İran

İran parlamentinin üzvü İbrahim Rzayi Hörmüz boğazının təhlükəsizliyinə dair yeni planın təfərrüatlarını açıqlayıb. Təklifə əsasən, boğazın idarə edilməsi, izlənilməsi və gəmilərin yoxlanılması İranın nəzarətinə veriləcək. Bu prosesə İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının nəzarət etməsi nəzərdə tutulur. İrana düşmən hesab edilən və ya casusluqda şübhəli bilinən gəmilərin boğaza daxil olmasına icazə verilməyə bilər. Milli təhlükəsizliyə təhdid hesab edilən gəmilərə də eyni məhdudiyyətin tətbiqi nəzərdə tutulur. Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargahı gəmilərdən alınacaq keçid və xidmət ödənişlərinin qaydalarını müəyyən edə bilər. İran son aylarda Hörmüz boğazında gəmilərin hərəkətinə nəzarəti gücləndirib. Rzayi həmçinin İranın maraqlarına zərər vurulduğu halda Tehran tərəfindən cavab tədbirlərinin görülə biləcəyini bildirib.

İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf bildirib ki, Tehran və Bağdad iki ölkənin təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi üçün yeni və mühüm addımlar atacaq. Qalibaf İraqa üçgünlük səfəri çərçivəsində Bağdada gəlib. O, İraqı region üçün mühüm ölkə adlandıraraq İran-İraq münasibətlərinin bölgədə baş verən proseslər baxımından əsas və strateji əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb.

İran Xarici İşlər Nazirliyi Fransanın Tehrandakı səfirliyinin iki əməkdaşını beynəlxalq hüquq normalarına və 1961-ci il Diplomatik Əlaqələr haqqında Vyana Konvensiyasına zidd fəaliyyət göstərdiklərinə görə "persona non grata" (arzuolunmaz şəxs) elan edib və onların ölkəyə girişinə qadağa qoyub.

İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Əli Abdullahi Körfəz ölkələrinə xəbərdarlıq edərək, Birləşmiş Ştatlar ordusuna hər hansı köməklik göstərməməyə çağırıb. O, regionda baş verən bütün hərbi hərəkətliliyin Tehranın nəzarəti altında olduğunu vurğulayaraq, "gözümüzdən heç nə yayınmır" ifadəsini işlədib.

ABŞ Ədliyyə Nazirliyi İranla əlaqəli olduğu iddia edilən haker şəbəkəsinin 17 üzvünə qarşı yenilənmiş ittihamnamə açıqlayıb və onların beşinin yerinin müəyyənləşdirilməsinə kömək edəcək məlumat üçün 10 milyon dollar mükafat vəd edib. Nazirliyin məlumatına görə, təqsirləndirilən şəxslər İranda fəaliyyət göstərən “Mabna İnstitutu” ilə əməkdaşlıq edib və İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu ilə digər dövlət və universitet qurumlarının adından kiberhücumlar həyata keçiriblər.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın Hörmüz boğazının ABŞ ərazisinə qatılacağı ilə bağlı açıqlaması Vaşinqton tərəfindən sonradan “zarafat” kimi təqdim edilib. ABŞ rəsmisinin bu açıqlamanı düzəltməsi isə onsuz da gərgin olan Yaxın Şərqdə siyasi ritorikanın nə qədər təhlükəli həddə çatdığını bir daha gündəmə gətirib. Dünyanın ən güclü hərbi qüvvəsinə malik ölkəsinin prezidentinin strateji əhəmiyyət daşıyan Hörmüz boğazı ilə bağlı belə açıqlama verməsi beynəlxalq ictimaiyyətdə ciddi suallar yaradıb. Xüsusilə də ABŞ rəhbərinin əvvəlki sərt bəyanatları fonunda hansı açıqlamanın real təhdid, hansının isə siyasi ritorika və ya zarafat olduğunu müəyyənləşdirmək çətinləşir.

İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf çərşənbə günü üçgünlük rəsmi səfərlə İraqa gedəcək. Səfər çərçivəsində onun Bağdad, Kərbəla və Nəcəfdə olması gözlənilir. Bağdadda İran və İraq nümayəndə heyətlərinin parlamentlərarası görüşü keçiriləcək. Qalibafın İraq parlamentinin rəhbərliyi ilə ayrıca danışıqlar aparması da nəzərdə tutulur. İran rəsmisinin İraq prezidenti və baş naziri ilə görüşəcəyi gözlənilir. Daha sonra o, Kərbəlada ayətullah Əli Xameneinin xatirəsinə keçiriləcək mərasimlərdə iştirak edəcək. Qalibaf səfərinin sonuncu günü Nəcəfə gedəcək. Səfərin Tehranla Bağdad arasında siyasi və parlamentlərarası əlaqələrin müzakirəsi baxımından əhəmiyyətli olacağı gözlənilir.

