Digər Dövlətlər

ABŞ-nin müdafiə naziri Pit Heqset İran limanlarına tətbiq edilən dəniz mühasirəsinin müddətsiz davam etdirilə biləcəyini bildirib. Onun sözlərinə görə, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri bunun üçün kifayət qədər imkanlara malikdir. Hərbi gəmilərin növbəli şəkildə dəyişdirilməsi mühasirənin fasiləsiz saxlanmasına imkan verəcək. ABŞ İran limanlarına giriş və çıxışa nəzarəti Tehran üzərində təzyiq vasitəsi kimi istifadə edir. İran isə dəniz mühasirəsinin aradan qaldırılmasını əsas tələblərindən biri kimi irəli sürür. Tərəflər Hörmüz boğazındakı vəziyyətlə bağlı da fərqli mövqelər səsləndirirlər. Vaşinqton dənizdəki hərbi mövcudluğunu uzun müddət qorumaq imkanına malik olduğunu bildirir. Hegsetin son açıqlaması ABŞ-İran qarşıdurmasının yaxın zamanda tam həll olunmayacağı ehtimalını gücləndirir.

İranın ali rəhbərinin müşaviri Məhəmməd Müxbir Hörmüz boğazı ilə bağlı Tehranın siyasətinin qlobal güc nisbətini dəyişə biləcəyini bildirib. Onun fikrincə, ABŞ-nin İran körfəzindəki müttəfiqlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək imkanları zəifləyib. Müxbir bölgədə Vaşinqtonun hərbi təminatlarından asılı olmayan yeni iqtisadi və təhlükəsizlik mexanizminin yaradılmasını təklif edir. İran hazırda Hörmüz boğazının gələcək idarəçiliyi ilə bağlı Omanla danışıqları davam etdirir. Tehran Omanla razılaşmanın boğazda gəmi hərəkətinin tam bərpası üçün yetərli olmayacağını bildirir. İran ABŞ-nin dəniz mühasirəsinin və sanksiyaların aradan qaldırılmasını tələb edir. Tehran, həmçinin dondurulmuş İran vəsaitlərinin sərbəst buraxılmasını istəyir. Hörmüz boğazı ətrafında yaranmış vəziyyət qlobal enerji daşımalarına və bölgədəki güc nisbətinə təsir göstərə biləcək mühüm amil olaraq qalır.

İran Silahlı Qüvvələri ABŞ-nin Hörmüz boğazında gəmilərin adi qaydada hərəkət etməsi barədə açıqlamalarını rədd edib. Tehran strateji su yolunun İranın tam idarəçiliyi və nəzarəti altında olduğunu bildirib. İranın Xatəmül-Ənbiya Mərkəzi Qərargahı heç bir ticarət gəmisinin İranın icazəsi olmadan təhlükəsiz keçə bilməyəcəyini açıqlayıb. Bu qaydanın neft daşıyan gəmilərə də şamil olunduğu vurğulanıb. İran boğazdan keçidin ölkənin Silahlı Qüvvələrinin nəzarəti altında həyata keçirilməsində israrlıdır. ABŞ isə Hörmüz boğazında sərbəst gəmiçiliyin təmin edildiyini bildirir. Tərəflərin ziddiyyətli açıqlamaları strateji su yoluna nəzarətlə bağlı gərginliyin davam etdiyini göstərir. Hörmüz boğazındakı vəziyyət qlobal enerji daşımaları baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

ABŞ İranla qarşıdurma fonunda bölgədə hərbi heyətinin sayını artırır. Kral Birləşmiş Xidmətlər İnstitutunun mütəxəssisi Maykl Stivens bu prosesin müəyyən hazırlıq işlərinə işarə etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin bəzi hərbi qulluqçuları bölgəyə göndərilmək üçün xidmətə çağırılıb. Bununla belə, hərbi qüvvələrin artırılmasının konkret məqsədi hələlik məlum deyil. Stivens ABŞ-nin hazırkı şəraitdə İrana quru qoşunları yeridərək qələbə qazanmasının mümkün olmadığını düşünür. O, mövcud vəziyyətin hər iki tərəf üçün çətin olduğunu vurğulayıb. Mütəxəssisin fikrincə, hazırda nə ABŞ, nə də İran qarşıdurmada üstün mövqeyə sahibdir. Tərəflər arasında yaranmış çıxılmaz vəziyyətin necə dəyişəcəyi isə qeyri-müəyyən olaraq qalır.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla davam edən münaqişədən məğlubiyyət görüntüsü yaratmadan çıxmağın yollarını axtarır. Tehrandakı Tətbiqi Elmlər Universitetinin professoru Mustafa Xoşçeşm belə hesab edir. Onun sözlərinə görə, Tramp döyüş meydanındakı vəziyyətdən asılı olmayaraq məğlubiyyətini etiraf etmək istəmir. Professor Hürmüz boğazından keçən gəmilərin İranın nəzarətində olan dəhlizdən istifadə etdiyini bildirib. O, bunu ABŞ-nin müharibədə qarşıya qoyduğu məqsədlərə çata bilməməsinin göstəricisi sayır. Xoşçeşm ABŞ-nin bölgədəki səfirliklərinin minimum heyətlə fəaliyyət göstərməsinə dair göstərişə də diqqət çəkib. Onun fikrincə, bu qərar İrana qarşı genişmiqyaslı hücum hazırlığının əlaməti ola bilər. Lakin ABŞ administrasiyasının belə bir hücum barədə rəsmi qərar qəbul etdiyinə dair məlumat yoxdur.

