#beynəlxalq ticarət

Küveyt Xarici İşlər Nazirliyi Hörmüz boğazında Əbu-Dabinin Milli Neft Şirkətinə məxsus iki gəmiyə hücumu pisləyib. Nazirlik hadisənin dəniz nəqliyyatının təhlükəsizliyinə ciddi təhlükə yaratdığını bildirib. Küveyt həmçinin hücumun enerji təchizatının sabitliyinə və beynəlxalq ticarətə mənfi təsir göstərə biləcəyini vurğulayıb. Nazirlik bölgədə gərginliyi artıra biləcək bütün hərəkətlərin dayandırılmasını tələb edib. Küveyt beynəlxalq sularda gəmiçilik azadlığına və təhlükəsiz keçid hüququna hörmət edilməsinə çağırıb. Ölkənin Xarici İşlər Nazirliyi Hörmüz boğazının tam və qeyd-şərtsiz açılmasını vacib hesab edir. Küveytin açıqlaması boğazda yaranmış gərginliyin regional və beynəlxalq enerji təhlükəsizliyinə təsiri ilə bağlı narahatlığın artdığını göstərir.

ABŞ-də iki kiçik şirkət Donald Trampın yeni tariflərinə qarşı məhkəməyə müraciət edib. İddia Nyu-Yorkdakı ABŞ Beynəlxalq Ticarət Məhkəməsində qaldırılıb. Şirkətlər tariflərin prezidentin səlahiyyətlərini aşdığını bildirirlər. Onların fikrincə, "məcburi əmək" əsası ilə tətbiq edilən tariflər hər ölkə üzrə ayrıca hüquqi əsaslandırma tələb edir. İddiaçılara əvvəlki tarif işlərində uğur qazanmış hüquq təşkilatı dəstək verir. Məhkəmə müraciətində Trampın əvvəllər qanunsuz sayılmış tarifləri yenidən tətbiq etməyə çalışdığı iddia olunur. İşin nəticəsinin ABŞ-nin ticarət siyasəti üçün əhəmiyyətli hüquqi presedent yarada biləcəyi bildirilir.

Oman Hörmüz boğazının beynəlxalq gəmiçilik üçün açıq qalmasının vacibliyini bəyan edib. Xarici işlər naziri Seyid Bədr bin Həməd Əlbusaidi bu çağırışı Manilada keçirilən beynəlxalq toplantıda səsləndirib. O bildirib ki, beynəlxalq ticarət marşrutlarının təhlükəsizliyi təmin olunmalıdır. Nazir sahilyanı dövlətləri və dəniz yollarından istifadə edən ölkələri məsuliyyətli əməkdaşlığa çağırıb. Malakka və Sinqapur boğazlarındakı əməkdaşlıq modeli nümunə kimi göstərilib. Oman mübahisələrin diplomatik yolla həllini dəstəklədiyini bir daha bəyan edib. Ölkənin regional vasitəçilik rolunu bundan sonra da davam etdirəcəyi vurğulanıb.

Belçika işğal altındakı Fələstin ərazilərindən məhsulların idxalını qadağan edib. Qərar federal hökumətin təsdiqlədiyi yeni tədbirlər paketinə daxildir. Bu addım ötən il əldə olunmuş siyasi razılaşmanın tərkib hissəsi hesab olunur. Qadağa İsrailin Qəzza zolağındakı hərbi əməliyyatlarına cavab olaraq hazırlanıb. Qərarın tətbiq mexanizmi hələ yekunlaşdırılmayıb. Belçika hökuməti yaxın vaxtlarda icra qaydalarını açıqlamalıdır. Qadağanın hansı məhsulları əhatə edəcəyi dəqiqləşdirilir. Addım Avropada Fələstin məsələsinə dair siyasətin sərtləşməsi fonunda atılıb.

Hörmüz boğazında kommersiya gəmilərinin marşrut seçimlərində dəyişiklik baş verir. Dəniz təhlükəsizliyi üzrə analitik Dimitris Maniatis son günlər İran marşrutundan istifadə edən gəmilərin sayının artdığını bildirib. Onun məlumatına görə, üç gün ərzində 26 gəmi İran tərəfinin nəzarət etdiyi keçiddən istifadə edib. Daha 26 gəmi elektron izləmə sistemlərini söndürüb. ABŞ tərəfindən dəstəklənən cənub marşrutunu isə yalnız beş gəmi seçib. Ekspert Hörmüz boğazında vahid sistem əvəzinə rəqabətli keçid mexanizminin yarandığını qeyd edib. Yaponiya hökumətinin İranla razılaşaraq yeddi gəmini çıxardığı bildirilib. Bölgədəki vəziyyət beynəlxalq gəmiçilik üçün yeni risklər yaradır.

Körfəz Əməkdaşlıq Şurası Hörmüz boğazında davam edən gərginliklə bağlı açıqlama verib. Təşkilat bildirib ki, gəmiçiliyə qarşı hücumlar qlobal enerji təhlükəsizliyi və ticarət üçün ciddi risk yaradır. KƏŞ BMT Təhlükəsizlik Şurasını Hörmüz boğazında sərbəst hərəkətin təmin olunması üçün addımlar atmağa çağırıb və İranı hərbi əməliyyatları dayandırmağa tələb edib. Regionda strateji su yolunun təhlükəsizliyi beynəlxalq gündəmin əsas məsələlərindən biri olaraq qalır.

Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının Baş katibi Arsenio Dominqes Hörmüz boğazındakı hücumlardan sonra təmkinə çağırış edib. Onun sözlərinə görə, hazırda Körfəzdə yüzlərlə gəmidə təxminən 6 min dənizçi təhlükəsiz şəkildə bölgəni tərk edə bilmir. Dominqes son iki gündə baş verən hücumların günahsız dənizçilərin həyatını təhlükə altına qoyduğunu bildirib. O, gəmi sahiblərini və operatorları ekipajların təhlükəsizliyi təmin olunana qədər bu marşrutdan istifadə etməməyə çağırıb. Baş katib hadisələrin dənizçilər arasında qorxu və psixoloji gərginliyi artırdığını vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, dənizçilərin təhlükəsizliyi bütün tərəflər üçün əsas prioritet olmalıdır. Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı bölgədə gərginliyin azaldılmasını vacib hesab edir.

ABŞ ilə İran arasında həftəsonu baş verən qarşılıqlı zərbələr və bir ticarət gəmisinə edilən hücum Hörmüz boğazında dəniz daşımalarını zəiflədib. Şənbə günü boğazdan 29, bazar günü isə cəmi 12 yük gəmisi keçib. Halbuki ötən həftə Tehran və Vaşinqton arasında əldə olunmuş ilkin razılaşmadan sonra bu göstərici 70-ə qədər yüksəlmişdi. İranın xəbərdarlığına baxmayaraq, gəmilər müxtəlif marşrutlardan istifadə etməyə davam ediblər. Hücumdan sonra isə gəmi hərəkətində nəzərəçarpacaq azalma müşahidə olunub. Mütəxəssislər bildirirlər ki, izləmə sistemi yalnız ötürücü qurğuları aktiv olan gəmiləri qeydə aldığı üçün faktiki keçidlərin sayı daha çox ola bilər. Bölgədə davam edən gərginlik beynəlxalq dəniz daşımaları üçün riskləri artırır.

UKMTO Yəmən sahilləri yaxınlığında dəniz insidenti barədə məlumat yayıb. Hadisə Ədən şəhərinin şimal-şərqində baş verib. Bir ticarət gəmisinə iki sürətli qayıq yaxınlaşıb. Qayıqlarda silahlı şəxslərin olduğu bildirilir. Gəminin təhlükəsizlik qrupu cavab atəşi açıb. Hücum edən qayıqlar daha sonra ərazini tərk edib. Ekipajın təhlükəsiz olduğu açıqlanıb. Hadisənin səbəbi hələlik müəyyən edilməyib.

ABŞ İran limanlarına tətbiq olunan blokadanın hələ də qüvvədə qaldığını açıqlayıb. Hərbi dairələrin məlumatına görə, məhdudiyyətlər razılaşma imzalanana qədər davam edəcək. İran limanlarına giriş və çıxış istiqamətində nəzarət saxlanılır. ABŞ tərəfi blokadanın vaxtından əvvəl ləğv edilməyəcəyini vurğulayıb. Dəniz nəqliyyatı iştirakçılarına xəbərdarlıq edilib. Onlardan xüsusi göstəriş olmadan məhdudlaşdırılmış marşrutlara daxil olmamaq tələb olunub. Vaşinqton bu addımı razılaşmanın icrasına nəzarət məqsədi ilə izah edir. Tərəflər arasında danışıqların davam etdiyi qeyd olunur.

Yəmən sahilləri yaxınlığında konteyner gəmisinə silahlı hücum cəhdi qeydə alınıb. Böyük Britaniyanın Dəniz Ticarəti Əməliyyatları Mərkəzi hadisə ilə bağlı məlumat yayıb. Məlumata görə, kiçik qayıq gəminin yaxınlığına gəlib. Qayıqdakı şəxslər konteyner gəmisinə atəş açıblar. Daha sonra gəminin göyərtəsinə çıxmağa cəhd göstərilib. Hadisənin nəticələri barədə əlavə məlumat açıqlanmayıb. Bölgədə təhlükəsizlik tədbirləri gücləndirilib. Hadisə dəniz nəqliyyatı ilə bağlı riskləri bir daha gündəmə gətirib.