Məhəmməd Baqir Qalibaf ABŞ-nin İrana təzyiqi artırmaq siyasətini sərt tənqid edib. İran parlamentinin sədri Vaşinqtonun bu yolla əlavə güzəştlər əldə edə bilməyəcəyini bildirib. Onun sözlərinə görə, ABŞ-nin istədiyi bəzi güzəştlər əvvəlki razılaşmada nəzərdə tutulmayıb. Qalibaf ABŞ-nin maliyyə naziri Skott Bessent və müdafiə naziri Pit Heqseti də tənqid edib. İran rəsmisi onların mövcud vəziyyətin öhdəsindən gəlmək imkanlarını şübhə altına alıb. O, ABŞ rəhbərliyini yaratdığı vəziyyəti özü həll etməyə çağırıb. Açıqlama Vaşinqtonun Tehrana iqtisadi və hərbi təzyiq göstərməyə davam etdiyi bir dövrdə verilib. İran tərəfi təzyiqin Tehranı yeni güzəştlərə məcbur etməyəcəyini bildirir.

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri İran ərazisindən ölkəyə doğru iki ballistik raketin buraxıldığını açıqlayıb. BƏƏ-nin hava hücumundan müdafiə sistemləri hər iki raketi aşkarlayıb. Raketlərdən biri ölkənin ərazi sularından kənara düşüb. İkinci raket isə BƏƏ-nin ərazi sularına düşüb. Hadisədən əvvəl sakinlərə mümkün raket təhlükəsi barədə xəbərdarlıq göndərilib. Əhali təhlükəsiz binalara sığınmağa çağırılıb. Müdafiə Nazirliyi ölkənin yüksək hazırlıq vəziyyətində olduğunu və istənilən təhlükəyə cavab verməyə hazır olduğunu bildirib. Sonradan rəsmilər ölkə daxilində vəziyyətin təhlükəsiz olduğunu açıqlayıblar.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian müharibə dövründə dövlət rəsmilərinin fəaliyyətini yüksək qiymətləndirib. O, Ramazan ayında baş verən qarşıdurmanı “məcburi müharibə” adlandırıb. Pezeşkian rəsmilərin həmin dövrdə xalqa xidmət göstərmək üçün ciddi səylər göstərdiklərini bildirib. İran prezidenti bu fəaliyyəti “dözümlülük və xalqa xidmətin qızıl səhifəsi” kimi səciyyələndirib. O, fikirlərini ayətullah Cavad Şəhristaniyə ünvanladığı müraciətdə ifadə edib. Pezeşkianın sözlərinə görə, rəsmilər çətin şəraitdə Allaha inam və məsuliyyət hissi ilə fəaliyyət göstəriblər. Prezident həmin səylərin İran xalqının tarixi yaddaşında qalacağını vurğulayıb. Açıqlamanı İranın “Mehr” xəbər agentliyi yayıb.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ABŞ-nin müharibə yolu ilə İranı təslim olmağa məcbur edə bilmədiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, Tehran təslim olmaq niyyətində deyil. Əraqçi ABŞ-nin indi İranın şərtləri əsasında danışıqlar aparmağa çalışdığını iddia edib. Nazir ABŞ ilə imzalanmış anlaşma memorandumundakı 14 müddəadan 13-nün İranın xeyrinə olduğunu söyləyib. O, İsraili razılaşmanın həyata keçirilməsinə mane olmaqda ittiham edib. Əraqçi İranın həm hərbi, həm də diplomatik müstəvidə qalib gəldiyini iddia edir. Onun sözlərinə görə, İranın hərbi imkanları Tehranın danışıqlardakı mövqeyini gücləndirib. ABŞ Prezidenti Donald Tramp isə hazırda İranla heç bir danışığın aparılmadığını bildirib.

İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun komandir müavini Mustafa İzədi Hörmüz boğazının İran qüvvələrinin nəzarətində olduğunu bildirib. O, qarşı tərəfin hazırda aciz vəziyyətdə olduğunu iddia edib. İzədi İranı zəiflətmək məqsədilə göstərilən səylərin nəticə vermədiyini söyləyib. Onun sözlərinə görə, İran hərbi təzyiqlərə baxmayaraq mövqelərini qoruyub. Açıqlama Hörmüz boğazı ətrafında hərbi və siyasi gərginliyin davam etdiyi bir vaxtda verilib. Tehran son günlər diplomatik səylər uğursuz olacağı halda daha sərt addımlar ata biləcəyini bildirib. Hörmüz boğazına nəzarət məsələsi İranla ABŞ arasındakı qarşıdurmanın əsas mövzularından biri olaraq qalır. Bölgədəki vəziyyət dünya enerji daşımaları baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.