İran müharibəsi dünya neft bazarında qiymətlərin artmasına səbəb olub. Münaqişə fevral ayından bəri davam edir. Benzin və yanacaq qiymətləri bir çox ölkələrdə yüksəlib. Təchizat şoku Hörmüz boğazı üzərindən neft nəqlini çətinləşdirib. Bu boğaz dünya neft ticarətində əsas marşrutdur. Qiymət artımı qlobal inflyasiyanı artırır. İstehlakçılar benzinə daha çox pul ödəyirlər. Analitiklər qiymətlərin daha da yüksələ biləcəyini bildirirlər.

ABŞ və İran arasında zərif atəşkəs mövcuddur, lakin aşağı intensivlikli qarşıdurma davam edir. Son günlər tərəflər arasında daha ciddi münaqişələr müşahidə olunub. Danışıqlar hələ də davam edir, amma hər iki tərəf güclü mövqedən razılaşma əldə etməyə çalışır. ABŞ hesab edir ki, təzyiqi artıraraq üstün mövqedən danışıq apara bilər. İran Hörmüz boğazında gəmiçilik blokadası ilə qlobal iqtisadiyyata təzyiq göstərir. Onlar daha yaxşı razılaşma üçün mövqedən geri çəkilmək istəmir. Strategiya bir çox ölkələrdə iqtisadi təsir yaradıb. ABŞ-da inflyasiya son üç ilin ən yüksək səviyyəsinə çatıb.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp bildirib ki, Hörmüz boğazından 100 milyon bareldən çox neft artıq keçib. O vurğulayıb ki, ABŞ hərbi qüvvələri neft tankerleri və digər gəmiləri təhlükəsiz keçirmək üçün gizli əməliyyat aparıb. Tramp qeyd edib ki, 200-dən çox ticarət gəmisi boğazdan təhlükəsiz şəkildə keçib və boğazın nəzarəti ABŞ-da yerləşir, İranın deyil. Prezidentin iddiaları hələ rəsmi sənədlərlə təsdiqlənməyib, lakin bu açıqlama qlobal enerji bazarına və region təhlükəsizliyinə dair ciddi narahatlıq doğurur.

Fransa Prezidenti Emmanuel Makron Misir, Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri liderlərinin növbəti həftə Fransada keçiriləcək G7 sammitinə dəvət olunacağını bildirib. Sammitin əsas mövzusu İranla münaqişənin sona çatdırılması üzrə danışıqlar və Hörmüz boğazındakı gərgin vəziyyət olacaq. Prezident Makron vurğulayıb ki, Hörmüz boğazındakı pozuntular qlobal iqtisadiyyata ciddi təsir göstərir, xüsusilə yanacaq qiymətlərinin artmasına səbəb olub. Sammit çərçivəsində həmçinin regiondakı təhlükəsizlik və enerji sabitliyi məsələləri müzakirə ediləcək.

May ayının sonunda Avropaya iki milyon barel neft daşıyan ilk tanker Hörmüz boğazından yola çıxıb. Advantage Victory adlı Marşal adaları bayraqlı tanker əvvəlcə məqsəd yerini açıqlamayıb, lakin sonra Rotterdam limanına gedəcəyi məlum olub. Tanker fevralın sonunda Basra limanından yüklənmiş və hazırda Madagaskar sahilləri yaxınlığındadır. Bu, fevralın sonundan başlayan müharibədən sonra Avropaya yola çıxan ilk neft yükü kimi tarixə düşür. Kpler məlumatına görə, 1 martdan bəri Hörmüz boğazından 103 neft tankeri keçərək cəmi 185 milyon barel neft daşımışdır. Bu hadisə həm regional, həm də qlobal enerji bazarları üçün əhəmiyyətlidir.

Tehran Universitetinin professoru Fuad İzadi ABŞ-ın İranın cənubundakı radar və raket obyektlərinə etdiyi hücumların İranın qərarvermə prosesinə ciddi təsir göstərməyəcəyini bildirib. O qeyd edib ki, İran Hörmüz boğazının nəzarətini öz əllərində saxlamaq istəyir və bunun üçün lazım olan hər hansı qiyməti ödəməyə hazırdır. İranın uzunmüddətli ABŞ və İsraillə qarşıdurmasında Pers Körfəzi yaxınlığındakı hərbi obyektlər olmadan da strateji üstünlük əldə etmək mümkündür. Professor bildirib ki, Hörmüz boğazının bağlanması məsələsinin həlli yalnız siyasi danışıqlar və diplomatik yollarla mümkündür. ABŞ müvəqqəti hərbi uğur əldə edə bilər, amma uzunmüddətli hədəflərə yalnız hərbi vasitələrlə çatmaq mümkün deyil. Bu açıqlamalar region təhlükəsizliyi və diplomatik həll yollarının vacibliyini önə çıxarır.

