#ABŞ və İsrailin İran siyasəti

ABŞ Prezidenti Donald Tramp "Politico" nəşrinə verdiyi müsahibədə fevralın 28-dən bəri davam edən İran-İsrail-ABŞ münaqişəsi ilə bağlı mühüm açıqlamalar verib. Trampın sözlərinə görə, İranın silah və raket potensialı ciddi şəkildə zəifləyib və hərbi resursları tükənməkdədir. Tramp bildirib ki, münaqişə bir neçə günə başa çata bilər və ya 4-5 həftə davam edə bilər. O, ABŞ-ın mühimmat ehtiyatlarının "sınırsız" olduğunu və müdafiə sənayesi şirkətlərinin fövqəladə vəziyyət rejimində istehsalı artırdığını vurğulayıb. "İranın raket buraxılış qurğuları bitmək üzrədir, bizim isə istehsal gücümüz bərpa olunur" – deyə Tramp əlavə edib.

Avropa İttifaqı (Aİ) Komissiyası Yaxın Şərqdə artan gərginliklə bağlı rəsmi bəyanat yayaraq, Tehranı regiondakı siyasətində köklü dəyişikliklər etməyə çağırıb. Aİ Komissiyasının Xarici Əlaqələr üzrə sözçüsü Anuar El Anuni gündəlik mətbuat konfransında bildirib ki, bütün region uzanan müharibədən ciddi zərər görə bilər. Sözçü qeyd edib ki, Aİ hər zaman diplomatik həll yolunu dəstəkləyib və İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını alacaq qalıcı həll üçün bütün diplomatik vasitələrdən istifadə etməyə davam edəcək. "Biz tərəfdaşlarımızla yaxın təmasdayıq, lakin Tahranın da davranışlarını səmimi şəkildə dəyişməsi zəruridir" – deyə o əlavə edib.

İsrailin müdafiə naziri İsrael Kats, ABŞ ilə ortaq şəkildə İrana qarşı başlatdıqları hücumların "lazım olduğu müddətcə" davam edəcəyi ilə hədələyib. Katsın sözlərinə görə, gecə saatlarında İsrail ordusu Tehranın strateji hədəflərini uğurla vurub. Nazir Kats sosial media hesabında etdiyi açıqlamada, İranın raket buraxılış gücünə və strateji infrastrukturuna ciddi zərər vurduqlarını iddia edib. O, bu əməliyyatların məqsədini belə izah edib: İranın hərbi potensialını məhv etmək, nüvə silahı və raket istehsalını dayandırmaq, həmçinin İran xalqının rejimi devirməsi üçün zəruri şərait yaratmaq. Kats həmçinin əlavə edib ki, İrandan sonra əsas diqqət Livana yönəldiləcək.

İran Qızıl Aypara Cəmiyyətinin son məlumatına görə, ABŞ və İsrail koalisiyasının həyata keçirdiyi hava hücumlarında həyatını itirənlərin sayı daha 232 nəfər artaraq 787-yə çatıb. Bombardmanların miqyası genişləndikcə sivil itkilərin sayı sürətlə artmaqda davam edir. "Mehr" xəbər agentliyinin yaydığı məlumata əsasən, hücumlar zamanı Həmədan şəhəri başda olmaqla, bir çox mülki yaşayış məntəqəsi birbaşa hədəfə alınıb. Dağıntılar altında qalan çox sayda binanın yerlə-yeksan olduğu, xilasetmə işlərinin isə davam etdiyi bildirilir. Saatlar keçdikcə sivil itkilərin real miqyası daha da aydınlaşır.

İran lideri Ayetullah Əli Xameneyinin ABŞ və İsrailin hərbi hücumları nəticəsində həlak olmasından sonra ölkənin yeni rəhbərinin seçilməsi məsələsi gündəmə gəlib. Ekspertlər Şurasının (Məclis-i Xübreqan) üzvü Ayetullah Əli Müəllimi bildirib ki, yeni liderin müəyyənləşdirilməsi prosesi uzun çəkməyəcək. İran Tələbələr Xəbər Agentliyinə (ISNA) danışan Müəllimi vurğulayıb ki, seçiləcək şəxs "İmam Mehdinin naibi" statusunda fəaliyyət göstərəcək qədər elmli və düşməndən qorxmayan cəsur bir fəqih olmalıdır. O, həmçinin qeyd edib ki, liderin seçimində siyasi yönümlər və partiyalar deyil, dini meyarlar və şura üzvlərinin birgə rəyi əsas götürüləcək.

