Fransanın CMA CGM gəmiçilik şirkəti Hörmüz boğazında vəziyyətin tam normallaşmasının bir neçə ay çəkəcəyini açıqlayıb. Şirkətin rəhbəri Rodolf Saade yaxın günlərdə vəziyyətin yaxşılaşacağına ümid etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatlarından sonra şirkətin bir neçə gəmisi Fars körfəzində qalıb. Münaqişə bölgədə dəniz daşımalarına təsir göstərməkdə davam edir. Sülh dövründə dünya neftinin təxminən beşdə biri Hörmüz boğazından daşınır. Buna görə də bölgədəki vəziyyət qlobal enerji bazarı üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ekspertlər tam sabitliyin bərpasının vaxt aparacağını bildirirlər.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı başladığı hərbi əməliyyatlardan sonra qlobal enerji sektorunda mühüm dəyişikliklər baş verib. ABŞ ilə İran arasında davam edən danışıqlar bazarlarda sabitliyə ümid yaratsa da, mütəxəssislər müharibənin enerji bazarında qalıcı izlər buraxdığını bildirirlər. Onların fikrincə, enerji təhlükəsizliyi, təchizat marşrutları və investisiya siyasətində yeni yanaşmalar formalaşıb. Bu dəyişikliklərin qısa müddətdə aradan qalxması gözlənilmir. Qlobal enerji bazarında yeni reallıqların yarandığı vurğulanır. Danışıqların nəticəsi gələcək inkişaf üçün həlledici hesab olunur. Enerji sektorunda uzunmüddətli transformasiyanın davam edəcəyi proqnozlaşdırılır.

BMT-nin Ticarət və İnkişaf üzrə qurumu Hörmüz boğazındakı böhranın qlobal iqtisadiyyata təsiri ilə bağlı yeni hesabat yayıb. Hesabatda bildirilib ki, boğazın yenidən açılması enerji bazarlarında müəyyən sabitlik yaratsa da, həssas ölkələr ərzaq və yanacaq qiymətlərinin artımından uzun müddət təsirlənə bilər. Qurum təchizat zəncirlərinin tam bərpasının vaxt aparacağını vurğulayıb. Məlumata görə, nəqliyyat və ərzaq sistemlərinin normallaşması enerji bazarlarından daha gec baş verəcək. Hörmüz boğazında 100 gündən artıq davam edən fasilələr qlobal ticarətə ciddi təsir göstərib. Dünyada neft və təbii qaz daşımalarının mühüm hissəsi bu marşrutdan həyata keçirilir. BMT mövcud vəziyyətin xüsusilə həssas iqtisadiyyatlar üçün risk yaratmağa davam etdiyini bildirib.

ABŞ energetika naziri Kris Rayt Hörmüz boğazından son 24 saatda 20 milyon barrel neftin keçdiyini bildirib. O, İranın mina təhlükəsinin enerji daşımalarının normallaşmasına mane olduğunu deyib. Məlumata görə, Hörmüz qlobal neft axınının əsas marşrutlarından biridir. Açıqlama enerji bazarlarında gərginlik fonunda verilib.

ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio Hörmüz boğazından keçid üçün rüsum tətbiq edilməsinin mümkün olmadığını bildirib. O, beynəlxalq su yollarında ödəniş mexanizminin qəbul edilməyəcəyini və buna qarşı geniş beynəlxalq mövqe olacağını deyib. İran isə boğazdan keçid üçün ödəniş ideyasını gündəmə gətirmişdi. Hörmüz qlobal enerji daşımalarında strateji əhəmiyyətə malikdir.

Hörmüz boğazı ətrafında diplomatik irəliləyiş olsa da, yüzlərlə gəmi hələ də hərəkətsiz qalıb. ABŞ bəzi sanksiyaları yumşaldıb və İran bunu uğur kimi qiymətləndirir. Oman və İran ticarətin bərpası üçün mexanizmləri müzakirə edir. Lakin prosesin nə qədər çəkəcəyi qeyri-müəyyəndir.

Hörmüz boğazında neft tanker hərəkəti tədricən bərpa olunmağa başlayıb. İki xam neft tankeri təxminən 2 milyon barrel yük ilə keçid edib. Eyni zamanda iki supertanker də Körfəzə daxil olub. Gəmilərdən birinin istiqaməti Bəsrə limanı olub. Lakin ümumi hərəkət hələ də əvvəlki səviyyədən xeyli aşağıdır. Münaqişədən əvvəl gündəlik orta göstərici 125 gəmi idi. Məlumatlar gəmi izləmə sistemlərinə əsaslanır.

ABŞ Maliyyə Nazirliyi İran nefti üzrə 60 günlük ümumi lisenziya verib. Qərar neft, neft-kimya və enerji məhsullarının satışını əhatə edir. Lisenziya avqustun 21-dək qüvvədə olacaq. ABŞ rəsmisi bunu İsveçrədəki danışıqlarla əlaqələndirib. İranın Hörmüz boğazında sərbəst tranzitə razılaşdığı bildirilir. Həmçinin BAEA müfəttişlərinin ölkəyə girişinə icazə veriləcək. Addım enerji və diplomatik proseslərə təsir göstərə bilər.

Səudiyyə Ərəbistanının xam neft ixracı aprel ayında rekord minimuma düşüb. JODI məlumatına görə, ixrac mart ayına nisbətən kəskin azalıb. Neft ixracı 3,99 milyon barel/gün səviyyəsinə enib. Eyni zamanda hasilat da 6,32 milyon barel/günə düşüb. Bu, qeydə alınmış ən aşağı göstəricilərdən biri hesab olunur. Azalma ardıcıl ikinci aydır müşahidə edilir. Analitiklər bunu qlobal bazar şərtləri ilə əlaqələndirirlər.

Küveyt müharibə dövründə elan etdiyi “fors-major” rejimini ləğv edib. Qərar dərhal qüvvəyə minib. Neft hasilatının 2 milyon barrelə çatdırılması planlaşdırılır. Bu proses Hörmüz boğazının açılması ilə üst-üstə düşür. Kommersiya daşımalarının bərpası da nəzərdə tutulur. Enerji sektorunda normal fəaliyyətə qayıdıldığı bildirilir. Qlobal bazarlarda sabitlik gözləntiləri artır. Neft təklifi yüksəlir.

Bank of America Hörmüz boğazının tam açılmasının neft qiymətlərini azalda biləcəyini bildirib. Brent neftinin orta qiymət proqnozu 93 dollardan 82 dollara endirilib. İlin ikinci yarısı üçün 70–80 dollar aralığı gözlənilir. Hörmüzün açılması qlobal təklifi artıracaq. ABŞ–İran razılaşması bazarda müsbət gözlənti yaradıb. Neft qiymətləri artıq enişə keçib. Enerji bazarında sabitlik siqnalları güclənir. Qlobal iqtisadiyyat prosesə həssas reaksiya verir.

ABŞ–İran razılaşmasından sonra neft qiymətləri ucuzlaşıb. Brent nefti 1,9 faiz azalaraq 78,02 dollar olub. Bu eniş qlobal enerji bazarlarında sabitlik gözləntilərini əks etdirir. Bir gün əvvəl isə qiymətlər qısa müddətlik artım göstərmişdi. Artım Trampın sərt açıqlamaları ilə bağlı idi. O, razılaşma pozularsa, hərbi əməliyyatların davam edə biləcəyini demişdi. Hazırda bazar yenidən eniş trendinə qayıdıb. Enerji bazarları ABŞ–İran prosesinə həssas reaksiya verir.