BAKI,VOA Orxan Qədirzadə

Avropada son dövrlərdə müşahidə olunan rekord və uzunmüddətli isti hava dalğalarının gələcəkdə daha tez-tez və daha intensiv xarakter alacağı gözlənilir. Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının (WMO) İqlim Məlumatları Bölməsinin rəhbəri Con Kennedinin sözlərinə görə, iqlim dəyişikliyi Avropada yüksək temperatur hadisələrinin həm müddətini, həm də əhatə dairəsini artırır.

Kennedi Avropada bu il bir neçə dəfə müşahidə olunan güclü isti hava dalğalarını iqlim dəyişikliyinin gözlənilən nəticələri ilə əlaqələndirib. Onun sözlərinə görə, temperaturun yüksəlməsi yalnız daha yüksək rekordların qeydə alınmasına deyil, həm də isti dövrlər arasında temperaturun əvvəlki səviyyələrə qayıtmamasına səbəb olur. Bu isə isti hava dalğalarının daha uzun və daha sıx təkrarlanması ilə nəticələnir.

Avropa digər qitələrdən daha sürətlə isinib

Kennedinin diqqət çəkdiyi əsas məqamlardan biri Avropanın son 30 ildə digər qitələrlə müqayisədə daha sürətlə isinməsidir.

Onun sözlərinə görə, Avropanın sürətli istiləşməsinin əsas səbəbi atmosferdə istixana qazlarının yaratdığı uzunmüddətli qlobal istiləşmədir. Bununla yanaşı, hava çirkliliyinin azalması da müəyyən rol oynayır.

Hava çirkliliyinin azalması atmosferin daha şəffaf olmasına və yay aylarında Yer səthinə daha çox günəş şüasının çatmasına şərait yaradır. Nəticədə bəzi ərazilərdə temperaturun yüksəlməsi daha da güclənə bilir.

Digər tərəfdən, Avropa üzərində yüksək atmosfer təzyiqi yaradan hava sistemlərinin daha tez-tez müşahidə olunması isti hava dalğalarının formalaşmasına və uzun müddət davam etməsinə şərait yaradır.

Beləliklə, istixana qazlarının yaratdığı uzunmüddətli istiləşmə, atmosfer şəraitindəki dəyişikliklər və hava çirkliliyinin azalması bir-biri ilə əlaqəli amillər kimi çıxış edir.

Qlobal istiləşmə isti temperatur rekordlarını artırır

WMO rəsmisinin sözlərinə görə, qlobal istiləşmə zamanı yalnız temperaturun ən yüksək həddində artım baş vermir. İsti hava dalğalarının zirvələri daha yüksək olduğu kimi, həmin zirvələr arasındakı temperatur da əvvəlki dövrlərlə müqayisədə yüksək olaraq qalır.

Bu isə isti hava dalğalarının həm daha tez başlamasına, həm daha uzun sürməsinə, həm də daha sıx təkrarlanmasına səbəb olur.

Kennedi vurğulayıb ki, hazırda müşahidə olunan temperatur səviyyələri normal hesab edilmir və bu cür hava şəraiti qeyri-adi xarakter daşıyır. Lakin iqlim istiləşməyə davam etdikcə bu hadisələrin gələcəkdə daha tez-tez baş verməsi gözlənilir.

Onun sözlərinə görə, gələcəkdə isti hava dalğaları yalnız daha yüksək temperaturla deyil, həm də daha uzun müddət və daha geniş ərazilərdə müşahidə oluna bilər.

İsti hava insan sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yaradır

Ekstremal temperaturun təsirləri yalnız hava şəraiti ilə məhdudlaşmır. Güclü isti hava dalğaları insanların sağlamlığı üçün ciddi risk yaradır.

Yüksək temperatur xüsusilə yaşlılar, uşaqlar və müxtəlif risk qrupları üçün təhlükəli ola bilər. Ekstremal istilərlə əlaqəli ölüm hallarının artması da bu hadisələrin ən ciddi nəticələrindən biri hesab olunur.

