Hörmüz boğazında gəmilər İranın xəbərdarlıqlarına baxmayaraq Omanın müəyyən etdiyi marşrutdan istifadə etməyə davam edirlər. İyunun 29-dan bəri bu marşrutla 21 gəmi, o cümlədən neft tankerləri boğazdan keçib. İran-Oman Birgə Komitəsi gəmiçilik hərəkətinin idarə olunması ilə bağlı fəaliyyət göstərir. Oman marşrutun Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı ilə əlaqələndirildiyini bildirib. Yeni keçid xətti Musəndəm yarımadası yaxınlığından keçir və gəmilər üçün daha qısa, ödənişsiz yol təqdim edir. İran isə yalnız özünün təsdiqlədiyi marşrutların istifadə edilməsini istəyir. Hörmüz boğazında gəmiçilik təhlükəsizliyi regionun əsas gündəm mövzularından biri olaraq qalır.

ABŞ ilə İran arasında Dohada davam edən danışıqlarda Tehranın əsas tələbləri açıqlanıb. Məlumata görə, Qətər və Pakistan vasitəçilik prosesinə texniki dəstək verir. İran anlaşma memorandumunun beş əsas müddəasının tam icrasını növbəti mərhələnin əsas şərti hesab edir. Tehran, həmçinin dondurulmuş vəsaitlərinin Mərkəzi Bankın istifadəsinə verilməsini tələb edir. Mənbənin sözlərinə görə, İran Hörmüz boğazında təhlükəsiz gəmiçiliyə təminat verməyə hazır olduğunu bildirir. Bununla yanaşı, ölkə Nüvə Silahının Yayılmaması Müqaviləsinə sadiqliyini və Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi ilə əməkdaşlığı davam etdirdiyini vurğulayır. Danışıqların nəticəsi ilə bağlı hələlik rəsmi açıqlama verilməyib.

ABŞ-nin sabiq diplomatı Coi Hud İranın Körfəz ölkələrinə siyasi mesaj verməyə çalışdığını iddia edib. Onun sözlərinə görə, Tehran anlaşma memorandumunu Hörmüz boğazı üzərində təsir imkanlarının göstəricisi kimi təqdim edir. Hud hesab edir ki, memorandumun mətnində müxtəlif cür şərh oluna bilən ifadələr yer alır. O bildirib ki, İran qarşıdurmanı regional müstəviyə çıxarmağa çalışır. Sabiq diplomat Omanın ərazi sularında hücuma məruz qalan gəminin Qətər neftini daşıdığını xatırladıb. Onun fikrincə, bununla Qətər və Omana da təzyiq göstərilməsi hədəflənib. Hudun səsləndirdiyi fikirlər onun şəxsi siyasi qiymətləndirməsidir.

Beynəlxalq gəmiçilik təşkilatları Hörmüz boğazını hələ də müharibə zonası hesab edir. Bu qərar ötən həftə iki gəminin hücuma məruz qalmasından sonra qəbul olunub. Təşkilatlar bölgədə təhlükənin davam etdiyini və vəziyyətin dəyişkən olduğunu bildirirlər. Hörmüz boğazı ən azı iyulun 9-dək "müharibə əməliyyatları bölgəsi" statusunda qalacaq. Bu status dənizçilərin ikiqat əməkhaqqı almasını və əlavə təminatlardan istifadə etməsini nəzərdə tutur. Nəticədə gəmiçilik şirkətlərinin xərcləri artır. Fevralın 28-dən bəri bölgədə azı 14 dənizçi həlak olub, 40-dan çox gəmi hücuma məruz qalıb.

Tehran Universitetinin professoru Zöhrə Xərəzmi ABŞ ilə İran arasında danışıqların gələcəyinin Vaşinqtonun memorandum üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməsindən asılı olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, Hörmüz boğazı ilə bağlı ciddi irəliləyiş üçün əvvəlcə razılaşmanın maddələri icra edilməlidir. Professor hazırda təşəbbüsün ABŞ tərəfində olduğunu vurğulayıb. O qeyd edib ki, İran Dohadakı görüşləri yüksək səviyyəli siyasi danışıqlar hesab etmir. Tehranı görüşlərdə xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi təmsil edir. Müzakirələr əsasən texniki məsələlərə və dondurulmuş vəsaitlərin azad edilməsinə yönəlib. Tərəflərin mövqelərində hələ də ciddi fikir ayrılıqları qalır.

İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf bildirib ki, İran və ABŞ arasında imzalanmış anlaşma memorandumuna əsasən, Hörmüz boğazından keçid yalnız 60 gün müddətində ödənişsiz olacaq və Tehran bu strateji su hövzəsindəki suveren hüquqlarından geri çəkilməyəcək.

Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının baş katibi Arsenio Dominges Hörmüz boğazında məcburi keçid ödənişlərinin beynəlxalq hüquqa uyğun olmadığını bildirib. O, təhlükəsizlik tədbirlərinin maliyyələşdirilməsi üçün könüllü fond yaradılmasını təklif edib. Dominges bu məsələni Oman rəsmiləri ilə müzakirə etdiyini açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, Malakka və Sinqapur boğazlarında tətbiq olunan model Hörmüz üçün nümunə ola bilər. Həmin mexanizm könüllü maliyyə töhfələri hesabına fəaliyyət göstərir. Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı müxtəlif variantları üzv dövlətlərin müzakirəsinə çıxarmağı planlaşdırır. Məqsəd regiondakı gərginlik fonunda təhlükəsiz gəmiçiliyin təmin edilməsidir.

Hörmüz boğazında gəmiçiliyin tam bərpası üçün minatəmizləmə işləri davam edir. ABŞ ilə İran arasında imzalanmış çərçivə sazişi İranın 30 gün ərzində dəniz minalarını təmizləməsini nəzərdə tutur. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, gəmi hərəkəti artsa da, müharibədən əvvəlki səviyyəyə qayıtmaq vaxt aparacaq. Gəmiçilik şirkətləri və sığorta qurumları boğazda risklərin hələ də yüksək olduğunu bildirirlər. Dəniz minaları müxtəlif üsullarla işə düşə bildiyi üçün onların aşkarlanması və zərərsizləşdirilməsi mürəkkəb proses hesab olunur. Bu işdə xüsusi gəmilər, sonar avadanlıqları və pilotsuz sualtı vasitələrdən istifadə edilir. Minatəmizləmə boğazda təhlükəsiz gəmiçiliyin təmin olunması üçün əsas mərhələlərdən biri sayılır.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai Hörmüz boğazında minaların təmizlənməsi ilə bağlı üçüncü tərəflərin iştirakına ehtiyac olmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, bu məsələ artıq anlaşma memorandumunda öz əksini tapıb. Tehran mövcud mexanizmlərin kifayət etdiyini və əlavə müdaxiləyə ehtiyac görmədiyini vurğulayıb. Açıqlama Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun Hörmüz boğazında birgə minatəmizləmə təşəbbüsü ilə bağlı bəyanatından sonra verilib. Makron dəniz marşrutlarının təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün tərəfdaşlarla əməkdaşlıq ediləcəyini açıqlamışdı. İran isə bu məsələnin yalnız mövcud razılaşmalar çərçivəsində həll edilməli olduğunu bildirir. Tərəflərin mövqeləri bu məsələdə fərqli olaraq qalır.

BMT-nin Ticarət və İnkişaf üzrə qurumu Hörmüz boğazındakı böhranın qlobal iqtisadiyyata təsiri ilə bağlı yeni hesabat yayıb. Hesabatda bildirilib ki, boğazın yenidən açılması enerji bazarlarında müəyyən sabitlik yaratsa da, həssas ölkələr ərzaq və yanacaq qiymətlərinin artımından uzun müddət təsirlənə bilər. Qurum təchizat zəncirlərinin tam bərpasının vaxt aparacağını vurğulayıb. Məlumata görə, nəqliyyat və ərzaq sistemlərinin normallaşması enerji bazarlarından daha gec baş verəcək. Hörmüz boğazında 100 gündən artıq davam edən fasilələr qlobal ticarətə ciddi təsir göstərib. Dünyada neft və təbii qaz daşımalarının mühüm hissəsi bu marşrutdan həyata keçirilir. BMT mövcud vəziyyətin xüsusilə həssas iqtisadiyyatlar üçün risk yaratmağa davam etdiyini bildirib.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai Hörmüz boğazında minaların təmizlənməsi ilə bağlı xarici müdaxiləyə ehtiyac olmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, kənar qüvvələrin bu prosesə qoşulması vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirə bilər. Bəqayi iddia edib ki, belə müdaxilələr xoş niyyət daşımır və gərginliyi artıra bilər. O qeyd edib ki, məsələ ABŞ ilə İran arasında imzalanmış anlaşma memorandumunda nəzərdə tutulub. Sözçünün fikrincə, mövcud razılaşma çərçivəsində problemin həlli üçün kifayət qədər mexanizmlər var. Buna görə də bölgədə əlavə xarici iştirakın zəruri olmadığı vurğulanıb. İran bu məsələdə öz mövqeyini bir daha təsdiqləyib.

Qətər Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ və İran arasında danışıqların gedişi ilə bağlı yeni açıqlama yayıb. Bildirilib ki, İrana məxsus dondurulmuş maliyyə vəsaitlərinin azad olunması danışıqların nəticəsindən asılıdır. Nazirliyin sözçüsü Hörmüz boğazında yaranmış son gərginlik zamanı ABŞ və İran arasında əlaqə xəttindən istifadə olunduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, bu mexanizm qarşıdurmanın böyüməsinin qarşısını almağa kömək edib. Qətər eyni zamanda Omanla birlikdə Hörmüz boğazından gəmilərin təhlükəsiz keçidinin təmin olunması istiqamətində əlaqələndirmə aparır. Rəsmi Doha boğazda sərbəst gəmiçiliyin qorunmasını əsas prioritetlərdən biri hesab edir. Bu istiqamətdə diplomatik səylərin davam etdirildiyi bildirilib.