#ABŞ və İsrailin İran siyasəti

Səudiyyə Ərəbistanının "Aramco" şirkəti dron hücumuna məruz qaldıqdan sonra ehtiyat tədbiri olaraq Ras Tanuradakı neft emalı zavodunu bağlayıb. Məlumata görə, bu addım obyektin təhlükəsizliyini təmin etmək və dron zərbəsinin fəsadlarını qiymətləndirmək məqsədilə atılıb. Ras Tanura zavodu qlobal enerji bazarı üçün strateji əhəmiyyət kəsb edən mərkəzlərdən biri hesab olunur.

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, İsrail və ABŞ-ın İrana qarşı başlatdığı hücumlar və Tehranın cavab zərbələri ilə yaranan gərginlik çərçivəsində dünya liderləri ilə silsilə telefon görüşləri keçirib. Ərdoğan bu çərçivədə ABŞ Prezidenti Donald Tramp, Avropa Komissiyasının rəhbəri Ursula fon der Lyayen, həmçinin Qətər, BƏƏ, Səudiyyə Ərəbistanı və Küveyt liderləri ilə bölgədəki son vəziyyəti müzakirə edib.

"Dawn" qəzetinin xəbərinə görə, Xameneinin ABŞ-İsrail hücumları nəticəsində öldürülməsindən sonra Gilgit-Baltistan bölgəsində nümayişlər şiddətlənib. Bölgədəki Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) ofislərinə hücum edən nümayişçilər məktəb və polis bölməsini də yandırıblar. Gilgit-Baltistan polisi Skardu şəhərində komendant saatı elan edildiyini duyurub. Polis təmkinli olmağa çağırış edərək, dövlət əmlakının qorunmasının bütün vətəndaşların məsuliyyəti olduğunu bildirib. Bölgədəki bütün xarici turistlərin təhlükəsiz ərazilərə təxliyə edildiyi və bəzi yolların təhlükəsizlik səbəbindən hərəkətə bağlandığı xəbər verilir. Gilgit-Baltistan bölgəsində mağazalar, bazarlar və ticarət mərkəzləri bağlı qalarkən, ticari fəaliyyətlər dayandırılıb.

Türkiyənin ticarət naziri Ömər Bolat, regionda baş verən və qlobal təsirləri hiss edilən son hadisələr fonunda Türkiyə-İran sərhədindəki gömrük qapıları ilə bağlı rəsmi açıqlama yayıb. Nazir bildirib ki, Türkiyənin İran ilə olan gömrük məntəqələrindəki vəziyyət gömrük təşkilatı tərəfindən anbaan izlənilir və hərtərəfli qiymətləndirilir. Hazırda Türkiyə-İran sərhədində yerləşən Ağrı - Gürbulak, Van - Kapıköy və Hakkari - Esendere gömrük qapılarında hər hansı fövqəladə vəziyyət yaşanmır. Nazir Bolatın sözlərinə görə, hər üç məntəqədə ticari yüklərin keçidi İran tərəfi ilə koordinasiyalı şəkildə və nəzarət altında fasiləsiz davam etdirilir. Lakin təhlükəsizlik tədbirləri çərçivəsində sözügedən üç gömrük qapısında gündəlik sərnişin keçidləri qarşılıqlı olaraq dayandırılıb.