Səhər saatlarında İsrail döyüş təyyarələri İranın paytaxtı Tehranın müxtəlif bölgələrini hədəf alıb. Yerli medianın yaydığı məlumata görə, İsfahan şəhərində də güclü partlayış səsləri eşidilib. Hücumların şəhərin konkret hansı nöqtələrinə edildiyi barədə hələlik rəsmi açıqlama verilməyib. Fevralın 28-dən etibarən İsrail və ABŞ-ın İrana qarşı başlatdığı hərbi əməliyyatlar genişlənməkdə davam edir. İran tərəfi bu hücumlara cavab olaraq İsraillə yanaşı, ABŞ bazalarının yerləşdiyi Qətər, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Bəhreyn kimi ölkələrdəki müəyyən hədəfləri vurduğunu açıqlayıb.

Səudiyyə Ərəbistanı ölkədəki Prins Sultan hava bazası yaxınlığında 5 pilotsuz uçuş aparatının (PUA) məhv edildiyini bildirib. Səudiyyə Ərəbistanı Müdafiə Nazirliyinin sözçüsü general-mayor Turki əl-Maliki verdiyi açıqlamada, Prins Sultan hava bazası yaxınlığında "5 düşmən PUA-sının" qarşısının alındığını və məhv edildiyini qeyd edib. Maliki açıqlamasında başqa təfərrüatlara yer verməyib.

İran İslam İnqilabı Keşikçilər Korpusu (SEPAH), İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahunun ofisinə və İsrail Hərbi Hava Qüvvələri komandanlığının mənzil-qərargahına zərbələr endirildiyi barədə məlumat yayıb. Bu hücumlar İranın "Doğru vəd 4" əməliyyatının 10-cu mərhələsi çərçivəsində "Xeybər" raketləri ilə icra olunub. Mənbələr qeyd edir ki, İranın İsrail ərazisinə yönəlmiş raket hücumlarında əsas hədəflər strateji hökumət binaları olub.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı həyata keçirdiyi birgə hücumlardan sonra Tehranın cavab addımları və artan geosiyasi risklər qlobal enerji bazarlarında qiymətlərin kəskin yüksəlməsini bərabərində gətirib. ABŞ Prezidenti Donald Trampın 27 fevralda verdiyi açıqlamada, 26 fevralda başlayan nüvə danışıqlarında İranın "xoşniyyətli və açıq" mövqe nümayiş etdirmədiyini bildirərək prosesdən narazılığını ifadə etməsi bazarlarda risk qavrayışını gücləndirib. Həmin gün artan geosiyasi gərginliklərlə neft qiymətləri yüksəliş meylinə girib. "Brent" markalı neftin bir barelinin qiyməti 2,8 faiz artaraq 73 dollar səviyyəsində bağlanıb ki, bu da 2025-ci ilin iyunundan bəri ən yüksək göstəricidir. "West Texas Intermediate" (WTI) xam neftinin bareli isə 2,6 faiz artaraq 67,17 dollardan ticarət olunub.

İranın Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) yanındakı səfiri Rza Nəcəfi ölkənin Nətənz şəhərində yerləşən geniş nüvə obyektinin bazar günü hədəf alındığını açıqlayıb. Nəcəfi bildirib ki, müəssisə ABŞ və İsrail tərəfindən həyata keçirilən birgə hərbi əməliyyatlar zamanı vurulub. BAEA-nın 35 üzvlü rəhbər şurasının iclasında jurnalistlərə açıqlama verən Nəcəfi, "Dünən yenə İranın dinc və təhlükəsiz nüvə obyektlərinə hücum etdilər" ifadəsini işlədib.

"Türkiyədə yerləşən bir Amerika hərbi bazasının vurulduğu" barədəki xəbərlər həqiqəti əks etdirmir. Bu barədə Türkiyə Prezident administrasiyasının Kommunikasiya İdarəsinin Dezinformasiyaya Qarşı Mübarizə Mərkəzinin (DMM) verdiyi açıqlamada bildirilib. "Bəzi sosial media hesablarında paylaşılan "Türkiyədə yerləşən bir Amerika hərbi bazasının vurulduğu" yönündəki iddialar həqiqəti əks etdirmir. Türkiyədə hər hansı bir ölkəyə məxsus hərbi baza yoxdur. Türkiyə Respublikasının hava, quru və dəniz sahəsi ilə hərbi obyektləri tamamilə öz suverenliyi və nəzarəti altındadır. Ölkəmizə qarşı hər hansı bir hücum baş vermədiyi kimi, Türkiyəni regional münaqişələrin tərəfi kimi göstərməyə yönəlmiş paylaşımlar açıq bir dezinformasiya cəhdidir." - deyə açıqlamada qeyd edilib.

İran Qırmızı Aypara Cəmiyyəti, ABŞ və İsrailin həyata keçirdiyi hücumlarda həyatını itirənlərin sayının 555-ə çatdığını bəyan edib. Fars xəbər agentliyi İran Qırmızı Aypara Cəmiyyəti tərəfindən edilən yazılı açıqlamanı yayımlayıb. Açıqlamada "131 yaşayış məntəqəsinə təşkil edilən hücumlarda 555 nəfər həyatını itirdi" ifadələrinə yer verilib. Yaralıların sayı ilə bağlı məlumat verilməyib.