BAKI,VOA

1950-ci il iyunun 27-də ABŞ Prezidenti Harri S. Truman Cənubi Koreyaya dəstək məqsədilə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri və Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Koreya yarımadasına göndərilməsi barədə qərar qəbul etdiyini açıqlayıb. Prezident bu addımın Birləşmiş Millətlər Təşkilatının hərbi əməliyyatların dayandırılması ilə bağlı qətnaməsinin icrasını təmin etmək, həmçinin Asiyada kommunizmin yayılmasının qarşısını almaq məqsədi daşıdığını bildirib.

Truman bununla yanaşı, ABŞ-nin 7-ci Donanmasının Formoza adasına (indiki Tayvan) göndərilməsi barədə də göstəriş verib. Bu qərarın məqsədi adanı Çin Xalq Respublikasının mümkün hərbi müdaxiləsindən qorumaq olub. Eyni zamanda, prezident Vyetnamda kommunist partizanlara qarşı döyüşən Fransa qüvvələrinə göstərilən hərbi yardımın artırılması barədə tapşırıq verib.

İkinci Dünya müharibəsinin sonlarında keçirilən Yalta Konfransında ABŞ, Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı və Böyük Britaniya Koreyanın iki işğal zonasına bölünməsi barədə razılığa gəlmişdilər. Ölkə 38-ci paralel boyunca iki hissəyə ayrılmışdı. Şimal hissəsinə Sovet qoşunları, cənub hissəsinə isə ABŞ qüvvələri yerləşdirilmişdi.

1947-ci ildə ABŞ və Böyük Britaniya bütün Koreyada azad seçkilərin keçirilməsini təklif etsələr də, Sovet İttifaqı bu təşəbbüsü qəbul etməmişdi. Nəticədə 1948-ci ilin mayında Şimali Koreyada kommunist quruluşlu Koreya Xalq Demokratik Respublikası elan edilmiş, həmin ilin avqustunda isə Cənubi Koreyada Koreya Respublikası yaradılmışdı. 1949-cu ilə qədər həm ABŞ, həm də Sovet İttifaqı Koreya yarımadasındakı qoşunlarının böyük hissəsini geri çəkmişdi.

1950-ci il iyunun 25-də səhər saatlarında Şimali Koreya Xalq Ordusunun təxminən 90 min hərbçisi 38-ci paraleli keçərək Cənubi Koreyaya genişmiqyaslı hücum edib. Hücum Cənubi Koreya ordusu üçün gözlənilməz olub və hökumət qüvvələri sürətlə cənuba doğru geri çəkilməyə məcbur qalıb.

Həmin gün Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası fövqəladə iclas keçirərək döyüş əməliyyatlarının dərhal dayandırılması və Şimali Koreya qoşunlarının 38-ci paralelə geri çəkilməsi ilə bağlı ABŞ tərəfindən təqdim olunan qətnaməni qəbul edib. O dövrdə Sovet İttifaqı Çin Xalq Respublikasının BMT-yə qəbul edilməməsinə etiraz olaraq Təhlükəsizlik Şurasının iclaslarını boykot etdiyi üçün qətnaməyə veto qoymaq imkanından məhrum olmuşdu.

İyunun 27-də Prezident Truman xalqa müraciət edərək ABŞ-nin Koreya münaqişəsinə müdaxilə edəcəyini bəyan edib. O bildirib ki, məqsəd müstəqil dövlətin kommunist qüvvələr tərəfindən işğalının qarşısını almaqdır. Truman çıxışında Sovet İttifaqının Şimali Koreyanın hücumunu dəstəklədiyini vurğulayıb. Tarixi məlumatlara görə, Sovet rəhbərliyi hücuma səssiz razılıq vermiş, Şimali Koreya ordusu isə Sovet istehsalı olan tank və silahlardan istifadə etmişdi.