Bununla yanaşı, yüksək temperatur insanların gündəlik fəaliyyətinə və əmək məhsuldarlığına da mənfi təsir göstərə bilir. Uzunmüddətli isti hava şəraiti açıq havada görülən işləri çətinləşdirir və insanların fiziki fəaliyyət imkanlarını məhdudlaşdırır.

İsti hava nəqliyyat və enerji sistemlərinə də təsir edir

İqlim dəyişməsinin yaratdığı ekstremal temperatur iqtisadi və texniki infrastruktura da təzyiq göstərir.

Avropanın bəzi ərazilərində yüksək temperatur səbəbindən nəqliyyat infrastrukturunda problemlərin yarandığı hallar qeydə alınıb. Uzunmüddətli istilər yollar, dəmir yolları və digər nəqliyyat sistemlərinin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.

Enerji sektoru da bu prosesdən kənarda qalmır. Xüsusilə bəzi Avropa ölkələrində aşağı yağıntılar çaylarda su səviyyəsinin azalmasına səbəb olub. Bu isə su ehtiyatlarından istifadə edən elektrik enerjisi istehsalı sistemlərində müəyyən çətinliklər yaradıb.

Beləliklə, temperaturun yüksəlməsi və su ehtiyatlarının azalması eyni vaxtda enerji təhlükəsizliyinə əlavə təzyiq yaradır.

Quraqlıq kənd təsərrüfatını təhdid edir

İsti hava dalğalarının digər mühüm nəticəsi kənd təsərrüfatında özünü göstərir.

Kennedinin sözlərinə görə, İspaniya, Fransa, Almaniyanın cənubu və Avropanın digər bölgələrində geniş ərazilərdə torpaqların həddindən artıq quruması ilə bağlı ciddi vəziyyət yaranıb.

Yüksək temperatur və aşağı yağıntı kənd təsərrüfatında su çatışmazlığını dərinləşdirir. Torpaqda rütubətin azalması əkin sahələrinin məhsuldarlığına təsir göstərə, suvarma ehtiyacını artıra və kənd təsərrüfatı istehsalının xərclərini yüksəldə bilər.

Bu baxımdan iqlim dəyişikliyi yalnız ekoloji problem deyil, həm də ərzaq təhlükəsizliyi və iqtisadi sabitlik məsələsinə çevrilir.

İstiləşmə yalnız yay ayları ilə məhdudlaşmayacaq

WMO rəsmisi Avropada gələcək iqlim dəyişikliklərinin yalnız yay aylarında müşahidə olunacağını düşünməyin doğru olmadığını bildirib.

Onun sözlərinə görə, qlobal istiləşmə davam etdikcə temperatur artımı bütün il ərzində müşahidə edilə bilər. Bu isə yalnız yayda daha güclü isti hava dalğalarının yaranması deyil, ümumi iqlim rejiminin dəyişməsi deməkdir.

Gələcəkdə daha isti qışlar, daha yüksək orta illik temperatur və ekstremal hava hadisələrinin artması Avropa ölkələri üçün yeni uyğunlaşma tədbirlərini zəruri edə bilər.

Avropa üçün yeni iqlim reallığı

Mövcud tendensiyalar Avropanın qarşıdakı illərdə daha tez-tez və daha intensiv isti hava dalğaları ilə üzləşə biləcəyini göstərir. İstixana qazlarının atmosferdə yaratdığı uzunmüddətli istiləşmə, yüksək təzyiq sistemlərinin xüsusiyyətləri və yağıntı rejimində dəyişikliklər bu prosesin əsas amilləri sırasında göstərilir.

İsti hava dalğalarının nəticələri isə yalnız temperatur göstəriciləri ilə ölçülmür. İnsan sağlamlığı, kənd təsərrüfatı, su ehtiyatları, enerji istehsalı, nəqliyyat infrastrukturu və təbii ekosistemlər eyni vaxtda təzyiq altında qala bilər.

Bu səbəbdən Avropada iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşma, erkən xəbərdarlıq sistemlərinin gücləndirilməsi və ekstremal istilərin təsirlərinin azaldılması gələcək dövrün əsas məsələlərindən birinə çevrilir.