İran

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi diplomatiya ilə hərbi sahənin milli maraqların qorunması istiqamətində koordinasiyalı fəaliyyət göstərdiyini bildirib. Əraqçi 40 günlük müharibənin İran üçün mühüm hadisələrlə yadda qaldığını bildirib. O, Minab şəhərində Şəcərə Tayyibə məktəbinə endirilən raket zərbəsi nəticəsində 168 şagird və müəllimin öldüyünü deyib.

ABŞ və İran arasında iyunun 17-də imzalanmış anlaşmanın müddəti bazar ertəsi başa çatıb. Ekspert Rəşid əl-Məhənnədi sənədin hələ də müharibənin həlli üçün müəyyən əhəmiyyət daşıdığını bildirib. Onun sözlərinə görə, anlaşma tərəflər arasında gələcək danışıqlar üçün əsas ola bilər. Sənəddə əvvəlcə həm ABŞ, həm də İran tərəfindən qəbul edilən bir sıra müddəalar yer alıb. Ekspert əsas problemin İran daxilində Hörmüz boğazı ilə bağlı vahid mövqenin olmaması olduğunu deyib. İranda boğaz üzərində tam nəzarətin tərəfdarları da var. Digər yanaşmalarda regional razılaşma və boğazdan danışıqlarda təzyiq vasitəsi kimi istifadə olunması təklif edilir. Bu fikir ayrılıqları ABŞ-İran danışıqlarının gələcəyinə birbaşa təsir göstərə bilər.

İran İslam İnqilab Keşikçiləri Korpusu ABŞ prezidenti Donald Trampın gizli danışıqlar barədə iddiasını rədd edib. Korpusun sözçüsü Hüseyn Məhəmmədi ABŞ rəsmiləri ilə heç bir danışığın aparılmadığını bildirib. O, Trampın açıqlamasını yalan adlandırıb. Məhəmmədi ABŞ prezidentinin müharibədə məğlubiyyət və ümidsizlik səbəbindən belə iddialar irəli sürdüyünü deyib. İranlı general İnqilab Keşikçiləri Korpusunun İranın gücünün əsas dayaqlarından biri olduğunu vurğulayıb. O, korpusun ölkənin mövqeyini döyüş meydanında ifadə etdiyini bildirib. Məhəmmədi ABŞ-la danışıqların aparılmamasını Vaşinqtonun əvvəlki vədləri yerinə yetirməməsi ilə əlaqələndirib. Tərəflərin açıqlamaları ABŞ və İran arasında mümkün gizli əlaqələrin olub-olmaması ilə bağlı ziddiyyətli mənzərə yaradıb.

ABŞ və İran arasında iyunun 17-də imzalanan anlaşmanın nəzərdə tutduğu 60 günlük müddət başa çatıb. İki ölkə arasında daha geniş sülh razılaşmasına dair danışıqlar isə nəticəsiz qalıb. Anlaşma Pakistanın vasitəçiliyi ilə əldə edilmişdi. Sənəd Hörmüz boğazının açılması və hərbi əməliyyatların dayandırılmasını nəzərdə tuturdu. ABŞ sanksiyaların yumşaldılması və İranın dondurulmuş vəsaitlərinə çıxış imkanının yaradılması ilə bağlı öhdəliklər götürmüşdü. İran isə Hörmüz boğazında minaların təmizlənməsinə və gəmilərin sərbəst keçidinə razılıq vermişdi. Lakin tərəflər boğazdan keçid marşrutları ilə bağlı mübahisə edib və iyunun sonunda gəmilərə hücumlar baş verib. Ardınca ABŞ-ın İrana qarşı zərbələri yenidən başlayıb.

İranın Ali Məhkəmə rəhbəri Qulam-Hüseyn Möhsüni Ejei ölkənin düşmənin planlarına qarşı ayıq-sayıq olmasının vacibliyini bildirib. O, İranın “hibrid müharibə” şəraitində arxayınlaşmamalı olduğunu deyib. Ejeinin sözlərinə görə, qələbənin əsas açarı birlik və ali rəhbərin ardınca getməkdir. İran rəsmisi ABŞ-ın İran İslam Respublikası üzərində məğlubiyyətə uğradığını iddia edib. Onun sözlərinə görə, bundan sonra ABŞ-la müttəfiq ölkələrin rəhbərlərinin İranın gücü barədə təsəvvürləri dəyişib. Ejei İranın siyasi və ictimai birliyinin mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb. O, düşmənin ölkəyə qarşı müxtəlif istiqamətlərdə təzyiq göstərməyə çalışdığını bildirib. İran rəsmisi ölkənin bu təhdidlərə birlik şəraitində cavab verməli olduğunu qeyd edib.

İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun baş komandan müavini Mustafa İzədi müharibə ilə bağlı yeni açıqlama verib. O, 200-dən çox “düşmən təyyarəsinin” vurulduğunu iddia edib. İzədi bu nəticənin İran xalqının fəaliyyəti və informasiya sahəsində aparılan mübarizə ilə də əlaqəli olduğunu bildirib. İranlı general münaqişəni “hibrid müharibə” adlandırıb. Onun sözlərinə görə, İranın rəqibləri ölkəni həm daxildən, həm də hərbi əməliyyatlar yolu ilə zəiflətməyə çalışıblar. İzədi müharibənin İranın siyasi sistemini zəiflətdiyi barədə iddiaları rədd edib. O, İranın parçalanmadığını və siyasi sistemin zəifləmədiyini bildirib. General İran İslam Respublikasının əvvəlkindən daha güclü və möhkəm olduğunu iddia edib.

ABŞ ilə İran arasında əldə olunmuş atəşkəs memorandumunun müddətinin sabah (bazar ertəsi) başa çatması yaxınlaşdıqca, atəşkəsin uzadılması istiqamətində hər hansı irəliləyişin əldə olunacağına dair heç bir əlamət görünmür.

Livanda onilliklər boyu toplanmış siyasi, iqtisadi və məzhəb ziddiyyətləri kimi köklü problemlər mövcuddur; bu problemlərə dövləti daxildən gəmirən və livanlıların sərvətlərini itirməsinə gətirib çıxaran korrupsiya da əlavə olunub. Bütün bu böhranların həlli Livan xalqı üçün ən vacib prioritetdir, lakin bunun üçün ilk növbədə özünün ən təməl vəzifəsini yerinə yetirən - bütün ölkə ərazisində təkbaşına mütləq hakimiyyət quran güclü bir dövlət lazımdır.

Tehran Universitetinin dosenti Sitarə Sədiqi ABŞ və İranın altı aylıq müharibədən sonra siyasətlərində dəyişikliklər etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, İran Vaşinqtonun yalnız güc nümayişinə cavab verdiyini düşünür və əsas diqqətini suverenliyinin və vətəndaşlarının qorunmasına yönəldib. Sədiqi ABŞ-ın isə iqtisadi təzyiq siyasətinə keçdiyini deyib. O, İran üçün müharibənin mövcudluq məsələsi, ABŞ üçün isə seçim xarakteri daşıdığını vurğulayıb. Sədiqinin fikrincə, hər iki ölkə münaqişənin onlar üçün ağır iqtisadi və siyasi nəticələr yaratdığını anlayır. O, ABŞ-ın yaxın zamanda siyasətini dəyişəcəyini gözləmir və Vaşinqtonun hərbi imkanları olduğu halda təzyiq siyasətini davam etdirə biləcəyini düşünür. Sədiqi İranın Hörmüz boğazına nəzarət iddiasından geri çəkilməsinin də az ehtimal olunduğunu bildirib.