ABŞ-nin münaqişəyə qoşulmasının Soyuq müharibənin isti qarşıdurmaya çevriləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar yaratsa da, prezidentin qərarı həm Konqres, həm də Amerika ictimaiyyəti tərəfindən geniş dəstək qazanıb. Truman rəsmi müharibə elan edilməsini istəməsə də, Konqres hərbi xidmətə çağırışı genişləndirib və ehtiyatda olan hərbçilərin yenidən orduya cəlb edilməsinə icazə verib.

İyunun 28-də BMT Təhlükəsizlik Şurası Sovet nümayəndələrinin yenə də iştirak etmədiyi iclasda Şimali Koreyaya qarşı hərbi gücdən istifadəni təsdiqləyən növbəti qətnaməni qəbul edib.

İyunun 30-da Truman ABŞ quru qoşunlarının da Koreyaya göndərilməsinə razılıq verib. İyulun 7-də isə Təhlükəsizlik Şurası Koreyaya göndərilən bütün BMT qüvvələrinin ABŞ komandanlığı altında fəaliyyət göstərməsini tövsiyə edib. Ertəsi gün general Duqlas MakArtur BMT-nin Koreyadakı bütün hərbi qüvvələrinin ali komandanı təyin olunub.

Müharibənin ilk aylarında ABŞ rəhbərliyindəki BMT qüvvələri Şimali Koreya ordusunu geri çəkməyə nail olsa da, oktyabr ayında Çin Xalq Respublikasının kommunist qoşunlarının döyüşlərə qoşulması vəziyyəti dəyişdirib. Müttəfiq qüvvələr yenidən geri çəkilməyə məcbur olublar.

1951-ci ilin aprelində Prezident Truman general MakArturu vəzifəsindən azad edib. Buna səbəb generalın prezidentin rəsmi siyasətinə zidd olaraq Çinə hava zərbələri endirilməsi ilə bağlı açıq bəyanatlar verməsi olub. Truman hesab edirdi ki, belə bir addım Sovet İttifaqını da birbaşa müharibəyə cəlb edə bilər.

1951-ci ilin may ayına qədər kommunist qüvvələri yenidən 38-ci paralel xəttinə qədər geri sıxışdırılıb. Bundan sonra cəbhə xətti əsasən həmin bölgədə sabit qalıb və müharibənin sonuna qədər ciddi dəyişiklik baş verməyib.

Nəhayət, 1953-cü il iyulun 27-də iki il davam edən danışıqlardan sonra atəşkəs sazişi imzalanıb. Bununla da Koreya müharibəsi başa çatıb və yarımada faktiki olaraq 1945-ci ildə müəyyən edilmiş sərhəd üzrə yenidən iki hissəyə bölünüb. Bu bölgü bu gün də qüvvədə qalır.

Müharibə nəticəsində Cənubi Koreya, ABŞ və BMT tərkibində döyüşən digər ölkələrin təxminən 150 min hərbçisi həlak olub. Bundan əlavə, bir milyona yaxın Cənubi Koreya mülki vətəndaşı həyatını itirib. Kommunist qüvvələrinin itkilərinin təxminən 800 min nəfər olduğu, Şimali Koreyada isə 200 mindən çox mülki şəxsin öldüyü bildirilir.

Uzun illər Koreya müharibəsində ABŞ-nin 54 min 246 hərbçisinin öldüyü açıqlansa da, 2000-ci ildə ABŞ Müdafiə Nazirliyi bu statistikanın bütün dünyada həmin dövrdə müxtəlif səbəblərdən həlak olmuş amerikalı hərbçiləri də əhatə etdiyini etiraf edib. Belə ki, 1950-ci ilin iyunundan 1953-cü ilin iyuluna qədər dünyanın istənilən nöqtəsində, o cümlədən yol-nəqliyyat hadisələrində və ya digər səbəblərlə ölən ABŞ hərbçiləri də Koreya müharibəsinin itkiləri sırasına daxil edilib. Bu göstəricilər dəqiqləşdirildikdən sonra məlum olub ki, Koreya müharibəsi əməliyyatları zamanı həlak olan ABŞ hərbçilərinin faktiki sayı 36 min 516 nəfər təşkil edib.