İran Kəşfiyyat Nazirliyi ABŞ və İsrail kəşfiyyatı ilə əlaqəli olduğunu iddia etdiyi iki şəxsin təhlükəsizlik qüvvələri ilə qarşıdurmada öldürüldüyünü açıqlayıb. Hadisənin ölkənin cənub-şərqində baş verdiyi bildirilib. Bundan başqa, Sistan və Bəlucistanda sabitliyi pozmaq və infrastruktura zərər vurmaq planında şübhəli bilinən dörd nəfər saxlanılıb. İran tərəfi onların ölkəyə daxil olmağa çalışdığını bildirib.

ABŞ-İran qarşıdurmasında Hörmüz boğazı əsas mübahisə mövzusu olaraq qalır. İyunun 17-də imzalanan Anlaşma Memorandumunun müddəti bazar günü başa çatır. Sənəd boğazdan kommersiya gəmilərinin təhlükəsiz keçidini nəzərdə tutur. Pakistanın vasitəçilik səyləri çərçivəsində Möhsin Nəqvi Tehrana səfər edib. İran boğazın açılması üçün ABŞ-ın hərbi əməliyyatları dayandırmasını və İran vəsaitlərini azad etməsini tələb edir. Vaşinqtonun mövqeyində isə həm sərt təhdidlər, həm də sülh razılaşması ilə bağlı mesajlar yer alır.

İranın ali rəhbərinin ofisinin siyasi müşaviri Rəsul Sənai-Rad ölkəsinin mümkün yeni müharibədə daha sərt davranacağını bildirib. O, İranın son müharibədə müqavimət göstərdiyini və gələcəkdə daha güclü mövqe nümayiş etdirəcəyini deyib. İran rəsmisi ölkənin “düşməninin” iqtisadi təzyiqlərlə daxili parçalanma yaratmağa çalışdığını iddia edib. Onun sözlərinə görə, bu strategiya uğursuz olub. Açıqlama İran-ABŞ arasında gərginliyin davam etdiyi bir vaxtda verilib.

Almaniyanın Hapag-Lloyd şirkəti Hörmüz boğazının bağlanmasının ikinci rübdə ona 600 milyon dollar zərər vurduğunu açıqlayıb. Şirkətin xalis mənfəəti 306 milyon dollardan 83 milyon dollara düşüb. Asiya ixracının güclü olması və ABŞ-da tələbatın artması itkilərin bir hissəsini kompensasiya edib. Konteyner daşımaları bölməsinin əməliyyat mənfəəti də azalıb. Əlavə yanacaq, sığorta, anbar və marşrut dəyişiklikləri xərclərin artmasına səbəb olub.

RUSI eksperti Maykl Stivens İranın müharibəni uzatmaqla ABŞ üzərində təzyiqi artırmağa çalışdığını bildirib. Onun sözlərinə görə, Tehran ABŞ-ın quru əməliyyatı keçirməyəcəyinə inanır. Bu səbəbdən İran üçün hakimiyyətin mövcudluğuna birbaşa təhlükənin azaldığı düşünülür. Ekspert İranın müharibənin intensivliyini artırmağa çalışa biləcəyini qeyd edib. ABŞ-ın İran hakimiyyətini geri addım atmağa məcbur etmək imkanlarının məhdud olduğu vurğulanıb.

ABŞ-ın İsraildəki səfiri Mayk Hakabi İordan çayının qərb sahilində məskunların fələstinlilərə qarşı mühasirəsini pisləyib. O, hadisəni “dəhşətli terror aktı” adlandırıb. Qusra kəndində bir neçə gündür fələstinli ailələrin evlərinə giriş-çıxışın məhdudlaşdırıldığı bildirilir. Mühasirəyə ABŞ vətəndaşına məxsus evin də məruz qaldığı qeyd olunub. Hakabi belə davranışın cinayət olduğunu və buna heç bir bəraət qazandırıla bilməyəcəyini bildirib.