İranın Milli Təhlükəsizlik Ali Şurasının baş katibi Əli Laricani, Vaşinqtonla müzakirələri yenidən başlatmaq təşəbbüsü ilə çıxış etdiyi barədə iddiaları təkzib edərək, ABŞ ilə heç bir danışıqlar aparmayacaqlarını bəyan edib. Laricani sosial media hesabından etdiyi açıqlamada "Wall Street Journal" (WSJ) qəzetinin onun Oman Sultanlığı vasitəsilə Vaşinqtonla əlaqə qurmağa çalışdığı barədə xəbərinə reaksiya verib. O, bu iddiaları paylaşaraq qısa və kəskin şəkildə "ABŞ-la müzakirə aparmayacağıq" ifadəsini işlədib.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp "Fox News" telekanalına verdiyi müsahibədə İranla bağlı son hərbi əməliyyatların gedişatı haqqında mühüm açıqlamalar verib. Tramp bildirib ki, ABŞ və İsrail tərəfindən həyata keçirilən bombardmanlar nəticəsində 48 İranlı lider öldürülüb. Prezident əldə olunan nəticəni böyük uğur adlandıraraq, tək bir zərbə ilə bu qədər rəhbər şəxsin məhv edilməsinin inanılmaz olduğunu və prosesin sürətlə irəlilədiyini vurğulayıb.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp, həyata keçirdikləri hava hücumlarından sonra İranın nüvə proqramını yenidən başlatmaq təşəbbüsündə bulunduğunu iddia edib. Tramp, İran ilə cümə günü Omanın paytaxtı Maskatda keçirilməsi gözlənilən görüşlər ərəfəsində "NBC News"a gündəmlə bağlı açıqlamalar verib. İranın ABŞ ordusunun vurduğu nüvə obyektlərinə qayıda bilmədiyini, lakin ölkənin başqa bir nöqtəsində yeni bir nüvə obyekti qurmağı düşündüyünü irəli sürən Tramp: "Bunu öyrəndik və 'Bunu etsəniz, çox ağır nəticələri olar' dedim," — ifadəsini işlədib.

İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) komandanlığı ölkədə baş verən kütləvi etiraz aksiyalarından sonra Vaşinqtona qarşı ritorikanı sərtləşdirərək, hərbi qüvvələrin "barmağının tətikdə" olduğunu bəyan edib. Bu xəbərdarlıq, ABŞ Prezidenti Donald Trampın Tehranın hələ də danışıqlara maraq göstərdiyini bildirməsi və eyni zamanda bölgəyə nəhəng hərbi donanma göndərməsi fonunda səslənib.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian, ABŞ və İsrail liderlərinin İran'a yenidən hücum etmə ehtimalına dair açıqlamalarına sərt reaksiya verib. Bu barədə Pezeşkian, sosial media platforması X-də yayımladığı yazılı açıqlamada bildirib. "İran İslam Respublikası hər cür zalımca hücuma qarşı cavabını sərt və peşmanlıq doğuracaq şəkildə verəcəkdir" deyib. Açıqlama, İsrail Baş Naziri Benyamin Netanyahunun ABŞ Prezidenti Donald Tramp ilə dünənki görüşündən sonra gəlib. Tramp, İsrailin İrana qarşı ehtimal olunan hücum planları ilə bağlı suallara cavab verərək, "Onlar (İran) edəcəklərinin nəticələrini bilirlər. Nəticələr çox ağır olacaq, bəlkə də keçən dəfəkindən daha ağır. İran, keçən dəfə onlara seçim təklif edəndə bizimlə razılaşmalıydılar" ifadələrini istifadə edib.

İran lideri Əli Xamenei, ABŞ ordusunun İranlı gənclərin cəsarəti və fədakarlığı qarşısında məğlub olduğunu iddia etdi. İran lideri Əli Xamenei, Avropadakı İslam Tələbə Cəmiyyətləri Birliyinin illik toplantısı üçün rəsmi internet səhifəsində mesaj yayımladı. İran lideri mesajında, "ABŞ ordusunun və onun bu bölgədəki uzantısının ağır hücumu, İranlı gənclərin cəsarəti və fədakarlığı qarşısında məğlub oldu." ifadəsini istifadə etdi. Ölkəsinin hücuma uğramasının və sanksiyalarla üzləşməsinin tək səbəbinin nüvə məsələsi olmadığını iddia edən Xamenei, əsas problemin İranın "istilaçı dövlətlərə qarşı mübarizəsi" olduğunu vurğuladı.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi nüvə məsələsinin həlli üçün ABŞ ilə qarşılıqlı hörmətə əsaslanan danışıqlara hazır olduqlarını bildirib. Əraqçi bu barədə “Al Jazeera” telekanalına verdiyi müsahibədə danışıb. O, iyun ayında İsrail və ABŞ tərəfindən İranın nüvə obyektlərinə endirilən zərbələrdən sonra ABŞ prezidenti Donald Trampa “sülh yolu ilə həll üçün güclü diplomatiya” çağırışı etdiyini qeyd edib. Nazir bildirib ki, tərəflər bir-birinin hüquqlarına hörmətlə yanaşarsa və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan razılaşmaya hazır olarsa, nüvə məsələsinin dinc yolla həlli mümkündür.