ABŞ Hörmüz boğazında gəmilərə yönələn təhdidi məhdud zərbələrlə azaltmağa çalışır. Apache helikopterlərinin vurulması İran tərəfindən ABŞ-ın gəmilərə dəstək əməliyyatlarına qarşı açıq siqnaldır. Təhlükəsizlik analitikləri qeyd edir ki, sadəcə raket batareyaları və dron buraxılış məntəqələrinin məhv edilməsi boğazın tam nəzarət altına alınması üçün kifayət deyil. Məhdud zərbələr gəmilərə təhdidi azaltmaq və təhlükəsizliyi artırmaq məqsədi daşıyır. Analitik Pustzay vurğulayıb ki, ən təhlükəli dronlar boğazın sahilindən birbaşa buraxılanlardır və uzaqdan buraxılan dronlar daha asanlıqla qarşısı alınır. Bu addımlar ABŞ-ın dəniz nəqliyyatının təhlükəsizliyini təmin etmək və regionda gərginliyin artmasının qarşısını almaq üçün atdığı tədbirlərdir.

İran parlamentinin Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin sözçüsü İbrahim Rzayi Minab qız məktəbində baş verən hücumu və nəticəsində 160-dan çox qızın həlak olmasını qətiyyətlə pisləyib. Azervoice xəbər verir ki, o, ABŞ-ın Hörmüz boğazında baş verən Apach helikopter qəzasına görə İranı günahkar göstərməsini tənqid edib və vurğulayıb ki, Minab məktəb faciəsindən artıq 102 gün keçməsinə baxmayaraq, araşdırmalar hələ də davam edir. Ebrahim Rzayi uşaqların müdafiəsinin vacibliyini qeyd edib və beynəlxalq təşkilatları diqqətli olmağa çağırıb.

ABŞ ordusunun gecə saatlarında İranın cənub bölgələrinə təşkil etdiyi hava hücumlarına cavab olaraq, İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) regional miqyasda irihəcmli əks-həmlə əməliyyatına başladığını elan edib. Rəsmi Tehran ABŞ-a məxsus və ya Birləşmiş Ştatların istifadəsində olan cəmi 21 strateji hərbi obyektin raket və PUA-larla vurulduğunu bəyan edib.

ABŞ Enerji Katibi Kris Rayt Hörmüz Boğazı vasitəsilə gəmi hərəkətinin artdığını və bunun əhəmiyyətli olduğunu bildirib. İranın su yolunu faktiki olaraq bağlamasına baxmayaraq, hərəkət davam edir. Rayt əlavə edib ki, müharibə bitdikdən sonra enerji axınının əvvəlki normal səviyyəsinə qayıtması bir neçə ay vaxt alacaq. Bu, regionda enerji təhlükəsizliyi və beynəlxalq ticarət üçün ciddi əhəmiyyət daşıyır.

London Kral Kollecinin beynəlxalq təhlükəsizlik üzrə müəllimi Rob Geyst Pinfoldun qiymətləndirməsinə görə, İran hazırda “nə müharibə, nə də tam sülh” kimi xarakterizə edilə biləcək yeni mərhələyə daxil olur. Ekspert hesab edir ki, Tehran bu mərhələdə daha ehtiyatlı davranır və mövcud vəziyyəti diqqətlə izləyir. Onun fikrincə, İran sanksiyaların ləğvi üçün tələsik danışıqlara qayıtmağa çalışmır, ABŞ isə əksinə, diplomatik razılaşmanın əldə olunmasında maraqlı görünür. Pinfold həmçinin Vaşinqtonun son açıqlamalarında fərqli mesajların yer aldığını və bunun müəyyən qeyri-müəyyənlik yaratdığını qeyd edib. Ekspertin fikrincə, İsrail rəhbərliyi də həm daxili siyasi amilləri, həm də beynəlxalq münasibətləri nəzərə almağa məcburdur. O hesab edir ki, genişmiqyaslı müharibə riskinin azalmasına baxmayaraq, bölgədə davamlı sülhün təmin olunması üçün hələ də ciddi siyasi maneələr mövcuddur.

Avropa İttifaqı Hörmüz boğazında gəmiçilik təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlar fonunda İranın hərbi qurumlarından birinə və iki İran vətəndaşına qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edib. Rəsmi açıqlamaya əsasən, qərar dəniz nəqliyyatının sərbəst hərəkətinə təhlükə yaradan fəaliyyətlərlə bağlı irəli sürülən iddialara əsaslanır. Sanksiyalar İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Hörmüzqan əyaləti üzrə komandanlığını, eləcə də iki iranlı rəsmiyi əhatə edir. Avropa İttifaqı bu addımı yeni sanksiya mexanizmi çərçivəsində atdığını və bunun ilk belə qərar olduğunu vurğulayıb. Dünya neft daşımalarının mühüm hissəsinin keçdiyi Hörmüz boğazında baş verən hadisələr qlobal enerji bazarları tərəfindən yaxından izlənilir və bölgədəki hər hansı gərginlik beynəlxalq iqtisadiyyata təsir göstərə biləcək amillərdən biri hesab olunur.