Hərb tarixi: Döyüş xronikası

1993-cü il fevralın 26-da Nyu-York şəhərində yerləşən Dünya Ticarət Mərkəzində terror aktı törədilib. Günorta saat 12:18-də kompleksin yeraltı avtomobil dayanacağında partlayış baş verib. Partlayış nəticəsində çoxmərtəbəli nəhəng çuxur yaranıb və hadisə yerinə yaxın ərazidə bir neçə polad-beton konstruksiyalı mərtəbə uçub. Terror aktı göydələnlərin əsas konstruksiyasını tam dağıtmasa da, 6 nəfər həlak olub, 1000-dən çox insan xəsarət alıb. Kompleksə 500 milyon ABŞ dollarından artıq maddi ziyan dəyib.

Tarix bu gün Azərbaycan xalqının ən böyük qan yaddaşına və qlobal miqyaslı hərbi qırılma nöqtələrinə şahidlik edib. 26 fevral – Ermənistan silahlı qüvvələrinin 366-cı motoatıcı alayın iştirakı ilə dinc azərbaycanlılara qarşı tarixin ən dəhşətli qətliamlarından biri olan Xocalı soyqırımını törətdiyi (1992) qaranlıq gündür. Bu gün həmçinin müasir Azərbaycan tarixində, dövlət başçısının azad olunmuş ərazilərdə Xocalı qurbanlarının xatirəsini əbədiləşdirən rəsmi addımlar atdığı hüzn və qürur günüdür. Qlobal arenada isə 26 fevral İraq diktatoru Səddam Hüseynin Küveytdən qoşunlarını geri çəkməyə məcbur olduğu (1991), Nyu-Yorkda Dünya Ticarət Mərkəzində ilk terror aktının törədildiyi (1993) və Fransada monarxiyanın devrilərək İkinci Respublika elan edildiyi (1848) tarixdir. Napaleonun Elbadan qaçışından Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Liviyaya sanksiyalarına qədər – www.voa.az 26 fevralın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Konqresdəki ənənəvi "Birliyin vəziyyəti" müraciəti zamanı xarici siyasət, xüsusilə İran və Qəzza məsələlərinə toxunaraq mühüm açıqlamalar verib. Prezident Donald Tramp ikinci prezidentlik dövrünün ilk ilini dəyərləndirərkən İranın ABŞ-a çata biləcək raketlər inkişaf etdirməyə çalışdığını iddia edib. O, bu problemin həllində diplomatiyaya üstünlük verdiyini, lakin Tehranın nüvə silahı əldə etməsinə heç bir halda yol verməyəcəyini vurğulayıb.

Tarix bu gün qlobal siyasi dəyişikliklərə və unudulmaz faciələrə şahidlik edib. 25 fevral – Ermənistan silahlı qüvvələrinin bəşəriyyətə qarşı ən ağır cinayətlərdən biri olan Xocalı soyqırımına başladığı müdhiş gecənin tarixidir (1992). Eyni zamanda, düz bir il əvvəl (2025) Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması barədə tarixi Sərəncam imzaladığı qürurverici gündür.

1991-ci il fevralın 24-də ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi beynəlxalq koalisiya qüvvələri İraq ordusuna qarşı genişmiqyaslı quru hücumuna başladı. Cəmi dörd gün davam edən bu əməliyyat Küveytin azad edilməsi və İraqın hərbi gücünün böyük ölçüdə məhv edilməsi ilə nəticələndi. 1990-cı il avqustun 2-də İraqın Küveyti işğal etməsi ilə başlayan gərginlik, dünya tarixinin ən böyük hərbi koalisiyalarından birinin yaranmasına səbəb oldu. Altı həftəlik intensiv hava bombardmanlarından sonra başlayan quru əməliyyatı İraq lideri Səddam Hüseynin ordusunun sürətlə süqutuna gətirib çıxardı.

