BAKI,VOA Orxan Qədirzadə

Albaniya 1944–1985-ci illərdə ölkəyə rəhbərlik etmiş kommunist lider Ənvər Xocanın hakimiyyəti dövründə dünyanın ən qapalı və sərt totalitar rejimlərindən birinə çevrildi. Marksizm-leninizm və stalinizm ideologiyasına sadiqliyi ilə tanınan Xocanın idarəçiliyi ölkədə dini həyatın tamamilə məhdudlaşdırılması, siyasi repressiyalar və xarici dünyadan təcrid siyasəti ilə yadda qaldı.

Ənvər Xoca 1908-ci ildə dindar müsəlman ailəsində dünyaya gəlib. Ailəsi ona Osmanlı dövlət xadimi Ənvər Paşanın adını verib. "Xoca" isə ləqəb deyil, ailəsinin soyadı olub. Sonradan kommunist ideologiyasını mənimsəyən Ənvər Xoca dini dövlət idarəçiliyindən tamamilə uzaqlaşdıran siyasət yürüdüb.

Albaniya dünyadan təcrid edildi

Hakimiyyəti dövründə Ənvər Xoca Albaniyanı beynəlxalq aləmdən faktiki olaraq təcrid edib. Xarici ölkələrlə iqtisadi, siyasi və sosial əlaqələr minimum səviyyəyə endirilib. Digər avtoritar rejimlərdən fərqli olaraq, Albaniya vətəndaşlarının xaricə səfərləri, xarici sərmayələrin ölkəyə daxil olması və beynəlxalq ticarət ciddi şəkildə məhdudlaşdırılıb.

Hakimiyyət ölkədə daim xarici işğal təhlükəsinin mövcud olduğu fikrini təbliğ edib. Əhali İtaliya, Almaniya, ABŞ və digər dövlətlərin istənilən vaxt Albaniyanı işğal edə biləcəyi barədə təbliğatla üz-üzə qalıb. Bu siyasət ölkənin uzun illər qapalı idarə olunmasına zəmin yaradıb.

1967-ci ildə Albaniya ateist dövlət elan edildi

1967-ci ildə Ənvər Xoca Albaniyanı rəsmi olaraq ateist dövlət elan edib. Bundan sonra ölkədə bütün dini icmalara qarşı genişmiqyaslı kampaniya başlanılıb.

Hakimiyyət məscidlərin və kilsələrin fəaliyyətini dayandırıb, çoxsaylı ibadət məkanları bağlanıb. Bəzi məscidlər müxtəlif təsərrüfat məqsədləri üçün istifadə olunub.

Eyni zamanda azan oxunması qadağan edilib, dini bayramların keçirilməsinə icazə verilməyib. Qurani-Kərimin nəşri, oxunması və dini mövzuların açıq şəkildə müzakirəsi yasaqlanıb.

Minlərlə din xadimi həbs olunub, dini nikahların bağlanması cinayət hesab edilib. Uşaqlara dini məzmunlu adların verilməsi məhdudlaşdırılıb. Dövlət müəssisələrində və şəhərlərdə qadınların baş örtüyündən istifadə etməsinə də icazə verilməyib.

Mənbələrə görə, gizli şəkildə ibadət edən və ya dini ayinləri yerinə yetirən şəxslər ağır cəzalarla üzləşiblər.

SSRİ və Çinlə münasibətlər də pozuldu

Ənvər Xoca uzun müddət Sovet İttifaqının lideri İosif Stalini öz siyasi idealı hesab edib. Lakin Stalinin ölümündən sonra SSRİ rəhbəri Nikita Xruşşovun həyata keçirdiyi islahatlara qarşı çıxıb və nəticədə Moskva ilə münasibətlər kəskin şəkildə pisləşib.

Daha sonra Albaniya Çin Xalq Respublikası ilə yaxınlaşsa da, Mao Tszedunun ölümündən sonra Pekinin islahat kursuna da sərt münasibət göstərilib. Bunun nəticəsində Albaniya həm Qərb dövlətlərindən, həm Sovet İttifaqından, həm də Çindən uzaq düşərək beynəlxalq aləmdə tam təcrid olunmuş ölkələrdən birinə çevrilib.

Təxminən 700 min bunker inşa edildi

Ənvər Xocanın hakimiyyəti dövründə ölkənin mümkün xarici hücumdan müdafiəsi məqsədilə Albaniya ərazisində təxminən 700 min beton bunker tikilib.

Əhalisinin sayı təxminən 3 milyon olan ölkədə inşa edilən bunkerlər dünyanın ən iri müdafiə layihələrindən biri hesab olunur. Bu tikililər bu gün də Albaniyanın müxtəlif bölgələrində qalmaqdadır.

Daxili repressiyalar geniş vüsət aldı

Ənvər Xoca dövründə yalnız xarici təhlükə deyil, daxildə də siyasi repressiyalar geniş yayılıb. Hakimiyyətə yaxın şəxslər belə sonradan "xalq düşməni" elan edilə bilirdi.

Bunun ən məşhur nümunələrindən biri uzun illər baş nazir olmuş Mehmet Şehudur. O, sonradan dövlətə xəyanətdə ittiham olunaraq vəzifədən uzaqlaşdırılıb. Rəsmi məlumatlarda onun intihar etdiyi bildirilsə də, bir sıra tarixçilər ölümünün siyasi sifariş nəticəsində baş verdiyini iddia edirlər.

Rejimdən sonra kütləvi miqrasiya başladı

Ənvər Xoca 1985-ci ildə vəfat etsə də, onun yaratdığı siyasi sistem bir neçə il daha fəaliyyətini davam etdirib. 1990-cı illərin əvvəlində kommunist rejiminin süqutu ilə minlərlə Albaniya vətəndaşı ölkəni tərk etməyə çalışıb. İnsanlar limanlara və sərhəd keçid məntəqələrinə axışaraq xaricə getmək üçün müxtəlif vasitələrdən istifadə ediblər.

Hazırda Albaniya ilə Türkiyə arasında münasibətlərin inkişaf etdiyi, iki ölkə arasında siyasi, iqtisadi və mədəni əməkdaşlığın genişləndiyi qeyd olunur.