#İran-MAQATE münasibətləri

İran Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ ilə mümkün aralıq razılaşma barədə yayılan məlumatları əsassız adlandırıb. Sözçü ABŞ nümayəndəsi Stiv Uitkof tərəfindən İranın nüvə silahı əldə etməyə yaxın olduğu barədə səsləndirilən fikirləri də rədd edib. Onun sözlərinə görə, ABŞ rəsmilərinin ziddiyyətli bəyanatları yeni deyil və bu məsələyə qiyməti İran ictimaiyyəti və regional siyasi dairələr verməlidir.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi çərşənbə axşamı Moskva şəhərinə səfər edib. Səfər ölkənin Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) ilə münasibətlərindəki böhran və Qərb ilə nüvə sazişi ətrafındakı davam edən fikir ayrılıqları fonunda baş tutub. Əraqçinin gəlişindən əvvəl Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov İran dövlət mediasına bildirib ki, MAQATE İranla işləyərkən neytral mövqe nümayiş etdirməlidir. Lavrov qeyd edib ki, MAQATE iyun ayında ABŞ və İsrailin İranın nüvə obyektlərinə endirdiyi zərbələri pisləməyib, baxmayaraq ki, agentliyin həmin obyektləri nəzarətdə saxlamaq səlahiyyəti var idi. Onun sözlərinə görə, bu addım bütün qayda və normaların açıq pozulması idi və İAEƏ-nin fəaliyyəti İranda heç kimi razı salmayıb.

İranın Nüvə Enerjisi Təşkilatının (AEOI) rəhbəri Məhəmməd İslami ölkənin mülki nüvə proqramını inkişaf etdirməyə davam edəcəyini bildirərək, eyni zamanda Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) çərçivələrinə tam riayət edəcəyini vurğulayıb. Bu, Tehran fəaliyyətləri ilə bağlı siyasi səbəblərlə irəli sürülə biləcək ittihamlardan çəkinmək məqsədi daşıyır. İslami, müasir dünyada “cangüdümlü qanun və ikili standartlar”ın hökm sürdüyünü qeyd etsə də, MAQATE-nin BMT-yə tabe olan bir qurum olduğunu bildirərək, İranın “qaydaları pozmaq iddialarından qorunmaq üçün çərçivələrə riayət etməsinin vacib” olduğunu bildirib.

İranın Xarici İşlər naziri Abbas Əraqçi bildirib ki, ölkənin nüvə obyektlərinin yoxlanılması üçün yeni çərçivə və protokolların yaradılması zəruridir. Əraqçi Fransada verdiyi müsahibədə bildirib ki, MAQATE-nin son qərarında İranın bombalanmış nüvə obyektlərinə yaxınlaşma riskləri nəzərə alınmayıb. Onun sözlərinə görə, zədələnmiş obyektlərin yoxlanılması hazırda təhlükəlidir, çünki amerikalıların yeni hücum riski, partlamamış sursat və radioaktiv və kimyəvi çirklənmə təhlükəsi mövcuddur.

İran İslam Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi, Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (IAEA) İdarə Heyətinin (BoG) İranın sülh məqsədli nüvə proqramı ilə bağlı qəbul etdiyi qətnaməni qanunsuz və əsassız adlandırıb. Nazirliyin bəyanatında qətnamənin ABŞ, Almaniya, Fransa və Böyük Britaniyanın təzyiqi ilə qəbul edildiyi qeyd olunub. Qətnamə 20 noyabr 2025-ci il tarixində üç Avropa ölkəsi (Fransa, Böyük Britaniya, Almaniya) tərəfindən ABŞ-ın dəstəyi ilə irəli sürülüb və 19 səs lehinə, 12 bitərəf və 3 əleyhinə olmaqla qəbul edilib.

İran, sentyabr ayında Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) ilə imzaladığı və əməkdaşlığın bərpasını nəzərdə tutan Qahirə Anlaşmasını rəsmən ləğv etdiyini açıqlayıb. İranın Xarici İşlər naziri Abbas Əraqçi, İngiltərə, Fransa, Almaniya və ABŞ-ın MAQATE İdarə Heyətinə Tehran əleyhinə qərar layihəsi təqdim etməsindən sonra bu açıqlamanı verib. Əraqçi bildirib ki, qərar layihəsini təqdim edən ölkələr İranın yaxşı niyyətini nəzərə almadan MAQATE-nin etibarlılığına və müstəqilliyinə xələl vurublar və agentlik ilə İran arasındakı əməkdaşlıq prosesini pozublar. O, eyni zamanda, sentyabr ayında MAQATE ilə imzalanan əməkdaşlıq anlaşmasının artıq qüvvədə olmadığını vurğulayıb.

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) İdarə Heyəti İranın nüvə obyektləri və zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları ilə bağlı məlumat və giriş tələblərini əhatə edən qətnaməni qəbul edib. Qətnamə Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya (E3) ilə ABŞ tərəfindən təqdim olunub və İranın son 5 aydır MAQATE tərəfindən yoxlanılmayan zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının ciddi narahatlıq doğurduğu vurğulanıb.

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) baş direktoru Rafael Mariano Qrossi Əlcəzairi “dost ölkə” və “Afrika qitəsində əsas tərəfdaş” adlandırıb. O, MAQATE ilə Əlcəzair arasında uzun illər davam edən əməkdaşlığı yüksək qiymətləndirərək, ölkənin mülki nüvə texnologiyaları sahəsində əldə etdiyi mühüm nailiyyətləri vurğulayıb.

İran xarici işlər naziri Abbas Əraqçi, ölkənin zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının İsrail və ABŞ tərəfindən iyun ayında həyata keçirilən hücumlarda zərbə alan nüvə obyektlərinin dağıntıları altında qaldığını açıqlayıb. Nazirin sözlərinə görə, qiymətləndirmə başa çatdıqdan sonra hesabat İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasına təqdim ediləcək və ölkənin təhlükəsizlik maraqları nəzərə alınaraq növbəti addımlar barədə qərar veriləcək.

İranın xarici işlər naziri Seyyid Abbas Əraqçi, Avropa üçlüyü (E3) — Fransa, Almaniya və Böyük Britaniyanın ABŞ və İsrailin son hərbi təcavüzünü görməzdən gəlməsini “məsuliyyətsiz və əsassız yanaşma” adlandırıb. O, İranın Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsi (NPT) çərçivəsində xalqının hüquqlarını və maraqlarını qorumaq öhdəliyini vurğulayıb və BMT-dən, eləcə də üzv dövlətlərdən İranın dinc nüvə obyektlərinə qarşı qanunsuz hücumları qəti şəkildə pisləmələrini tələb edib.