Bu gün Rusiya ordusunun Ukraynaya genişmiqyaslı hərbi müdaxiləyə başladığı (2022), Yaxın Şərqdə Türkiyə və İraq arasında tarixi Bağdad paktının imzalandığı (1955) və Nasistlərin qurduğu Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının (Nasist partiyası) elan edildiyi (1920) gündür. Azərbaycanda isə bu gün qan yaddaşımız olan Xocalı soyqırımının ərəfəsi, şəhərin ağır artilleriya atəşinə tutulduğu dəhşətli saatların başlanğıcıdır.

Rusiya Prezidenti Vladimir Putin “xüsusi hərbi əməliyyat” adlandırdığı addımla Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı işğal hərəkatına başlayıb. Bu addım qonşu dövlətlər və keçmiş Sovet respublikaları arasında onilliklər boyu artan gərginliyin kulminasiya nöqtəsi oldu. Rusiyanın sürətli qələbə ilə nəticələnəcəyini gözlədiyi bu işğal, İkinci Dünya müharibəsindən bəri Avropada baş verən ən böyük quru müharibəsinə çevrildi.

Tarix bu gün böyük faciələrə və imperiyaların hərbi gedişlərinə şahidlik edib. 23 fevral – İosif Stalinin əmri ilə yüz minlərlə çeçen və inquşun ata yurdlarından Mərkəzi Asiyaya sürgün edildiyi ən qanlı əməliyyatın (1944) başladığı gündür. Bu gün Türkiyə Böyük Millət Məclisinin həlledici bir qərarla Nasist Almaniyası və Yaponiyaya müharibə elan edərək İkinci Dünya Müharibəsinə qoşulduğu (1945), Bolşeviklərin isə Qızıl Ordunun əsasını qoyduğu (1918) tarixdir. Həmçinin, Yaxın Şərqdə İraq qüvvələrinə qarşı həlledici 'Səhra Fırtınası' quru əməliyyatının başladığı, Suriyada radikal Baas qanadının dövlət çevrilişi etdiyi və Nikol Paşinyanın KTMT-də iştirakı dondurduğunu elan etdiyi (2024) gündür. Ayasofyanın inşasından klonlanmış Dolli qoyununun dünyaya elan edilməsinə qədər – VOA 23 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir.

1732-ci il fevralın 22-də Virciniya ştatının Vestmorlend qraflığında Amerika Birləşmiş Ştatlarının ilk prezidenti və müstəqillik müharibəsinin baş komandanı Corc Vaşinqton anadan olub. Vaşinqton Avqustin və Mari Ball Vaşinqtonun altı övladından birincisi olaraq dünyaya gəlib. Gənclik illərində Britaniya imperiyasına sadiq bir təbəə olan Vaşinqton, sonradan qitə ordusuna rəhbərlik edərək yeni millətin formalaşmasında müstəsna rol oynayıb və bu gün dünyada ABŞ-nin "atası" kimi tanınır.

Tarix bu gün qardaş qanının axdığı və imperiya ambisiyalarının rəsmiləşdiyi gündür. 22 fevral – Azərbaycanda erməni separatçılarına qarşı etiraz edən iki gəncin Əsgəran rayonunda şəhid edildiyi (1988) və bununla da Qarabağ müharibəsinin ilk qanının töküldüyü gündür. Yaxın Şərqdə ərəb millətçiliyinin zirvəsi olan Misir və Suriyanın birləşməsi (Birləşmiş Ərəb Respublikası), Türkiyədə isə ordunun içindəki qiyamçıların dövlət çevrilişinə uğursuz cəhd etdiyi (1962) tarixdir. Bu gün həm də Rusiyanın Ukraynanın şərqindəki separatçı rejimləri tanıdıqdan dərhal sonra onlarla 'Dostluq və Əməkdaşlıq' müqaviləsini ratifikasiya etdiyi (2022), ABŞ-ın ilk prezidenti Corc Vaşinqtonun doğulduğu və ilk klonlaşdırılmış qoyun Dollinin elan edildiyi gündür. 1848-ci il Fransa inqilabından 'Daft Punk' qrupunun dağılmasına qədər – AzerVoice 22 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir