından sonra onun ilk ictimai bəyanatı olacaq. Məlumatlara əsasən, İsrail rəhbərliyi razılaşmadan tam razı deyil. Bununla yanaşı, Netanyahunun Donald Trampla açıq qarşıdurmaya getməsi gözlənilmir. Analitiklər onun daha ölçülü mövqe nümayiş etdirəcəyini düşünürlər. Razılaşmanın gələcək taleyi İsraildə geniş müzakirə olunur. Baş nazirin çıxışı diqqətlə izləniləcək.

Donald Tramp İranla əldə olunan razılaşmanın tam imzalandığını bəyan edib. O, bu açıqlamanı Fransanın Evian şəhərində səsləndirib. Trampın sözlərinə görə, Hörmüz boğazı artıq qismən açılıb. ABŞ Prezidenti boğazın cümə gününə qədər tam fəaliyyətə başlayacağını bildirib. O, bunun qlobal enerji bazarları üçün mühüm hadisə olduğunu vurğulayıb. Razılaşmanın mətni hələ ictimaiyyətə təqdim edilməyib. Sənədin detallarının yaxın günlərdə açıqlanacağı gözlənilir. Məsələ Yeddilər Qrupu sammitinin əsas mövzularından biri olaraq qalır.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi İsveçrədəki imza mərasimindən sonra yeni danışıqların keçiriləcəyini açıqlayıb. O bildirib ki, Tehran və Vaşinqton arasında müzakirələr davam edəcək. Nazir danışıqların etimadsızlıq fonunda aparıldığını vurğulayıb. Əraqçi əvvəlki öhdəlik pozuntularının nəzərə alındığını qeyd edib. Onun sözlərinə görə, İran bütün addımlarını ehtiyatla planlaşdırır. Xarici işlər naziri razılaşmanın iqtisadi nəticələrinə xüsusi diqqət çəkib. Tehran ölkə iqtisadiyyatında canlanma yaratmağa çalışır. İran tərəfi danışıqlardan maksimum fayda əldə etməyi hədəfləyir.

ABŞ İran limanlarına tətbiq olunan blokadanın hələ də qüvvədə qaldığını açıqlayıb. Hərbi dairələrin məlumatına görə, məhdudiyyətlər razılaşma imzalanana qədər davam edəcək. İran limanlarına giriş və çıxış istiqamətində nəzarət saxlanılır. ABŞ tərəfi blokadanın vaxtından əvvəl ləğv edilməyəcəyini vurğulayıb. Dəniz nəqliyyatı iştirakçılarına xəbərdarlıq edilib. Onlardan xüsusi göstəriş olmadan məhdudlaşdırılmış marşrutlara daxil olmamaq tələb olunub. Vaşinqton bu addımı razılaşmanın icrasına nəzarət məqsədi ilə izah edir. Tərəflər arasında danışıqların davam etdiyi qeyd olunur.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian İran-ABŞ anlaşmasını şərəfli sənəd kimi dəyərləndirib. O bildirib ki, razılaşma İran və bölgədəki müttəfiq qüvvələr üçün əhəmiyyət daşıyır. Prezident sənəddə yalnız kiçik fikir ayrılıqlarının olduğunu qeyd edib. Bununla yanaşı, həmin məsələlərin detalları açıqlanmayıb. Pezeşkian İranın öz maraqlarını qoruduğunu vurğulayıb. O, İsrailin reaksiyasını da xüsusi qeyd edib. İran lideri bu reaksiyanın ölkəsinin uğur qazandığını göstərdiyini bildirib. Tehranın razılaşmanı müsbət nəticə kimi qiymətləndirdiyi vurğulanıb.