#İslam irsi

Müsəlman dünyanın Qərb bölgələrində, xüsusilə də Əndəlüsdə tibb sahəsinin inkişafı İslam sivilizasiyasının ən diqqətçəkən elmi nailiyyətlərindən biri olmuşdur. Müsəlman İspaniyasının ilk əsrlərində həkim olmaq istəyən alimlər daha geniş elmi biliklər əldə etmək üçün Bağdad, Qahirə, Şam və hətta İran kimi böyük elm mərkəzlərinə səyahət edirdilər. Müxtəlif regionlar arasında siyasi çətinliklər və müharibələr mövcud olsa da, İslamın Peyğəmbər dövründən etibarən qoyduğu ümumbəşəri dəyərlər elmin sərhəd tanımamasını təmin etmişdir.

Şeyx Səlahəddin Həsən Naxçıvani Azərbaycanın tanınmış təsəvvüf şeyxlərindən olmuşdur. O, hicri 603-cü (1206-cı) ildə Naxçıvanda dünyaya gəlmişdir. Yeniyetməlik çağlarında atasını itirən Səlahəddin Naxçıvani anası və qardaşı ilə birlikdə Azərbaycanın Xoy şəhərinə köçərək orada məskunlaşmışdır. 23 yaşında ikən anasını da itirmişdir. Bundan iki il sonra, 1231-ci ildə, moğol noyanı Cormağunun Azərbaycanın işğalı zamanı Şeyx Səlahəddin Naxçıvani moğollara əsir düşmüşdür. Təxminən yeddi il əsirlikdə qaldıqdan sonra azadlığa buraxılmış və bundan sonra doqquz il Bolqar ölkəsində yaşamışdır. Məhz bu səbəbdən o, “Bulğari” nisbəsi ilə tanınmışdır. Bu dövrdə təsəvvüfə meyl göstərmiş və mənəvi axtarışlara yönəlmişdir.

İslam hüquq təfəkkürünün köklərinə endiyimizdə, tarixi inkişafda həlledici olan ilk ayrımın əvvəlcə coğrafi əsaslara söykəndiyini görürük: Əhl-i Hicaz və Əhl-i İraq. Təbii ki, bu bölünmə öz daxilində həm bəlli bir sosyal fərqlilik və buna müvafiq üslub fərqliliyini əks edirməkdə idi. Məhz buna görədə bir müddətdən sonra bu ayrım coğrafi xüsusiyyətindən uzaqlaşaraq yerini metodoloji bir kimliyə vermişdir. Bu metodoloji ayrımın iki əsas axını isə Əhl-i Hədis və Əhl-i Rəy kimi formalaşmışdır.

Müsəlman düşüncə adamlarından biri nə gözəl deyibdir. Müsəlmanların yüksəlişi islamın yüksəlişinə bağlıdır. İslamın yüksəlişi isə nə xilafətin qurulmasıdır, nə də müsəlmanların vahid dövlətdə birləşməsi ilə bağlı deyildir. İslamın yüksəlişi onun anlayışlarının yüksəlişi ilə bağlıdır.

Onlar kimlərinsə mülkiyyətində olan insanlar və kölələr idi. Məmlüklərin əksəriyyəti qara dərili afrikalılar, qəbilələrarası döyüşlərdə əsir alınanlar və yoxsulluq səbəbilə özlərini könüllü şəkildə köləliyə verənlərdən ibarət olurdu. Hətta bəzi insanlar aclıq və ehtiyac üzündən öz uşaqlarını da köləliyə verirdilər.

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan İstanbul Konqres Mərkəzində keçirilən 41-ci İSEDAK Toplantısının açılış mərasimində çıxış edib. O, çıxışında Sudandakı mülki əhaliyə qarşı törədilən qırğınlara sərt reaksiya göstərərək İslam dünyasını həmrəyliyə çağırıb. Prezident bildirib ki, hazırda İslam aləmi vicdan, iradə və dərin düşüncə baxımından çox çətin bir sınaq dövründən keçir. “Bu dövrdə bir-birimizə daha sıx bağlı olmalı, hamımızı maraqlandıran problemlərin üzərinə qətiyyət və soyuqqanlılıqla getməliyik.” - deyə Ərdoğan qeyd edib.

XI əsrin elmi mühitində öz izini qoyan azərbaycanlı tarixçi alimlərdən biri idi. Onun qələmə aldığı əsərlər təkcə faktların toplandığı mənbə deyil, həm də keçmiş sivilizasiyaların ruhunu yaşadan tarixi yaddaşdır. Əl-Azərinin fars dilində yazdığı “Müxtəsər ələ Təbəqatü’l-Müluk” və “Əxbaru Müluki-Əcəm və Xüləfa” əsərləri xüsusilə qiymətləndirilir.